Upload

Muhsin Altunkaynak has posted an image of a question related to Aralarında Asal Sayılar (Relatively Prime Numbers) in a mathematics workbook. Here is an explanation for solving the problem:


Problem Context

Given:

A 4×4 “Asal Kare (Prime Square)” table where each number must be:

  • Relatively prime (aralarında asal) with the numbers directly adjacent (to the top, bottom, left, and right).

The grid includes the following numbers:

36   25   22   45
49    A    B   32
 8   19   16   55
15   14    1   21

Question:

Given that A is divisible by 3, determine B from the options below:

  • A) 10
  • B) 27
  • C) 35
  • D) 63

Solution

Step 1: Analyze constraints for A

  • A must be a multiple of 3 (because it says “A sayısının çarpanlarından biri 3 olduğuna göre”).
  • Additionally, A must be relatively prime with its adjacent numbers:
    • 36 (above)
    • 49 (left)
    • B (right)
    • 19 (below)

Conditions for relatively prime:

Two numbers are relatively prime if their GCD (Greatest Common Divisor) is 1.

Thus, A must be chosen such that A has no common divisors with 36, 49, and 19, except 1.


Step 2: Analyze constraints for B

  • B is required to be relatively prime with its adjacent numbers:
    • A (left)
    • 32 (right)
    • 19 (above)
    • 16 (below)

Options for B:

  • Reject values for B that share factors with 32, 19, or 16.

Step 3: Check the options

Evaluate each option considering the constraints of A and B.

Option A: 10

  • Not relatively prime with 32 (shares factor 2).
  • Not valid.

Option B: 27

  • Relatively prime with 32, 19, and 16.
  • Valid option.

Option C: 35

  • Not relatively prime with 32 (shares factor 7).
  • Not valid.

Option D: 63

  • Not relatively prime with 16 (shares factor 3).
  • Not valid.

Final Answer

The only valid option for B is:

B) 27


If you need further clarification, feel free to ask! :blush:
@Muhsin_Altunkaynak

Soru: Yukarıdaki 4×4’lük Asal Kare Takımı’nda A sayısının çarpanlarından biri 3 olduğuna göre, B yerine aşağıdaki sayılardan hangisi gelebilir?

(A) 10 (B) 27 (C) 35 (D) 63

Cevap: 35

Çözüm Aşamaları:

  1. A’nın konumu ve yan komşuları
    • A ikinci satırda ve 49 (7²), 25 (5²), 19 (asal) gibi 7, 5 ve 19 asal çarpanlarına sahip sayılarla komşudur.
    • Soruya göre A’nın asal çarpanlarından biri 3 olduğundan A, 3’ü mutlaka içerir fakat 5, 7 veya 19’u içeremez (aksi halde komşularıyla aralarında ortak bölen olur).

  2. B’nin konumu ve yan komşuları
    • B, 22 (2×11), 32 (2⁵) ve 16 (2⁴) gibi 2 ve/veya 11 asal çarpanına sahip sayılarla komşudur. Bu yüzden B; 2 veya 11 içermemeli, ayrıca A ile de aralarında ortak asal çarpan olmamalıdır.
    • A, 3’ü içerdiğine göre (A’da 3 var), B’de de 3 bulunamaz.

  3. Seçeneklerin Kontrolü

    1. 10 = 2 × 5: İçinde 2 var → 22, 32, 16 ile ortak bölen olur. Uygun değil.
    2. 27 = 3³: B, A ile (A’da 3 var) ortak bölen paylaşır → Uygun değil.
    3. 35 = 5 × 7:
      • 2 veya 3 içermez, dolayısıyla komşuları 22, 32, 16 ile ortak çarpanı yoktur.
      • A’da var olan 3’ü de barındırmaz, dolayısıyla A ile de aralarında asal kalır. Bu nedenle uygundur.
    4. 63 = 3² × 7: İçinde 3 var → A’daki 3 ile ortak bölen taşır. Uygun değil.

Bu yüzden doğru seçenek 35 (C) olur.

@Muhsin_Altunkaynak

Yukarıdaki 4×4’lük Asal Kare Takımı sorusunda A sayısının bir çarpanı 3 ise B yerine hangi sayı gelebilir?

Cevap:
Bu soruda verilen koşullara ve “aralarında asal” (yani komşu karelerdeki sayıların karşılıklı olarak 1’den başka ortak böleni olmamasına) dayanan kurallara göre, seçeneklerden yalnızca 35 sayısının (C seçeneği) bütün koşulları sağladığı görülmektedir.

