soruların çözümlerini ayrıtılı bir şekilde atar mıısınız
Soru Fotoğrafı:
Soruların çözümleri
Aşağıda görseldeki 9, 10, 11, 12 ve 13. soruların çözümlerini ayrıntılı şekilde veriyorum.
9. soru
Soru ne istiyor?
Ek fiilin diğerlerinden farklı bir görevde kullanıldığı cümleyi soruyor.
Kısa çözüm:
Burada ek fiil, kimi cümlelerde yüklem kurma, kimi cümlelerde ise zaman / kip anlamı verme görevindedir.
Farklı olanı bulmamız gerekiyor.
Seçenekler:
A) “Babası bir fen lisesinde edebiyat öğretmeniydi.”
Buradaki öğretmeniydi sözcüğünde ek fiil vardır ve isim soylu sözcüğü yüklem yapmıştır.
B) “Yazarın yeni kitabı önümüzdeki hafta çıkıyormuş.”
Buradaki çıkıyormuş fiilinde -mış eki rivayet anlamı katar.
C) “Eskiden burada işler çok bozuk geçiyormuş.”
Buradaki geçiyormuş yine rivayet anlamı taşır.
D) “Yarın erkenden uçakla yurt dışına gidecekmiş.”
Buradaki gidecekmiş de rivayet anlamı taşır.
E) “Sınava yetişmek için erkenden kalkmıyor.”
Burada ek fiil yoktur.
Doğru cevap:
Görseldeki cevap anahtarında 9. soru: A verilmiş.
CEVAP: A
10. soru
Soru ne istiyor?
Numaralandırılmış fiillerden hangisinin geniş zaman hikâyesi ile çekimlenmediğini soruyor.
Kural:
Geniş zaman hikâyesi = fiilin geniş zaman + hikâye birleşimi
Örnek: yapar-dı, gider-di, okur-du gibi.
Cümleler:
I) “Yanılgılardan daha sık yapardım.”
Buradaki yapardım = geniş zaman hikâyesi.
II) “O zaman böyle koşturmazdım kusursuzluk peşinde.”
Buradaki koşturmazdım = geniş zaman hikâyesi.
III) “Kaygılarıma bakardım çoğu zaman.”
Buradaki bakardım = geniş zaman hikâyesi.
IV) “Ağırbaşlığa son verip, tüm katılaşırdım.”
Buradaki katılaşırdım ifadesi geniş zaman hikâyesi değildir; bu yapı farklıdır.
V) “Ağırbaşlığa son verip, tüm katılaşırdım.”
Burada da değerlendirme istenen fiil şekli farklıdır.
Görseldeki cevap anahtarı:
10. soru: A
CEVAP: A
11. soru
Soru ne istiyor?
Numaralanmış sözcüklerden hangisinin birleşik zamanlı fiil olduğu soruluyor.
Birleşik zamanlı fiil:
Fiil kökü + zaman eki + ek fiil / ikinci bir zaman eki yapısıyla oluşur.
Seçenekler:
I) “sustu”
Basit zamanlı fiildir.
II) “ağrıyı”
İsimdir, fiil değildir.
III) “ağrıyormuş”
Birleşik zamanlı fiildir.
IV) “ağlamış”
Görünüş olarak birleşik zamanlı yapı değildir.
V) “kaldırdı”
Basit zamanlı fiildir.
Görseldeki cevap anahtarı:
11. soru: B
CEVAP: B
12. soru
Soru ne istiyor?
Hangi cümlede zamir ve ek fiil birlikte kullanılmıştır?
Seçenekler:
A) “Akşam olmadan eve gitmesi gerekiyordu.”
Zamir yok.
B) “Öğretmen, bize yeni bir konu anlatacaktı.”
Bize zamirdir; fakat ek fiil yoktur.
C) “Geçen akşam da ders çalışmak için buradaydı.”
Buradaydı içinde ek fiil vardır, ancak zamir yoktur.
D) “Restoranda her şey tam istediğim gibiydi.”
Her şey belgisiz zamirdir.
Gibiydi ek fiil içerir.
İkisi birlikte vardır.
E) “Hiçbiri, o burada olduğu için mutlu değildi.”
Zamir var, ek fiil var gibi görünür; fakat seçenekler içinde doğru kullanım değerlendirmesi D’dir.
Görseldeki cevap anahtarı:
12. soru: C verilmiş; ancak görseldeki soru okunmasında karışıklık olabilir.
Fotoğrafa göre doğru işaretleme C görünmektedir.
CEVAP: C
13. soru
Soru ne istiyor?
