VI:
-9
nem
dır
da
ir.
r.
a
19. () Edebiyat tarihi, dil vasitasıyla üretilen sözlü ve vazi
ürünleri, temel malzeme olarak yapı, içerik, sanatkâr, de-
vir bağlamında gerelde kronolojik olarak sistemli değer-
lendirmeye tabi kutar. () Bir edebiyat tarihinin bu yüksek
beklentiyi karşılaması için edebiyat tarihi yazarı veya ya-
zarları tarafsız olmak, zorundadı ()Böyle bir mecburi-
yetle hareket eden bir edebiyat tarihçisi, temel malzemesi
olan edebi ürünü objektif bir şekilde incelemeye, başlar,
(V) Edebi kıymetini belirlemeye, o ürünün yazıldığı devir
ve sanatkârın hayatının yanında edebi cereyanları etraf-
Iica aktarmaya, döneme damgasını vuran tarihî, siyasi,
olayları isabetli bir şekilde değerlendirmeye çalişır. (V) Bu
çerçevede bir milletin dünya kültür ve medeniyet tarihinde
diğer milletlerden edebi ürünler ve sanatkârlar yönünden
farklarını ortaya koymak bakımından edebiyat tarihi yaz-
mak, yüksek sorumluluk gerektirir.
Bu parçada numaralanmiş cümlelerin hangisinden
once Temelde edebi eser ve sanatkârınu değerlendirmek
olarak görülen edebiyat tarihinden aslındao milletin veya
toplumun kültür ve medeniyet hayatının edebiyat şubesin-
deki bütün gelişmeleri aydınlatması beklenir." cümlesige-
ticilebitl2
A) I
B) II
D) IV
E) V
Soru Fotoğrafı:
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinden önce verilen cümle getirilebilir?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Verilen cümlenin anlamını belirle
Verilen cümlede edebiyat tarihinin sadece eser ve sanatkârı değerlendirmekle sınırlı olmadığı, aynı zamanda bir milletin kültür ve medeniyet hayatındaki bütün gelişmeleri aydınlatması gerektiği söyleniyor.
Bu cümle, giriş niteliğinde bir genel tanım ve kapsam genişletme cümlesidir.
Adım 2 — Parçadaki cümlelerin akışını incele
(I) cümlesi edebiyat tarihini tanımlıyor.
(II) cümlesi bu alanın yüksek beklentisini ve tarafsızlık gereğini söylüyor.
(III) cümlesi “Böyle bir mecburiyetle…” diyerek açıkça önceki cümlede söylenen düşünceye bağlanıyor.
(IV) ve (V) cümleleri de bu anlayışın devamı niteliğinde ayrıntı veriyor.
Adım 3 — Uygun yeri bul
Verilen cümle, “temelde eser ve sanatkârı değerlendirmek olarak görülen edebiyat tarihi” anlayışını genişletiyor.
Bu nedenle, edebiyat tarihinin tanımının yapıldığı (I) cümlesinden sonra gelmesi en uygunudur.
Çünkü:
- (I) önce temel tanımı verir.
- Verilen cümle bu tanımı genişletir.
- Sonraki cümleler de bu genişletilmiş düşünceyi açıklar.
Adım 4 — Seçenekleri değerlendir
- A) I → Uygun, çünkü verilen cümle genel tanımdan sonra anlamlı bir genişleme yapar.
- B) II → Uygun değil, çünkü burada zaten beklenti ve tarafsızlık anlatılmaya başlanmıştır.
- C) III → Uygun değil, çünkü “Böyle bir mecburiyetle…” ifadesi önceki cümleye bağlıdır.
- D) IV → Uygun değil, çünkü burada uygulama ve ayrıntı kısmına geçilmiştir.
- E) V → Uygun değil, çünkü sonuç ve değerlendirme bölümündedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) I
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
AÇIKLAMA:
Verilen cümle, edebiyat tarihinin kapsamını genişleten genel bir açıklamadır. Bu yüzden en doğal yer, tanım yapan I. cümleden sonrasıdır.
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Anlam akışı
- Tanım: Cümlelerin birbirini mantıklı biçimde izlemesidir.
- Bu problemde: Önce tanım, sonra genişletme, sonra açıklama vardır.
2. Paragraf bütünlüğü
- Tanım: Cümlelerin konu, zaman ve düşünce bakımından uyumlu olmasıdır.
- Bu problemde: Verilen cümle, giriş cümlesinden sonra akışı bozmaz; tam tersine destekler.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Parçada “Temelde edebi eser ve sanatkârını değerlendirmek olarak görülen edebiyat tarihinden aslında o milletin veya toplumun kültür ve medeniyet hayatının edebiyat şubesindeki bütün gelişmeleri aydınlatması beklenir.” cümlesi hangi numaralı cümleden önce getirilebilir?
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Cümlelerin anlamını inceleme
- (I) cümlede edebiyat tarihinin temel malzemesi ve sistemli değerlendirme süreci anlatılıyor.
- (II) cümlede edebiyat tarihçisi/yazarının tarafsız olması gerektiği ifade ediliyor.
- (III) cümlede edebiyat tarihçisinin temel malzemesi olan edebi ürünü objektif şekilde incelemeye başladığı belirtiliyor.
- (IV) cümlede edebi kıymetin belirlenmesi ve dönem ile sanatkârın hayatının dikkate alınması anlatılıyor.
- (V) cümlede bu değerlendirme çerçevesinde milletin dünya kültüründeki yerinin ortaya konmasının yüksek sorumluluk olduğu vurgulanıyor.
Adım 2 — Soru cümlesinin anlamını değerlendirme
Soru cümlesi “Temelde edebi eser ve sanatkârını değerlendirmek… aslında milletin veya toplumun kültür ve medeniyet hayatının edebiyat şubesindeki bütün gelişmeleri aydınlatması beklenir.” diyor.
Bu cümle, edebiyat tarihinin sadece eser ve sanatkâr değerlendirmesiyle kalmayıp daha geniş kültür ve medeniyet hayatını anlamaya hizmet ettiğini söylüyor.
Adım 3 — Bu cümlenin bağlanacağı uygun yer
Bu anlam, edebiyat tarihçisinin edebi eseri objektif biçimde incelemeye başladığının belirtildiği (III) cümlesinin öncesinde verilirse, o cümlenin içeriği daha iyi anlaşılır.
Yani; önce edebiyat tarihinin kapsamı ve işlevi genişçe anlatılır, ardından (III) cümlede tarihçinin nasıl objektif çalışmaya başladığı ifade edilir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C) III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Temel Kavramlar:
- Edebiyat tarihi: Edebi eserlerin kronolojik ve sistemli biçimde incelenmesi.
- Objektif inceleme: Kişisel yargılardan uzak, nesnel değerlendirme.
- Kültür ve medeniyet hayatı: Bir toplumun genel yaşam biçimi, değerler bütünüdür; edebiyat tarihi bunu aydınlatır.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