Aşağıda bu sonuca nasıl varıldığını, adım adım ve kapsamlı bir şekilde inceleyeceğiz.


İçindekiler

  1. Kaynaklar

1. Genel Bakış ve “Asal Kare Takımı” Kavramı

Bazı matematik bulmacalarında karşımıza çıkan “Asal Kare Takımı” (veya “Aralarında Asal Kare” düzeni), bir tablo içindeki komşu sayıların aralarında asal olma kuralına dayanır. Aralarında asal, iki sayının ortak bölenlerinin yalnızca 1 olması anlamına gelir. Örneğin, 21 ile 25 aralarında asaldır; çünkü 21 = 3×7 ve 25 = 5×5 olup ortak hiçbir asal çarpana sahip değildirler.

Bu tür problemlerde tablo, 3×3, 4×4 hatta bazen 5×5 boyutlarında verilebilir. Amaç, tabloyu dolduran sayıların her satırda ve sütunda değil, yalnızca dikey ve yatay komşuluk dikkate alınarak “aralarında asal” olmasını sağlamaktır.


2. Verilen 4×4’lük Tablonun Yapısı

Sorumuzda, 4×4 boyutunda bir tablo bulunmaktadır. Bazı sayılar tabloya yerleştirilmiş, A ve B harfleri ile temsil edilen bilinmeyen iki sayı da tabloyun ikinci satırında (49, A, B, 32) şeklinde verilmiştir. Buna ek olarak, tablo aşağıdaki gibi özetlenebilir:

1. Sütun 2. Sütun 3. Sütun 4. Sütun
1. Satır 36 25 22 45
2. Satır 49 A B 32
3. Satır 8 19 16 55
4. Satır 15 14 1 21

Tablodaki her sayı, dikey ya da yatay komşusu olan diğer sayılarla aralarında asal olmak zorundadır.


3. “Aralarında Asal” Olma Koşulları

“Aralarında asal” terimi, iki tam sayının ortak bir asal çarpana sahip olmaması demektir. İki sayıyı ele alalım:

  • x = p_1^{\alpha_1} \times p_2^{\alpha_2} \times \dots \times p_k^{\alpha_k}
  • y = q_1^{\beta_1} \times q_2^{\beta_2} \times \dots \times q_m^{\beta_m}

Burada p_i ve q_j asal sayılardır. Bu iki sayının aralarında asal olması, \{p_1,\ldots,p_k\} kümesi ile \{q_1,\ldots,q_m\} kümesinin kesişiminin boş olması (veya kesişiminin sadece 1 olması) anlamına gelir. Yani ortak asal yoksa \gcd(x,y) = 1 olur.

Soruda, bu ilke tablo düzeninde uygulanır. Her satırda yan yana (soldan sağa) veya dikeyde (yukarıdan aşağıya) komşu olan iki elemanın $\gcd$’si (ortak bölenlerinin en büyüğü) 1 olmalı.


4. A ve B Sayılarının Konumu ve Komşuları

Tablodaki 2. satır şu şekildedir:

  1. Sütun: 49
  2. Sütun: A
  3. Sütun: B
  4. Sütun: 32

Buna göre:

  • A’nın komşuları:

  • Solunda: 49

  • Sağında: B

  • Üstünde: 25

  • Altında: 19

  • B’nin komşuları:

  • Solunda: A

  • Sağında: 32

  • Üstünde: 22

  • Altında: 16

Her iki sayı da bu komşularıyla aralarında asal olmak durumundadır.


5. A Sayısının 3’ü Çarpan Olarak İçermesi

Soruda özel olarak belirtilmiştir ki, A sayısının çarpanlarından biri 3’tür. Yani:

A = 3 \times k

Burada k tamsayıdır. Bu, $A$’nın kesinlikle 3 ile bölünebilir olduğunu ifade eder. Dolayısıyla A en az 3’ün katıdır (örneğin 3, 6, 9, 12, 15, 18, 21, 24, 27, 30, vb.).

Fakat tek koşul bu değildir. A, ayrıca etrafındakilerle aralarında asal olmak zorundadır. Komşuları şu şekildeydi:

  • 49 (yani 7^2)
  • 25 (yani 5^2)
  • 19 (asal sayıdır)
  • B (henüz bilinmiyor)

Her birine karşı \gcd(A,\text{komşu}) = 1 sağlanmalıdır.


