(I) Edinburgh, İskoçya’nın 1437 yılından beri başkentidir; Glasgow’dan sonra ülkenin ikinci büyük kenti olan Edinburgh, İskoçya’nın doğusunda, kuzey denizine yakın bir konumdadır. (II) Avrupa’nın en güzel görünümlü kentlerinden biri olarak kabul edilen şehir, Orta Çağ ve Georgian dönemlerine ait mimarisiyle bilinmektedir. (III) Edinburgh Üniversitesi ve İskoç Aydınlanması’nın etkisiyle yükselen kültür düzeyi ile bununla beraber yeni oluşan ve klasik tarzdaki “New Town”'ın (Yeni Şehir) mimarisi, Edinburgh’a “Kuzeyin Atinası” unvanını kazandırdı. (IV) Şehrin simgelerinden olan Edinburg Kalesi, 12. yüzyılda inşa edilmiş. Kale şehrin neredeyse her yerinden görünüyor. Doğal olarak kaleye çıkınca da şehrin dört bir yanını kuşbakışı görmek mümkün! (V) Hanover Caddesi, şehrin önemli caddelerinden birisi; New Town’da tam İskoç Ulusal Galerisi’nin karşısından Princes Caddesi’ni dik kesiyor; birçok mekana da ev sahipliği yapıyor, özellikle son dönemin popüler kahvaltıcılarına. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A)
I. cümlede nesnel yargılara yer verilmiştir.
B)
II. cümlede bir karşılaştırma söz konusudur.
C)
III. cümlede niteleyici unsurlara yer verilmiştir.
Soruda verilen parçadaki numaralanmış cümleleri incelerken, her cümlenin içeriğini dikkatli bir şekilde analiz ederek doğru şıkkı bulmamız gerekiyor.
Parçayı ve Seçenekleri İnceleyelim:
I. cümle:
“Edinburgh, İskoçya’nın 1437 yılından beri başkentidir; Glasgow’dan sonra ülkenin ikinci büyük kenti olan Edinburgh, İskoçya’nın doğusunda, kuzey denizine yakın bir konumdadır.”
Bu cümlede tarih ve coğrafi bilgiler verilmiş, tüm ifadeler nesnel bir biçimde ortaya konulmuştur. Nesnel yargılardır. A şıkkı doğru.
II. cümle:
“Avrupa’nın en güzel görünümlü kentlerinden biri olarak kabul edilen şehir, Orta Çağ ve Georgian dönemlerine ait mimarisiyle bilinmektedir.”
Şehrin güzel görünümlü olduğu ve dönemlere ait mimari özellikleri ifade edildiği için burada bir karşılaştırma yapılmamaktadır. Bu ifadelere göre estetik bir yorum yapılmış durumda. B şıkkı yanlıştır sadece estetik tipler olarak oluşturulabilir.
Bu parçadaki cümlelerin analizi aşağıdakilerden hangisi yanlış olabilir?
Bu parçadaki numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? sorusuna yanıt verebilmek için her bir cümleyi ve şıkta belirtilen özelliği incelemek gerekir:
İnceleme Adımları
(I) Cümle
“Edinburgh, İskoçya’nın 1437 yılından beri başkentidir; Glasgow’dan sonra ülkenin ikinci büyük kenti olan Edinburgh, İskoçya’nın doğusunda, kuzey denizine yakın bir konumdadır.”
İskoçya’nın 1437’den beri başkenti olması, Glasgow’dan sonra ikinci büyük kenti olması ve konumu tamamen nesnel (olguya dayalı) bilgilerdir.
Dolayısıyla “I. cümlede nesnel yargılara yer verilmiştir.” ifadesi doğrudur.
(II) Cümle
“Avrupa’nın en güzel görünümlü kentlerinden biri olarak kabul edilen şehir, Orta Çağ ve Georgian dönemlerine ait mimarisiyle bilinmektedir.”
“Avrupa’nın en güzel görünümlü kentlerinden biri” ifadesi, başka kentlerle karşılaştırma içerir: “en güzel” sıfatı, diğer kentlerle ilgili bir kıyas yapıldığını gösterir.
Bu nedenle “II. cümlede bir karşılaştırma söz konusudur.” ifadesi doğrudur.
(III) Cümle
“Edinburgh Üniversitesi ve İskoç Aydınlanması’nın etkisiyle yükselen kültür düzeyi ile bununla beraber yeni oluşan ve klasik tarzdaki ‘New Town’ın (Yeni Şehir) mimarisi, Edinburgh’a ‘Kuzeyin Atinası’ unvanını kazandırdı.”
Burada “yükselen kültür düzeyi”, “yeni oluşan”, “klasik tarzdaki mimari” gibi niteleyici unsurlar (sıfatlar ve nitelemeler) bulunmaktadır.
“III. cümlede niteleyici unsurlara yer verilmiştir.” ifadesi de doğrudur.
(IV) Cümle
“Şehrin simgelerinden olan Edinburg Kalesi, 12. yüzyılda inşa edilmiş. Kale şehrin neredeyse her yerinden görünüyor. Doğal olarak kaleye çıkınca da şehrin dört bir yanını kuşbakışı görmek mümkün!”
Burada “kaleye çıkınca … görmek mümkün” şeklinde bir kullanım var. Türkçede “-ınca/-ince” eki temel olarak zaman bildirse de konuşma dilinde bazen bir “koşul” (eğer yaparsan…) anlamı taşıyabilecek şekilde de algılanabilir. Ancak bu daha çok zaman (ne zaman?) kipine karşılık gelir.
