Hayar Bulut, bu sorunun çözümüne odaklanalım!
Cümle:
“Anlattığı her şeyi dikkatlice dinledim fakat bana hiç de inandırıcı gelmedi.”
Bu cümledeki anlatım bozukluğun nedenini açıklayacak olursak:
Cevap: C) Nesne Eksikliği
Cümlede “-gelmedi” fiili bir yüklem olarak kullanılmıştır. Ancak bu yüklem “kime, neye inandırıcı gelmedi” şeklinde nesneyle tamamlanmalıdır. Nesne eksik olduğu için anlatım bozukluğu meydana gelir.
Eğer soruların çözümleriyle ilgili başka yardıma ihtiyacın varsa tekrar yazmaktan çekinme! 
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Soru:
“Anlattığı her şeyi dikkatlice dinledim fakat bana hiç de inandırıcı gelmedi.”
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yer tamlayıcısı eksikliği
B) Öznen eksikliği
C) Nesne eksikliği
D) Zarf tümleci eksikliği
Cevabın Detaylı Açıklaması:
Cümledeki Anlatım Bozukluğunun Tespiti
Cümlede iki farklı yargı var ve ortak öğeler kullanılmış:
- “Anlattığı her şeyi dikkatlice dinledim”
- “bana hiç de inandırıcı gelmedi”
İlk kısımda “dinledim” fiili nesne (neyi? - “anlattığı her şeyi”) ile kullanılmıştır.
İkinci kısımda ise “gelmedi” fiili öznesine göre kullanılır, fakat burada eksik bir nesne var mı, bunu inceleyelim.
Çözümleme
1. “Anlattığı her şeyi dikkatlice dinledim”
Burada sorun yok; nesne “anlattığı her şeyi” şeklinde verilmiş.
2. “Fakat bana hiç de inandırıcı gelmedi.”
Bu kısımda “gelmedi” yüklemine bağlanan özne nedir?
- “Anlattığı her şey” bana inandırıcı gelmedi denmek isteniyor.
Ancak iki fiil (dinledim-gelmedi) farklı özne/nesneler ile kullanılmakta.
İlkinde “anlattığı her şey” nesnedir (dinledim’e), ikincisinde ise “anlattıkları” özne (gelmedi’ye).
Cümle şu şekilde açık yazılmalıydı:
“Anlattığı her şeyi dikkatlice dinledim fakat anlattıkları bana hiç de inandırıcı gelmedi.”
Eksik olan kelime "anlattıkları"dır iletilmeyen.
Yani, ikinci kısımda özne eksikliği vardır.
Şıklara Bakarsak:
- A) Yer tamlayıcısı eksikliği: “Kimin/neyin” eksikliği aranır, burada yok.
- B) Özne eksikliği: Evet, “anlattıkları” öznesi eksik.
- C) Nesne eksikliği: Hayır, nesne her iki fiil için sağlanmamış değildir.
- D) Zarf tümleci eksikliği: “Ne zaman, nasıl, nerede” eksikliği yoktur.
Doğru Cevap: B) Özne eksikliği
Ek Açıklama ve Not:
Bazı kaynaklar nesne ve özne eksikliği gibi sorularda fiillerin aldığı ögeleri doğru tespit etmeye çok dikkat eder. Burada “dinledim” fiiline nesne (anlattığı her şeyi), “gelmedi” fiiline ise özne (anlattıkları) kullanılmalıdır. Her iki bölümde ortak nesne ya da özne bulunmadığından anlatım bozukluğu oluşur.
Kısa Bilgi:
Bu tarz sorularda cümle öğeleri analiz edilerek fiillere hangi ögelerin bağlandığını ve eksik olup olmadığını bulmak sınavlarda sıklıkla sorulmaktadır.
Doğru Şık: B) Özne eksikliği
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap:
İçindekiler
1. Soruya Genel Bakış
Soru:
“Anlattığı her şeyi dikkatlice dinledim fakat bana hiç de inandırıcı gelmedi.”
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun sebebi nedir?
Seçenekler:
A) Yer tamlayıcısı eksikliği
B) Öz ne eksikliği
C) Nesne eksikliği
D) Zarf tümleci eksikliği
2. Cümledeki Anlatım Bozukluğunun Türleri
Anlatım bozuklukları genellikle cümledeki öğe eksikliğiyle (özne, nesne, tümleç vb.), anlam karışıklığıyla veya gereksiz sözcük kullanımıyla oluşur. Burada öğe eksikliği üzerinden bir bozukluk söz konusu.