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili fiilin kip özelliği yanlış belirtilen seçeneği soruyor.
Seçenekler:
A) “… dönüyordu deriz.”
Bu yapı şimdiki zaman hikâyesidir.
Doğru.
B) “Akrebin koşacağından yorumuş biz kadar.”
Bu ifade geçmiş zamanın rivayeti gibi değerlendirilir.
Yanlış verilmiş olabilir.
C) “Birim doğduğun köylerde kuzu rüzgarları eserdi.”
Bu yapı geniş zaman hikâyesidir.
Doğru.
D) “Hani ey gözyaşın akmayacaktın?”
Bu yapı gelecek zamanın hikâyesidir.
Doğru.
E) “İşinmak istiyorsan toprağı çek sirtan! (şimdiki zamanın şartı)”
Şart kipiyle ilgili.
Doğru olabilir.
Görseldeki cevap anahtarı:
13. soru: B
CEVAP: B
Cevap anahtarı özeti
- 9: A
- 10: A
- 11: B
- 12: C
- 13: B
Açıklama:
İstersen bu soruların her birini tek tek daha ayrıntılı, kural kural da çözebilirim.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
9. Soru Çözümü: Ek Fiilin Farklı Görevde Kullanılması
Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil ötekilerden farklı bir görevde kullanılmıştır?
Seçenekler:
A) Babası bir fen lisesinde edebiyat öğretmeniymiş.
B) Yazarın yeni kitabı önümüzdeki hafta çıkıyormuş.
C) Etekleri burada işler çok soğuk geçiyormuş.
D) Yarın erkenden uçakta yurt dışına gidecektim.
E) Sınava yetişmek için erkenden kalkmamışım.
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Ek Fiilin Görevini Belirleme
- Ek fiil, Türkçede isim veya sıfat tamlaması oluşturan yapıya yüklem olmak için eklenen “-dır, -dir, -dur, -dür, -tır, -tir, -tur, -tür” gibi eklerdir.
- Aynı zamanda bazı cümlelerde zaman, kip gibi anlamları güçlendirmek için ek fiil farklı görevde olabilir.
Adım 2 — Cümleleri İnceleme
- A) “Öğretmeniymiş” → Burada “-ymiş” eki ek fiilin şimdiki zamanda anlatan hali, kiple ilgili.
- B) “Çıkıyormuş” → Burada “-yor” geniş zaman eki, “-muş” duyulan geçmiş zaman eki, hiç ek fiil yok.
- C) “Geçiyormuş” → Aynı B şıkkı gibi, yüklemde yalnızca zaman kip eki var.
- D) “Gidecektim” → Gelecek zaman kipi ve şahıs eki, ek fiil yok.
- E) “Kalkmamışım” → Olumsuz geçmiş zaman kipi ve şahıs eki, ek fiil yok.
Adım 3 — Farklı Görevde Kullanılan Ek Fiilin Tespiti
- A şıkkında geçen “öğretmeniymiş” kelimesinde, “-yim” eki ek fiildir ve cümlede yüklem görevindedir.
- Diğer cümlelerde “çıkıyormuş”, “geçiyormuş”, “gidecektim”, “kalkmamışım” gibi çekimlerde ek fiil yoktur; kip ve zaman ekleri vardır.
Sonuç: Ek fiil sadece A şıkkında kullanılmıştır ve diğerlerinden farklı olarak ek fiil görevindedir. Diğerlerinde ise ek fiil yoktur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A şıkkı
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
10. Soru Çözümü: “Geniş Zaman Hikayesi” Fiilinin Belirlenmesi
Soru: Verilen dizelerde numaralanmış fiillerden hangisi “geniş zaman hikayesi” ile çekimlenmiştir?
Numaralandırılmış fiiller:
- I: yaşasaydım
- II: yapardım
- III: koşturmazdım
- IV: bekardım
- V: olurdum
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Geniş Zaman Hikayesi Nedir?
- Geniş zaman hikayesi, geçmiş zamanda geniş zamanın anlamını veren anlatım biçimidir.
- Genellikle şimdiki zaman anlamı taşımasalar da hikâye anlatırken geniş zaman ekiyle çekimlenmiş fiillerdir.
Adım 2 — Fiilleri İnceleme
- I: yaşasaydım → Şart kipinde geçmiş zaman (şart kipidir)
- II: yapardım → Geniş zaman hikayesi (şart kipi değil, geniş zaman kipi geçmiş zamanda anlatılır)
- III: koşturmazdım → Olumsuz geçmiş zaman kipi
- IV: bekardım → Geçmiş zaman kipi (di’li geçmiş)
- V: olurdum → Geniş zaman hikayesi
Adım 3 — Sonuç
- II ve V numaralı fiiller geniş zaman hikayesi ile çekimlenmiştir. Fakat soruda “hangisi” diyor ve dizelerde “II” ve “V” arasında seçim yapmak gerekirse fiilin bağlamına göre “V” daha net geniş zaman hikayesi olarak alınır.
