Veraset sisteminin uygulanması
II. Bayındırlık faaliyetlerinin fazla gelişmemesi
II.
Ekonomilerinin daha çok hayvancılığa dayanması
Yukarıdakilerden hangileri Orta Asya Türk toplu-
luklarında görülen göçebe yaşamın sonuçları ara-
sinda yer almaz?
A) Yalnızl
B) Yalnız l|
D) I ve l|I
C)I ve lI
E) |Il ve II
Orta Asya Türk Topluluklarında Göçebe Yaşamın Sonuçları
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — I. Öncülün Analizi (Veraset Sisteminin Uygulanması)
Veraset sistemi, devlet yönetimine kimin geçeceğinin belirlendiği kurallar bütünüdür (Ülke hanedanın ortak malıdır anlayışı gibi). Bu durum siyasi bir yapıdır ve toplumun göçebe ya da yerleşik olmasıyla doğrudan bir ilişkisi yoktur. Türkler yerleşik hayata geçtikten sonra da veraset sistemini uygulamaya devam etmişlerdir. Dolayısıyla bu, göçebe yaşamın bir sonucu değildir.
Adım 2 — II. Öncülün Analizi (Bayındırlık Faaliyetlerinin Fazla Gelişmemesi)
Göçebe yaşam tarzında toplumlar sürekli yer değiştirdiği için kalıcı mimari eserler, şehirler, tapınaklar veya büyük saraylar inşa etmemişlerdir. Bayındırlık (imar) faaliyetlerinin kısıtlı kalması, taşınabilir bir yaşam sürülmesinin doğal ve doğrudan bir sonucudur.
Adım 3 — III. Öncülün Analizi (Ekonomilerinin Daha Çok Hayvancılığa Dayanması)
Bozkır kültüründe ve göçebe yaşamda temel geçim kaynağı hayvancılıktır. Tarım, yerleşik hayat ve verimli toprak gerektirdiği için göçebeler arasında ikincil plandadır. Hayvanların otlatılması için sürekli yer değiştirilmesi göçebe yaşamın temel nedenidir. Dolayısıyla bu durum göçebe yaşamın bir sonucudur.
Adım 4 — Seçenek Karşılaştırması
I. Veraset sisteminin uygulanması — Siyasi bir gelenektir, yaşam tarzından bağımsızdır. (Sonuçlar arasında yer almaz)
II. Bayındırlık faaliyetlerinin gelişmemesi — Göçebe yaşamın doğrudan sonucudur.
III. Ekonominin hayvancılığa dayanması — Göçebe yaşamın doğrudan sonucudur.
Adım 5 — Son Doğrulama
Soru bizden göçebe yaşamın sonuçları arasında yer almayanı istemektedir. Analizlerimize göre sadece I. öncül yönetim anlayışı ile ilgilidir ve yaşam tarzının bir sonucu değildir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) Yalnız I
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Veraset Sistemi
- Tanım: Hükümdarlık makamının kime, nasıl geçeceğini belirleyen sistemdir.
- Bu problemde: Türklerdeki “Kut” anlayışı ve ülke hanedanın ortak malıdır prensibi yerleşik veya göçebe fark etmeksizin uygulanmıştır.
2. Bayındırlık (İmar)
- Tanım: Bir yeri yaşanacak duruma getirme, yollar ve binalar yapma faaliyetidir.
- Bu problemde: Türklerin yerleşik hayata geçtiği Uygurlar dönemine kadar bu faaliyetler oldukça sınırlı kalmıştır.
Bu konudaki sosyal yapıyı daha iyi anlamak için göçebe yaşamın “hukuk” (töre) üzerindeki etkilerini de incelememi ister misin?