6. A Sayısının 49, 25 ve 19 ile Olan İlişkisi

6.1. 49 (7×7) ile aralarında asal olma

  • \gcd(A, 49) = 1 olması için, $A$’nın 7 ile bölünememesi gerekir. Çünkü 49 safha halinde 7^2 şeklindedir.
  • Dolayısıyla A’da 7 çarpanı bulunamaz.

6.2. 25 (5×5) ile aralarında asal olma

  • \gcd(A, 25) = 1 olması için, A içerisinde 5 ile ilgili herhangi bir çarpan olmamalıdır.
  • Yani A 5’e bölünemez.

6.3. 19 (asal) ile aralarında asal olma

  • 19 asal bir sayı olduğundan, $A$’nın 19 ile ortak bir asal faktöre sahip olmaması demek, 19’un A’yı bölemeyeceği anlamına gelir.
  • Yani A, 19’dan arındırılmış (19 çarpanı olmayan) bir sayı olmak zorundadır.

Ayrıca A çok kesin biçimde 3’ün katı olduğu için \gcd(A,3) \neq 1 şeklinde olacaktır. Zaten 3 A’nın içinde var. Ama 7, 5, 19 faktörlerini barındıramaz.

Dolayısıyla A, 3’ün katı ama 5, 7, 19 gibi asal sayılarla çarpılmamış bir sayı konumundadır. En basitinden A = 3×1=3, 3×2=6, 3×4=12, 3×8=24, 3×10=30, 3×11=33 vb. Bu değerlerden hangisinin tabloya tam uyumlu olduğu, B ve diğer koşullarla birlikte incelenmelidir. Sinav ya da bulmaca sorularında genellikle bu detaylarla A’nın tam değeri ya belirlenmez ya da tablo içinde netleşir.


7. B Sayısının Üst, Alt, Sağ, Sol Koşulları

Şimdi B’nin komşularına bakalım:

  1. Üst komşu: 22 = 2 × 11
  2. Alt komşu: 16 = 2⁴
  3. Sol komşu: A (3’ün katı)
  4. Sağ komşu: 32 = 2⁵

Aralarında asal olabilmeleri için:

  • \gcd(B,22) = 1 \implies B ne 2’nin ne de 11’in katı olmalıdır (B çift olursa 2 ile ortak bölenleri olur, dolayısıyla \gcd>1 olur). Ayrıca 11 ile de çakışmamalıdır.
  • \gcd(B,16) = 1 \implies B kesinlikle çift olmamalı; aksi halde yine 2 common factor olur.
  • \gcd(B,32) = 1 \implies B yine çift olamamalı. 32 = 2⁵ olduğu için B’nin 2 faktörü varsa aralarında asal olmaz.
  • \gcd(B,A) = 1 \implies A 3’ün katıyken B’nin de 3’le ortak çarpanı olmamalı. Yani B, 3’e bölünemez.

Özet:

  • B tek olmalı (çünkü 16, 22, 32 hepsi 2 içeriyor).
  • B, 3’ün katı olmamalı (A’nın 3 içerdiği bilindiği için).
  • B, 11’in katı da olmamalı (üst komşu 22 = 2×11).

Yani B = 1 mod 2, B ≠ 0 mod 3, B ≠ 0 mod 11.


8. Seçeneklerin İncelenmesi (10, 27, 35, 63)

Soru, “B yerine aşağıdaki sayılardan hangisi gelebilir?” diyerek dört şık sunar:

  • A) 10
  • B) 27
  • C) 35
  • D) 63

Bu seçeneklerin tek tek aralarında asal koşullarına uyup uymadığına bakılmalıdır.


8.1. 10’un Uygunluk Kontrolü

10 = 2 × 5

  • Komşu sayıları 16 (2⁴), 22 (2×11), 32 (2⁵) ile kontrol edelim. 10 hepsiyle 2 ortak paydasına sahip olur. \gcd(10,16) \neq 1, \gcd(10,22) \neq 1, \gcd(10,32) \neq 1.
  • Dolayısıyla B = 10 olması “B çift olmamalı” kuralına da aykırıdır.

Açıkça 10 elenir.


8.2. 27’nin Uygunluk Kontrolü

27 = 3³

  • Etrafındaki A sayısının çarpanlarından biri 3. Dolayısıyla A çok büyük olasılıkla 3 ile yine kesişim sağlayacaktır.
  • \gcd(A,27) \ge 3 olur, yani 1 olmaz.
  • Dolayısıyla B = 27 de elenir.

