Türkiye’de Üçüncü Jeolojik Zaman’ın son dönemlerinde yoğun volkanik faaliyetler yaşanmıştır. Bu faaliyetler sonucu yüzeye çıkan lav, kül gibi malzemeler, Türkiye’nin günümüzdeki volkanik arazilerinin büyük kısmının oluşumunu sağlamıştır. Dolayısıyla volkanizma sonucu oluşmuş dağların (volkan konileri) çevresinde volkanik arazilere daha sık rastlanmaktadır.
Haritada numaralanmış alanların hangilerinde bu arazilere daha sık rastlanır?
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) II ve IV
E) III ve IV
Türkiye’de Volkanik Arazilerin Dağılışı ve Volkan Konileri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Türkiye’de Tersiyer (Üçüncü Jeolojik Zaman) ve Kuvaterner’de meydana gelen volkanik faaliyetler, özellikle bir hat boyunca uzanan kırık (fay) sistemlerine bağlı olarak en belirgin şekilde İç Anadolu (Erciyes, Hasan Dağı, Melendiz) ve Doğu Anadolu (Nemrut, Süphan, Tendürek, Ağrı) bölgelerinde geniş volkanik araziler oluşturmuştur.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Haritada numaralandırılan noktaların jeolojik ve jeomorfolojik özellikleri şunlardır:
- I (Ergene Havzası / Trakya): Genç tortul tabakaların ve alüvyonların bulunduğu çöküntü havzasıdır; volkanik arazi ve volkan konisi barındırmaz.
- II (İç Anadolu - Kapadokya Yöresi): Hasan Dağı, Melendiz ve Erciyes volkan konilerinin lav ve tüfleriyle kaplanmış Türkiye’nin en karakteristik volkanik platolarından biridir.
- III (Doğu Karadeniz Kıyı Kuşağı): Alp Orojenezi ile kıvrılarak yükselmiş Kuzey Anadolu Dağları kuşağında yer alır; yüzey volkanizmasına ait belirgin volkan konileri bulunmaz.
- IV (Doğu Anadolu - Van Gölü Kuzeyi): Nemrut, Süphan, Tendürek ve Ağrı Dağları ile çevrili olup lav platoları ve bazaltik örtülerin en yaygın görüldüğü volkanik sahadır.
Bu doğrultuda II ve IV numaralı alanlarda volkanik arazilere çok daha sık rastlanır.
CEVAP: D) II ve IV
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: ÖSYM sınavlarında Türkiye’nin volkanik dağları sorulduğunda; İç Anadolu’da Karadağ’dan Erciyes’e uzanan hat ile Doğu Anadolu’da Nemrut’tan Ağrı’ya uzanan doğrultunun kuzeydoğu-güneybatı yönlü fay hatlarını takip ettiği unutulmamalıdır.