Bu dizelerdeki söz sanatı aşağıdakilerin hangisinde vardır?
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Soru Kökündeki Dizeleri İnceleyelim
“Bursa’da eski bir cami avlusu / Küçük şadırvanda şakırdayan su / Orhan zamanından kalma bir duvar / Onunla bir yaşta ihtiyar çınar”
Bu dizelerde “çınar” ağacı için “ihtiyar” (yaşlı) sıfatı kullanılmıştır. İhtiyarlık insanlara özgü bir niteliktir; bu nedenle burada cansız bir varlığa veya bitkiye insani özellikler yükleme sanatı olan Kişileştirme (Teşhis) sanatı yapılmıştır.
Adım 2 — Seçenek A’nın Analizi
“Bozuk bir saatti, durup geçmeyen zaman”
Burada zaman, bozuk bir saate benzetilmiştir (Benzetme). Kişileştirme yoktur.
Adım 3 — Seçenek B’nin Analizi
“Çatma, kurban olayım çehreni ey nazlı hilâl”
Burada “hilâl” (bayrak), “çehresini çatması” (kaş çatması, küsmesi) ve “nazlı” olması yönüyle insan gibi düşünülmüştür. İnsana ait olan küsme/kaş çatma eylemi bayrağa aktarıldığı için burada Kişileştirme (Teşhis) sanatı vardır.
Adım 4 — Seçenek C’nin Analizi
“Bugün, edebiyatımıza bir çınar daha veda etti.”
Burada ölen usta bir sanatçı “çınar” kelimesiyle ifade edilmiştir (Eğretileme/İstiare).
Adım 5 — Seçenek D’nin Analizi
“Bir kartal, hızıyla bulutları sürüklüyordu arkasından”
Burada kartalın hızı abartılarak anlatılmıştır (Abartma/Mübalağa).
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Benzetme sanatı kullanılmış.
B. Kişileştirme sanatı kullanılmış (Soru köküyle aynı).
C. İstiare sanatı kullanılmış.
D. Abartma sanatı kullanılmış.
Adım 7 — Son Doğrulama
Soru kökündeki “ihtiyar çınar” ifadesi ile B seçeneğindeki “çehresini çatan nazlı hilâl” ifadesi, insan dışı varlıklara insani özellikler yüklediği için her ikisi de net bir şekilde kişileştirme sanatıdır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] B) Çatma, kurban olayım çehreni ey nazlı hilâl
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Kişileştirme (Teşhis)
- [Tanım:] İnsan dışındaki varlıklara insan kişiliği, duygu ve davranışları yükleme sanatıdır.
- [Bu problemde:] “İhtiyar çınar” ve “Nazlı hilâl” ifadeleriyle uygulanmıştır.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Benzetme ile Karıştırmak
- [Yanlış:] Her sıfat tamlamasını benzetme sanmak.
- [Doğru:] Varlığa insan eylemi (gülmek, ağlamak, küsmek) verilmişse öncelikle kişileştirme aranmalıdır.
- [Neden yanlış:] Kişileştirme, aslında özel bir benzetme türüdür ancak sorularda ayrı bir başlık olarak değerlendirilir.
Başka bir soruda “Konuşturma” (İntak) sanatı ile “Kişileştirme” arasındaki farkı incelememi ister misin?