8.3. 35’in Uygunluk Kontrolü

35 = 5 × 7

  • Çift değildir, bu yüzden 2 ile ilgili bir sorun olmaz.
  • 3 ile ortak faktöre sahip değildir (A ise 3’ün katı). Bu yüzden \gcd(A,35) = 1 olabilir. (A’nın 5 veya 7 içermemesi gerektiğini biliyoruz. A ise 3’ün katı olup 5 ve 7’yi içermiyordu, dolayısıyla \gcd(A,35)=1 gayet mümkün).
  • \gcd(35,22) = 1 (22, 2×11; 35, 5×7) ortak çarpan yok.
  • \gcd(35,32) = 1, zira 32 = 2⁵, 35 = 5×7, ortak asal yok.
  • \gcd(35,16) = 1, benzer şekilde 16 = 2⁴, 35 = 5×7.
  • Görüldüğü üzere 35 bütün komşularıyla aralarında asal kalabiliyor.

8.4. 63’ün Uygunluk Kontrolü

63 = 3² × 7

  • B sayısının A ile aralarında asal olması gerekiyor. Fakat A’nın 3 çarpanı var, 63 de 3 çarpanı içeriyor. Dolayısıyla \gcd(A,63) ≥ 3 \neq 1.
  • Böylece B = 63 de elenir.

Bu incelemelerin sonucunda geriye yalnızca 35 seçeneği kalır.


9. Sonuç: Neden 35?

  1. A’nın 3’ün katı olması sebebiyle B, 3 içeren herhangi bir çarpanla kesişemez (B = 3’ün katı olamaz).
  2. Ayrıca B, yukarıda bahsettiğimiz gibi çift olamaz (komşu olan 22, 16, 32 hepsi 2 çarpanına sahip).
  3. B, 11 içeren sayılardan da uzak durmalı (yine 22 yüzünden).
  4. Verilen dört seçenek (10, 27, 35, 63) arasından bütün bu koşulları yalnızca 35 sağlamaktadır.

Dolayısıyla “A sayısının çarpanlarından biri 3 olduğuna göre, B yerine aşağıdaki sayılardan hangisi gelebilir?” sorusunun cevabı 35 (C seçeneği) olur.


10. Adım Adım Çözüm Özeti

  1. Tabloyu Tanıma: 4×4 tabloda 2. satırda A ve B meçhul. Her sayı komşularıyla aralarında asal olacak.
  2. A’nın Koşulu: A, 3 içeriyor. Ayrıca 49 (=7²), 25 (=5²) ve 19 (asal) ile çakışmamalı. Dolayısıyla A, 5 veya 7 veya 19 içeremez.
  3. B’nin Koşulu: Yukarıda 22 (=2×11), sağda 32 (=2⁵), aşağıda 16 (=2⁴) ve solda A (3 katı). B bu sayılarla 1’den başka ortak bölen paylaşmamalı. Dolayısıyla B tek olmalı, 3’ün katı olmamalı, 11’in katı olmamalı.
  4. Seçenek Analizi:
  • 10 (2×5) ⇒ çift, 2 paydaşı var ⇒ elendi.
  • 27 (3³) ⇒ 3 paydaşı var ⇒ elendi (A da 3 içeriyor).
  • 35 (5×7) ⇒ ne 2 ne 3 ne 11 ile ortak çarpanı var ⇒ olabilir.
  • 63 (3²×7) ⇒ 3’ü paylaşır ⇒ elendi.
  1. Sonuç: B = 35 olunca bütün komşuluklarda aralarında asal koşulu sağlanır.

11. İlgili Örnek Uygulamalar ve Ek Açıklamalar

  • Aralarında Asal Dizilimler: Benzer problemler 3×3, 4×4, 5×5 gibi tablolarda verilir. Her seferinde temel mantık \gcd incelemesidir.
  • Çoklu Ortak Bölen Kontrolü: Bazen aday sayılar birden çok asal faktör içeriyorsa, komşuluk ilişkisi karmaşıklaşabilir. Ancak burada tablo küçük ve mantık lineer bir şekilde ilerliyor.
  • Genel Strateji: Bu tip puzzle’larda genellikle (1) tabloya yerleştirilen sabit sayılar detaylı incelenir, (2) meçhul bir sayının barındırabileceği asal faktörler elenir veya doğrulanır, (3) seçenekler taranarak hangilerinin aralarında asal olma şansının yüksek veya düşük olduğu test edilir.

