DENEME-5
12. Aksiyon olarak nitelenen filmde Neeson, her 20 dakikada bir
uçaktaki birisini öldürmekle tehdit eden esrarengiz bir suçlu-
yu yakalamaya çalışan hava polisi Bill Marks’i canlandırıyor.
Bucümleyle ilgili olarak aşağıda verilenlerden hangisi.
-yanlıştır?
A) Yüklemi, türemiş bir fildir.
B) Özne, bir tamlama öbeğinden oluşmuştur.
C) Olumlu, birleşik ve kurall bir cümledir.
D) Çekim eki almış sözcüklere yer verilmiştir.
E) Uç farkli eylemsiye de yer verilmiştir.
Soru Fotoğrafı:
Uçaktaki Bir Suçluyu Yakalamaya Çalışan Hava Polisi Cümlesinin Dil Bilgisi Analizi
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Yüklemin İncelenmesi (A Seçeneği)
Cümlenin yüklemi “canlandırıyor” kelimesidir. Bu kelimenin kökü “can” (isim), gövdesi ise “can-lan-dır-” şeklindedir. İsim köküne gelen yapım ekleri sayesinde kelime türetilmiştir. Dolayısıyla yüklem, türemiş bir fiildir.
A seçeneği doğrudur.
Adım 2 — Öznenin İncelenmesi (B Seçeneği)
Cümlede canlandırma işini yapan kimdir? Cevap: “Neeson”. “Neeson” özel bir isimdir ve tek başına özne görevindedir. Herhangi bir tamlama öbeği (isim tamlaması veya sıfat tamlaması) oluşturmamıştır.
B seçeneği yanlıştır.
Adım 3 — Cümle Yapısının İncelenmesi (C Seçeneği)
- Olumlu: Eylem gerçekleşmektedir.
- Birleşik: İçinde “olarak, nitelenen, öldürmekle, çalışan” gibi fiilimsiler (eylemsiler) bulunduğu için girişik birleşik bir cümledir.
- Kurallı: Yüklem sondadır.
C seçeneği doğrudur.
Adım 4 — Çekim Eklerinin İncelenmesi (D Seçeneği)
Cümlede birden fazla çekim eki almış sözcük vardır. Örneğin:
- “filmde” (Bulunma durum eki)
- “birisini” (Belirtme durum eki)
- “canlandırıyor” (Şimdiki zaman eki)
D seçeneği doğrudur.
Adım 5 — Eylemsilerin (Fiilimsilerin) İncelenmesi (E Seçeneği)
Cümlede üç farklı fiilimsi türüne de yer verilmiştir:
- Zarf-fiil: “olarak” (-arak)
- Sıfat-fiil: “nitelenen” (-en), “eden” (-en), “çalışan” (-en)
- İsim-fiil: “öldürmekle” (-mek)
E seçeneği doğrudur.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Yüklem (can-lan-dır-ıyor) türemiştir.
B. Özne sadece “Neeson” özel ismidir, tamlama değildir.
C. Girişik birleşik, olumlu ve kurallıdır.
D. Birçok sözcükte durum ve kip ekleri vardır.
E. İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil mevcuttur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] B seçeneği (Özne, bir tamlama öbeğinden oluşmamıştır.)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Türemiş Fiil
- [Tanım:] En az bir yapım eki almış fiillerdir.
- [Bu problemde:] “Can” isminden “canlanmak” ve “canlandırmak” fiilleri türetilmiştir.
2. Girişik Birleşik Cümle
- [Tanım:] İçinde en az bir fiilimsi bulunan cümlelerdir.
- [Bu problemde:] Cümlede beş adet fiilimsi bulunmaktadır.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Özneyi Yanlış Belirlemek
- [Yanlış:] “Aksiyon olarak nitelenen filmde Neeson” kısmının tamamını özne sanmak.
- [Doğru:] “Neeson” öznedir; “Aksiyon olarak nitelenen filmde” kısmı yer tamlayıcısıdır (Dolaylı Tümleç).
- [Neden yanlış:] Cümle ögelerini ayırırken soruları yükleme doğru sormak gerekir. “Kim canlandırıyor?” sorusunun cevabı sadece Neeson’dır.
Bu cümlede yer alan diğer ögeleri (yer tamlayıcısı, nesne gibi) ayrıntılı olarak incelememi ister misin?