Temel Öğeler:
- Özne: Yapan kişi/varlık
- Nesne: Yapılan işin etkilediği kişi/varlık/nesne
- Zarf Tümleci: Zaman, durum, miktar, sebep belirten kelime ya da kelime grubu
- Yer Tamlayıcısı: Yönelme, bulunma veya ayrılma eklerinden birini almış yer bildiren sözcükler
3. Soru Cümlesinin Analizi
Cümle:
“Anlattığı her şeyi dikkatlice dinledim fakat bana hiç de inandırıcı gelmedi.”
Cümleyi ikiye ayıralım:
- 1. Yüklem: “dikkatlice dinledim.” → Neyi? Anlattığı her şeyi (nesnesi var)
- 2. Yüklem: “inandırıcı gelmedi.” → Neyi?
- Bu kısımda, “inandırıcı gelmedi” kim ya da ne inandırıcı gelmedi, yani nesnesi eksik.
Cümlenin doğru anlaşılır ve eksiksiz olması için ikinci cümlede özne/nesne açıkça belirtilmelidir.
Doğru hali:
- “Anlattığı her şeyi dikkatlice dinledim fakat anlattıkları bana hiç de inandırıcı gelmedi.”
veya - “Anlattığı her şeyi dikkatlice dinledim fakat onlar bana hiç de inandırıcı gelmedi.”
Burada, yüklem olan “gelmedi” fiilinin bir nesnesi eksik olduğu için cümlede anlatım bozukluğu oluşmuştur.
4. Doğru Seçeneğin Açıklaması
C) Nesne eksikliği
İkinci tarafta, yüklem “gelmedi” fiilidir ve “ne” veya “kim” sorusunun cevabı yoktur.
Nesne eksikliği olduğu için cümlede anlam bozulmuş, kime/neyin inandırıcı gelmediği belli olmamıştır.
Diğer Şıklar Neden Yanlış?
- A) Yer tamlayıcısı eksikliği:
Cümlede yer belirten bir öğe eksikliği yok. - B) Özne eksikliği:
Özne bellidir. - D) Zarf tümleci eksikliği:
Durum, zaman veya neden açıklayan zarflarda eksiklik yoktur.
5. Detaylı Çözüm Tablosu
| Şık | Öğenin Adı | Açıklama | Bu Cümlede Durumu |
|---|---|---|---|
| A | Yer tamlayıcısı | Yönelme, bulunma, ayrılma hâlleriyle yer bildiren öge | Eksik değil |
| B | Özne | Eylemi yapan ya da yükleme konu olan öge | Eksik değil |
| C | Nesne | Eylemden etkilenen varlık (ne/neyi/kim soruları ile bulunur) | Eksik! Doğru cevap |
| D | Zarf tümleci | Zaman, durum, miktar, sebep vb. belirten öge | Eksik değil |
6. Konu Özeti
- Cümlede nesne eksikliği olduğu için anlatım bozukluğu vardır.
- “Gelmedi” yükleminden önce, neyin/kim(ler)in inandırıcı gelmediği belirtilmemiş.
- Doğru cevap: C) Nesne eksikliği
“Anlattığı her şeyi dikkatlice dinledim fakat bana hiç de inandırıcı gelmedi” cümlesindeki anlatım bozukluğunun sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap: C) Nesne eksikliği
Açıklama:
- Cümlede iki eylem (fiil) vardır:
- Dinledim
- Gelmedi
- İlk eylemin (dinledim) nesnesi açıktır: “Anlattığı her şeyi”. Yani “Neyi dinledim?” sorusunun cevabı “her şeyi”dir.
- İkinci eylem ise “gelmek” fiilidir. “Gelmek” burada “bende inandırıcılık hissi uyandırmak, bana inandırıcı gelmek” anlamında kullanılmıştır. Fakat bu kullanımda, “neyin bana inandırıcı gelmediği” açıkça belirtilmemiştir.
- Genellikle bu tip cümlelerde “anlatılan” veya “söylenen” gibi bir nesneye gönderme yapılması gerekir. Yani “(Anlatılan) bana hiç de inandırıcı gelmedi.” şeklinde kurulmalıydı.
Doğru Örnek Düzeltme:
“Anlattığı her şeyi dikkatlice dinledim fakat (anlatılan) bana hiç de inandırıcı gelmedi.”
Bu şekilde, ikinci eylemin de hangi “şey” üzerine yöneldiği açıkça belirtildiğinden nesne eksikliği giderilmiş olur.
Kaynak/Referans: Türk Dil Kurumu (TDK), Dilbilgisi Kuralları ve Anlatım Bozuklukları Örnekleri