“Koşul” (şart) eki çoğunlukla “-sa/-se”, “eğer” gibi ifadelerle belirginleşir. Dolayısıyla “IV. cümlede koşula yer verilmiştir.” dense de bu daha çok “zaman” bildiren bir yapıdır; gene de dilbilimde “kaleye çıkınca” ifadesi birçok kaynakta koşulumsu bir anlam katabildiği için tartışmalı olabilir.
(V) Cümle
“Hanover Caddesi, şehrin önemli caddelerinden birisi; New Town’da tam İskoç Ulusal Galerisi’nin karşısından Princes Caddesi’ni dik kesiyor; birçok mekana da ev sahipliği yapıyor, özellikle son dönemin popüler kahvaltıcılarına.”
Burada öneri (tavsiye) anlamı taşıyacak bir ifade (“gidebilirsiniz”, “görmelisiniz”, “denemenizi öneririm” vb.) bulunmamaktadır.
Sadece caddenin özellikleri sıralanmıştır; “V. cümlede öneriye yer verilmiştir.” demek yanlış olur.
Sonuç
A) I. cümlede nesnel yargılara yer verilmiştir. (Doğru)
B) II. cümlede bir karşılaştırma söz konusudur. (Doğru)
C) III. cümlede niteleyici unsurlara yer verilmiştir. (Doğru)
D) IV. cümlede koşula yer verilmiştir. (Tartışmalı olsa da “-ınca” ekinin zaman anlamı ağır basar; yine de ikinci derecede koşula yakın anlam sezilebilir.)
E) V. cümlede öneriye yer verilmiştir. (Yanlış; hiç öneri yoktur, sadece tanımlama vardır.)
Dolayısıyla yanlış olan şık E’dir.
Özet Tablo
Cümle No
İçerik Kısa Açıklaması
Şık İfadesi
Doğruluk Durumu
I
Edinburgh’un başkent oluşu, konumu, nesnel bilgiler
I. cümlede nesnel yargılar.
Doğru
II
Avrupa’nın en güzel görünümlü kentlerinden biri (karşılaştırma)
II. cümlede bir karşılaştırma söz konusudur.
Doğru
III
“yükselen kültür düzeyi”, “klasik tarzdaki mimari” (niteleyici)
III. cümlede niteleyici unsurlara yer verilmiştir.
Doğru
IV
“kaleye çıkınca … görmek mümkün” (zaman ifadesi, koşula yakın)
Bu parçadaki numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Answer:
Bu çoktan seçmeli soruda, her şık bir cümleye ilişkin yorum sunmaktadır. Cümleleri teker teker inceleyelim:
(I) cümle: “Edinburgh, İskoçya’nın 1437 yılından beri başkentidir; Glasgow’dan sonra ülkenin ikinci büyük kenti olan Edinburgh, İskoçya’nın doğusunda, kuzey denizine yakın bir konumdadır.”
Bu ifade, tarih (1437) ve sıralama (Glasgow’dan sonra ikinci büyük kent) gibi nesnel bilgilere yer vermektedir. Dolayısıyla “I. cümlede nesnel yargılara yer verilmiştir.” ifadesi (A) doğrudur.
(II) cümle: “Avrupa’nın en güzel görünümlü kentlerinden biri olarak kabul edilen şehir, Orta Çağ ve Georgian dönemlerine ait mimarisiyle bilinmektedir.”
Burada “Avrupa’nın en güzel görünümlü kentlerinden biri” ibaresi, şehirle diğer kentler arasında dolaylı bir karşılaştırma (kıyas) niteliği taşır. Çünkü diğer kentlerle birlikte düşünülerek bir “en güzel kentlerden biri” yargısına varılmaktadır. Bu sebeple “II. cümlede bir karşılaştırma söz konusudur.” ifadesi (B) yerinde kabul edilir.
(III) cümle: “Edinburgh Üniversitesi ve İskoç Aydınlanması’nın etkisiyle yükselen kültür düzeyi ile bununla beraber yeni oluşan ve klasik tarzdaki ‘New Town’ın (Yeni Şehir) mimarisi, Edinburgh’a ‘Kuzeyin Atinası’ unvanını kazandırdı.”
Bu cümlede “yükselen kültür düzeyi”, “yeni oluşan”, “klasik tarzdaki” gibi niteleyici (sıfat) unsurlara yer verilmektedir. Dolayısıyla “III. cümlede niteleyici unsurlara yer verilmiştir.” ifadesi (C) doğrudur.
(IV) cümle: “Şehrin simgelerinden olan Edinburg Kalesi, 12. yüzyılda inşa edilmiş. Kale şehrin neredeyse her yerinden görünüyor. Doğal olarak kaleye çıkınca da şehrin dört bir yanını kuşbakışı görmek mümkün!”
Buradaki “kaleye çıkınca” ifadesi bir koşul ifadesidir. Yani “Kaleye çıkma koşulu sağlandığında şehrin her yerini görebilmeniz mümkün.” Dolayısıyla “IV. cümlede koşula yer verilmiştir.” (D) doğru bir ifadedir.
(V) cümle: “Hanover Caddesi, şehrin önemli caddelerinden birisi; New Town’da tam İskoç Ulusal Galerisi’nin karşısından Princes Caddesi’ni dik kesiyor; birçok mekana da ev sahipliği yapıyor, özellikle son dönemin popüler kahvaltıcılarına.”
Bu cümlede caddeden, konumundan ve popüler mekânlardan bahsediliyor ancak herhangi bir öneri (tavsiye) ifadesi yok. “Şunu yapın”, “Gezin”, “Görmelisiniz,” vb. öneri kipi yer almıyor. Dolayısıyla “V. cümlede öneriye yer verilmiştir.” ifadesi (E) yanlıştır.