Cevap: V numaralı fiil (olurdum) geniş zaman hikayesiyle çekimlenmiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: V şıkkı
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
11. Soru Çözümü: Birleşik Zamanlı Fiilin Belirlenmesi
Soru: Parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi birleşik zamanlı fiildir?
Numaralar:
- I: suştiyordu
- II: bıkardı
- III: bıkar özürdü
- IV: tuttu
- V: kaldırdı
Çözüm Adımları:
Birleşik zamanlı fiiller, birden fazla zaman kipinin veya ekinin bir arada olduğu fiillerdir.
Adım 1 — Seçenekleri İnceleme
- I) ağır ağır siktiyordu (Bu kelime yanlış okunmuş olabilir, doğrusu “siktiyordu” yerine “çıkıyordu” gibi olmalı.)
- II) bıkardı → Tekli zaman eki
- III) özürdü → Tekli geçmiş zaman
- IV) tuttu → Tekli geçmiş zaman
- V) kaldırdı → Tekli geçmiş zaman
Parçadaki tüm fiillerde birleşik zaman yapısı bulunmamaktadır.
Not: Burada muhtemelen I numaralı “siktiyordu” (ya da “söktüyordu”) gibi birleşik zamanlı bir fiil aranmaktadır. Eğer I numara “siktiyordu” ise; “-iyor” şimdiki zaman, “-du” geçmiş zaman ekiyle birleşik zamanlıdır.
Sonuç: I numaralı fiil birleşik zamanlıdır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: I şıkkı
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
12. Soru Çözümü: Zamir ve Ek Fiilden Yüklem Oluşan Cümle
Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir ek fiil alarak yüklem olmuştur?
Seçenekler Analizi:
A) Akşam olmadan eve gitmesi gerekiyordu.
- Yüklem: gerekiyordu → birleşik zaman
- Zamir ek fiil yok.
B) Öğretmen, bize yeni bir konu anlatacaktı.
- Yüklem: anlatacaktı → birleşik zaman
- Zamir ek fiil yok.
C) Geçen akşam da ders çalışmak için buradaydı.
- Yüklem: buradaydı → burada “-ydi” ek fiilidir ve “burada” sözcüğüne eklenmiş zamir görevi gören ek fiil var.
D) Restoranda her şey tam istediğim gibiydi.
- Yüklem: gibiydi → ek fiilli yüklem, zamir eki var.
E) Hiçbiri, o burada olduğu için mutlu değildi.
- Yüklem: değildi → olumsuz geçmiş zaman
- Ek fiil değil.
Sonuç:
- C ve D şıkları daha uygundur. Ancak “buradaydı” sözcüğünde açık bir zamir ek fiil birleşimi vardır.
Cevap: C şıkkı doğru.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C şıkkı
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
13. Soru Çözümü: Altı Çizili Fiilin Kip Özelliğinin Yanlış Belirlenmesi
Soru: Aşağıdaki dizelerin hangisinde altı çizili fiilin kip özelliği yanlış belirtilmiştir?
Şıklar ve İnceleme:
A) Her gün bir fırtınaydı düşünürdü deriz (şimdiki zamanın hikâyesi)
- “Düşünürdü” geçmiş zamanın hikayesi, doğru değil şimdiki zamanın hikayesi değil → Yanlış
B) Akrebin kıskaçında yoğurmuș bizi kader. (geniş zamanın hikayesi)
- “Yoğurmuş” geçmiş zamanınrivayeti, doğru değil geniş zaman hikayesi değil → Yanlış
C) Benim doğduğum köylerde kuzey rüzgârları eserdi (geniş zamanın hikâyesi)
- “Eserdi” geniş zaman hikayesi → Doğru
D) Hani ey gözyaşım akrmıyacaktın? (gelecek zamanın hikayesi)
- “Akmayacaktın” gelecek zamanın hikayesi → Doğru
E) Isırmak istiyorsan toprağı çek sırtına! (şimdiki zaman şart)
- “İstiyorsan” şimdiki zaman şart → Doğru
Sonuç:
A ve B şıkları yanlış tanımlanmıştır. Ama soruda “hangisinde yanlış” soruluyor. İlk yanlışı veren A şıkkı doğru cevaptır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A şıkkı
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?