Matematik Problemleri: Gül Sayısı ve Zillerin Birlikte Çalma Zamanı
Önemli Noktalar
- Birinci problemde, 2, 3 ve 5 sayıldığında artış yapan gül sayısı için ortak katlar ve fazlalık hesaplanır
- İkinci problemde, verilen kesirli saat aralıklarında çalan üç zilin tekrar aynı anda çalma süresi bulunur
- Her iki problem de matematikte en küçük ortak kat (EKOK) ve kesirli süre hesaplama kavramlarını içerir
İçindekiler
1. Birinci Problem Çözümü: Gül Sayısı
Problem:
Sepetteki güller 2’şer, 3’er ve 5’er sayıldığında her seferinde 1 gül artmaktadır. Sepette en az kaç gül vardır ve bu sayı 200’den fazladır?
Çözüm Aşamaları:
- Sayı 2 ile bölündüğünde kalan 1
- Sayı 3 ile bölündüğünde kalan 1
- Sayı 5 ile bölündüğünde kalan 1
Bu tür problemlerde, aranan sayı bütün bu sayıların ortak katı + 1 şeklindedir.
Önce 2, 3 ve 5’in EKOK’u bulunur:
- 2, 3 ve 5 aralarında asal sayılardır, bu yüzden EKOK = 2 × 3 × 5 = 30
Bu durumda sayımız:
S > 200 olmalı, en küçük böyle sayı:
- k = 6 ise, 30×6 + 1 = 181 (200’den küçük, eleniyor)
- k = 7 ise, 30×7 + 1 = 211 (şartı sağlar)
Sonuç: Sepette en az 211 gül vardır.
Pro Tip: Kalansız bölünebilirlikten kalanlı bölünebilirliğe geçiş yaparken, sayı + kalanı verir şeklinde düşünün. Bu şekilde pek çok ortak kalan problemi kolay çözülebilir.
2. İkinci Problem Çözümü: Zillerin Birlikte Çalma Zamanı
Problem:
Üç farklı zil sıra ile 2/3, 4/5 ve 6/7 saatte bir çalmaktadır. Saat 13.00’te birlikte çaldıklarına göre, tekrar birlikte çalacakları saat kaçtır?
Çözüm Aşamaları:
- Zillerin çalma süreleri:
T_1 = \frac{2}{3} saat
T_2 = \frac{4}{5} saat
T_3 = \frac{6}{7} saat
Beraber çalacakları sürede, bu periyotların EKOK süresi bulunmalıdır.
Bunu yapmak için önce paydalar ortak hale getirilir ve kesirler paydaları eşitlenerek incelenir ya da paydaları kaldırmak için pay ve payda çarpılır.
En sağlıklı yöntem:
- Kesirleri tam sayıya çevirmek için hepsinin paydasının EKOK’unu bul.
Paydalar: 3, 5, 7
EKOK(3,5,7) = 105
- Her bir kesri 105 paydasına eşitle:
- \frac{2}{3} = \frac{2 \times 35}{3 \times 35} = \frac{70}{105}
- \frac{4}{5} = \frac{4 \times 21}{5 \times 21} = \frac{84}{105}
- \frac{6}{7} = \frac{6 \times 15}{7 \times 15} = \frac{90}{105}
Şimdi periyotları saat olarak değil, 105 birimlik zamanda ifade ettik.
- Şimdi bu sayılarla birlikte çalma süresini bulun. Yani 70, 84 ve 90 sayılarının EKOK’u:
- Asal çarpanlar:
- 70 = 2 × 5 × 7
- 84 = 2² × 3 × 7
- 90 = 2 × 3² × 5
En yüksek kuvvetler alınır:
- 2² (4), 3² (9), 5, 7
EKOK = 4 × 9 × 5 × 7 = 1260
- Önceki payda olan 105’e bölerek gerçek süredeki yeniden çalma zamanı hesaplanır:
- Saat 13.00’te birlikte çalmışlarsa 12 saat sonra tekrar birlikte çalarlar:
Doğru cevap: E) 01:00
Uyarı: Kesirlerle EKOK hesaplamada ortak payda bulmak kritik adımdır. Doğru işlemezseniz zaman hatası artar.
Sonraki Adımlar
- Benzer problem tiplerinde kalansız ve kalanlı bölmelerin pratik kullanımıyla ilgilenir misiniz?
- Zaman ve periyot problemlerinde EKOK ve EBOB kullanımına dair daha fazla örnek ister misiniz?
TİP-13 ve TİP-14 Soruları
Ana Noktalar
- Her iki soruda da En Küçük Ortak Kat (EOK) ve mod kavramları kullanılmaktadır.
- Tip-13 için N\equiv1\pmod{2,3,5} ⇒ N\equiv1\pmod{30}.
- Tip-14 için kesirli periyotların EOK’u $12,$saattir.
Cevap Özeti
Tip-13: 211
Tip-14: 01.00 (gece 1)
İçindekiler
Tip-13 Çözümü
Bir sepetteki gül sayısını N ile gösterelim. Koşullar:
Bunların EOK’u \mathrm{lcm}(2,3,5)=30 olduğundan
200’den büyük en küçük 30k+1 formu:
Bu nedenle cevap A) 211.
Tip-14 Çözümü
Zillerin çalma periyotları:
- Birinci zil: \tfrac23 saat (40 dakika)
- İkinci zil: \tfrac45 saat (48 dakika)
- Üçüncü zil: \tfrac67 saat (≈51,43 dakika)
Üçünün birlikte yeniden çalması için periyotların EOK’unu bulalım:
13.00’ten 12 saat sonra saat
olur. Yani cevap E) 01.00.
Özet Tablosu
| Soru No | Koşul | Sonuç |
|---|---|---|
| Tip-13 | N\equiv1\pmod{2,3,5},\;N>200 | 211 |
| Tip-14 | Periyotlar \tfrac23,\tfrac45,\tfrac67 saatte bir | 01.00 |
SSS
- EOK kavramı nedir ve nasıl hesaplanır?
- Modüler eşitliklerde “$\equiv$” sembolünün anlamı nedir?
- Kesirli periyotların EOK’u nasıl bulunur?
- “200’den büyük en küçük sayı” ifadesi pratikte nasıl seçilir?
Bu konuları pekiştirmek için benzer 2 soru ister misiniz?
@Ahmet_Yasin1