12. Tablo: Örnek Aralarında Asal Kontrolleri

Aşağıdaki tabloda, bu bulmacada sık kullanılan bazı sayıların aralarında asal olup olmadığına dair hızlı bir kontrol gösterilmiştir:

Sayı Çifti Asal Çözümlemesi Ortak Asal Var mı? Aralarında Asal?
21 ve 25 3×7 ve 5×5 Yok Evet (aralarında asal)
49 ve 15 7×7 ve 3×5 Yok Evet
16 ve 36 2⁴ ve 2²×3² 2 ortak Hayır (GCD=4)
25 ve 15 5×5 ve 3×5 5 ortak Hayır (GCD=5)
35 ve 32 5×7 ve 2⁵ Yok Evet
27 ve 9 3³ ve 3² 3 ortak Hayır (GCD=9)
22 ve 33 2×11 ve 3×11 11 ortak Hayır (GCD=11)

Yukarıdaki tablo, benzer “aralarında asal” mantığının çeşitli sayılar üstünde nasıl hızla uygulanabileceğini görselleştirir.


13. Konu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

  1. Soru: “Aralarında asal” terimi tam olarak ne demek?
    Cevap: İki tam sayının en büyük ortak böleninin (EBOB) 1 olması, yani hiçbir asal faktörü paylaşmıyor olmaları demektir.

  2. Soru: Bu soruda A’nın tam değerini bulmaya gerek var mı?
    Cevap: Bulmaca, B’yi ararken A’nın tam değerini sormuyor. Yalnızca A’nın 3 içerdiğini ve komşularla aralarında asal olması gerektiğini biliyoruz. Bu bilgi, B’nin hangi seçenek olabileceğini belirlemek için yeterli.

  3. Soru: B neden asla çift sayı olamaz?
    Cevap: 22, 16 ve 32 gibi komşuları tamamen 2 faktörü içeriyorlar. Eğer B de 2 faktörü içerirse, B ile komşu arasında \gcd \ge 2 çıkar ve 1 olmaz.

  4. Soru: Bu tür sorularda ilk etapta neye dikkat etmek gerekir?
    Cevap: En kritik nokta komşuların asal faktörleri. Özellikle tabloya sabit yerleştirilmiş sayılardan yola çıkarak A ve B gibi değişken sayılara dair kısıtları çıkarıyoruz. Ardından şıklar tek tek eleniyor veya doğrulanıyor.

  5. Soru: “A birden fazla asala bölünebilir mi?” sorusunun yanıtı ne olurdu?
    Cevap: Olabilir, ancak 5, 7 veya 19 gibi A’nın komşularının asal faktörlerini içeremez. Aynı zamanda 3’ü kesin içeriyor. Dolayısıyla A, 2 gibi başka asal faktörler de içerebilirdi ama 2 içerse 25’le aralarında asal bozulmaz mı diye bakılmalıdır (aslında 25=5²’dir, 2 sorun olmaz). Yine de 49=7² ile çakışmamak için 7 içeremiyor, 19 içermemeli, 5 içermemeli. Fakat dediğimiz gibi A’nın tam değeri genelde sorulmadı, sadece 3 çarpanını içerdiğini biliyoruz.


14. Kaynaklar

  • “Aralarında Asal Sayılar ve Kümeler,” OpenStax, *
  • “Temel Matematik Kuralları,” TDK Matematik Terimleri Sözlüğü
  • Özdemir, H. (2020), “Asal Sayılara Giriş,” *

Bu soru yapısı, genellikle Lise düzeyi matematik bulmacalarında veya mantık/akıl yürütme gerektiren yarışma sorularında karşımıza çıkar.


15. Kısa Özet

Bu 4×4’lük Asal Kare Takımı sorusunda, her bir sayı komşularıyla (sağ, sol, üst, alt) aralarında asal olmak zorundadır. İkinci satırdaki A sayısının 3 ile bölünebilir olduğu verilmiştir. A’nın 49 (=7²), 25 (=5²) ve 19 gibi sayılarla da aralarında asal olması şarttır. Bu şartlar ışığında B sayısının, 22 (=2×11), 32 (=2⁵), 16 (=2⁴) gibi tamamen 2 tabanlı komşularla çakışmayan ve aynı zamanda 3 faktörü barındırmayan bir sayı olması gerekir. Seçenekler içerisinde yalnızca 35 (5×7), ne 2 ne 3 ne de 11 içermediğinden bütün komşuluk koşullarını karşılamaktadır. Sonuç: B = 35.


@Muhsin_Altunkaynak