Usta deneme yazarları, yazıları ve sözleri ile dile değer katarlar. Bunu, sadece dile yepyeni sözcükler kazandırmakla veya anlamı çoraklaştıran eksiltmelerle yapmazlar. Dilin olanaklarını çoğaltmak, el değmemiş köşelerinden yeni kokular toplamak, sözcüğün gücünü artırmak yoluyla da yaparlar. Böylelikle deneme ustaları, dili zenginleştirme ve sağlamlaştırma yoluyla edebiyatın toprağına kök salarlar.
Bu metinde altı çizili sözlerle anlatılmak istenenler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
A) Çok belirgin olmayan - gücünü göstermek
B) İşe yaramayan - güçlük çıkarmak
C) Hiç kullanılmamış - iyice tutunmak, yayılmak
D) Değer verilmemiş - ortaya koymak
Metinde Söz Öbeklerinin Anlamı ve Mecazlı Söyleyiş
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Metin içindeki söz öbeklerinin anlamı belirlenirken bağlam (kontekst) ve mecazlı kullanımlar dikkate alınır; “el değmemiş” ifadesi daha önce dokunulmamış veya yararlanılmamış durumları, “kök salmak” deyimi ise bir yere sağlamca bağlanıp kalıcılaşmayı ve tutunmayı ifade eder.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Metinde altı çizili olarak verilen ifadeler sırasıyla incelendiğinde:
- 1. Söz Öbeği (“el değmemiş”): Dilin daha önce keşfedilmemiş, işlenmemiş ve hiç kullanılmamış olanaklarını ve alanlarını belirtmektedir.
- 2. Söz Öbeği (“toprağına kök salarlar”): Yazarların edebiyat dünyasında kalıcı bir yer edinmelerini, sağlam bir şekilde iyice tutunup yayılmalarını ve varlıklarını güçlendirmelerini anlatmaktadır.
Seçeneklerin değerlendirilmesi:
- A) “Çok belirgin olmayan” ve “gücünü göstermek” ifadeleri metindeki kalıcılık ve bakirlik anlamlarını karşılamaz.
- B) “İşe yaramayan” ve “güçlük çıkarmak” sözlerin mecaz anlamıyla ve cümlenin olumlu içeriğiyle uyuşmaz.
- C) “Hiç kullanılmamış” (“el değmemiş” için) ve “iyice tutunmak, yayılmak” (“kök salmak” için) anlamları metindeki bağlamla birebir örtüşür.
- D) “Değer verilmemiş” ve “ortaya koymak” ifadeleri söz öbeklerinin gerçek mecazi karşılıklarını yansıtmaz.
CEVAP: C) Hiç kullanılmamış - iyice tutunmak, yayılmak