Türkiyedeki delta ovaları
Türkiye’deki Delta Ovaları ve Oluşum Şartları
Delta ovaları; akarsuların karalardan aşındırıp taşıdığı alüvyon adı verilen mineral bakımından zengin malzemeleri, denize döküldükleri kıyılarda biriktirmesi sonucu oluşan üçgen şekilli, son derece verimli kıyı ovalarıdır. Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili ve engebeli yapısı nedeniyle akarsuların bol alüvyon taşıdığı, delta oluşumuna oldukça elverişli bir ülkedir.
Bir Kıyıda Delta Oluşabilmesi İçin Gereken Şartlar:
- Kıta Sahanlığı (Şelf): Kıyının sığ (derinliğin az) olması gerekir.
- Akıntı ve Gelgit: Kıyıda güçlü akıntıların ve belirgin gelgit (medcezir) hareketlerinin olmaması gerekir.
- Alüvyon Miktarı: Akarsuyun havzasında erozyonun fazla olması ve bol miktarda malzeme taşıması gerekir.
- Dalga Rejimi: Güçlü dalga aşındırmasının olmaması gerekir.
Bölgelere ve Denizlere Göre Türkiye’nin Delta Ovaları
| Deniz / Bölge | Delta Ovası | Oluşturan Akarsu | Öne Çıkan Özelliği |
|---|---|---|---|
| Akdeniz | Çukurova | Seyhan ve Ceyhan | Türkiye’nin en büyük delta ovasıdır. |
| Akdeniz | Silifke Deltası | Göksu | Taşeli Platosu kıyısında yer alır. |
| Karadeniz | Bafra Ovası | Kızılırmak | Orta Karadeniz’de yer alır; kıta sahanlığı geniştir. |
| Karadeniz | Çarşamba Ovası | Yeşilırmak | Bafra ile birlikte Karadeniz’in en verimli tarım alanıdır. |
| Ege | Dikili Ovası | Bakırçay | Kıyı Ege’nin kuzeyinde yer alır. |
| Ege | Menemen Ovası | Gediz | İzmir Körfezi’nin dolmasını engellemek için yatağı değiştirilmiştir. |
| Ege | Selçuk Ovası | Küçük Menderes | Efes antik liman kentinin denizden uzaklaşmasına yol açmıştır. |
| Ege | Balat Ovası | Büyük Menderes | Milet antik liman kentinin denizle bağını kesmiştir. |
| Marmara / Ege | Meriç Deltası | Meriç | Türkiye-Yunanistan sınırında yer alır. |
Sınav İpucu & Pratik Kodlama:
- Neden Karadeniz ve Akdeniz’in her yerinde delta yok? Doğu ve Batı Karadeniz ile Antalya çevresinde dağlar kıyıdan hemen dik yükseldiği için kıta sahanlığı dardır (deniz hemen derinleşir), bu yüzden delta oluşamaz. Orta Karadeniz (Samsun) ve Çukurova çevresinde ise kıyı sığ olduğu için deltalar gelişmiştir.
- Tarihsel İpucu: Efes ve Milet antik çağda önemli liman şehirleriyken, Küçük ve Büyük Menderes nehirlerinin getirdiği alüvyonlar kıyıyı doldurmuş ve bu şehirleri iç kesimlerde bırakmıştır.
Delta ovaları ile iç bölgelerimizdeki tektonik ve karstik ovaların oluşum farklarını da inceleyelim mi?