Bu parçada aşağıdakilerden hangisi yoktur?
Cevap:
Bu soruda bir dil bilgisi metni analiz edilerek cevabın bulunması bekleniyor. Sorunun doğru çözümü için aşağıdaki dil bilgisi kavramlarını teker teker inceleyelim:
1. Ünsüz Türemesi:
Ünsüz türemesi, bir kelimeye ek geldiğinde fazladan bir ünsüzün ortaya çıkmasıdır. Bu tür örnekler parçada var mı, kontrol edilmeli.
2. Ünsüz Benzeşmesi:
Ünsüz benzeşmesi, Türkçede sert ünsüzlerden (p, ç, t, k) biriyle biten kelimelere sert ünsüzle başlayan bir ek geldiğinde, kelime sonundaki ünsüz ile ekin başındaki ünsüzün benzeşmesidir. Metnin içinde benzer bir durum varsa, doğrulanabilir.
3. Ünsüz Düşmesi:
Ünsüz düşmesi, kelimenin bazı türevlerinde veya ek alan durumlarında ortada veya sonunda yer alan ünsüzün düşmesidir. Bunun da metinde olup olmadığı kontrol edilmelidir.
4. Ünsüz Değişimine Aykırılık:
Normalde kurallar gereği olması beklenen bir ünsüz değişiminin gerçekleşmemesi durumudur. Bunun metinde olup olmadığını analiz edebiliriz.
5. Ünsüz Değişimi:
Bir ünsüzün, bir ek veya kelime türetimi sırasında başka bir ünsüz ile yer değiştirmesi durumudur. Metinde bunun örneği olup olmadığı araştırılmalıdır.
Öneri: Resmi dikkatli şekilde değerlendirerek ilgili dil bilgisi kavramlarının örneklerini analiz etmek gerekir. Metni detaylı olarak inceledikten sonra hangi seçenek metinde yoksa doğru cevap olarak işaretlenebilir.
Eğer metni ve soruyu daha ayrıntılı analiz etmek isterseniz, bana her zaman yazabilirsiniz.
@kadir_yaşar
Bu parçada aşağıdakilerden hangisi yoktur?
Cevap:
Soruda, verilen paragrafta aşağıdaki ses olaylarından hangisinin bulunmadığı sorulmuş:
- A) Ünsüz türemesi
- B) Ünsüz benzeşmesi (sertleşme)
- C) Ünsüz düşmesi
- D) Ünsüz değişimine aykırılık
- E) Ünsüz değişimi (yumuşama)
Paragrafa bakalım:
“Nazif Paşa’nın beklediği haber çabuk geldi. O güne dek hiçbir şahsi talebi olmayan bu değerli askerin isteği emir kabul edilmiş, hemen yerine getirilmişti. Ayrıca içinde bulunduğu sıkıntılı durum ordu mensuplarının malumuydu. Paşa, belirli bir yer talebinde bulunmamış ama İstanbul’dan oldukça uzağa gitmek istediğini hissettirmişti.”
Şimdi seçeneklerdeki ses olaylarını tek tek madde madde inceleyelim:
1. Ünsüz türemesi (A seçeneği)
Kökte olmayan bir ünsüzün sonradan eklenmesidir. Örnek: “hisset-” (his + et → hisset-)
- Parçada “hissettirmişti” kelimesi geçiyor. Burada kökü “his”, ek fiil “et”. Araya bir “t” gelmiş ve bu ünsüz türemesidir.
- Yani ünsüz türemesi vardır, cevap olamaz.
2. Ünsüz benzeşmesi (B seçeneği)
Ünsüz benzeşmesi, sert ünsüzle biten bir sözcüğe “c, d, g” ile başlayan ek geldiğinde bunların “ç, t, k” şeklinde sertleşmesidir.
Örnek: kitap + cı → kitabcı (kitapçı)
- Parçada geçen kelimeler: beklediği, haberi, çabuk, geldi, değeri, askerin, isteği, emir, kabul, edilmiş, getirilmişti, içinde, bulunduğu, sıkıntılı, durum, ordu, mensuplarının, malumuydu, belirli, yer, talebinde, bulunmamış, İstanbul’dan, oldukça, uzağa, gitmek, istediğini, hissettirmişti.
- “Çabuk geldi” ifadesi: “-k geldi” birleşiminde ek yok, benzeşme yok.
- “İstanbul’dan” kelimesinde “dan” ekinde değişim olmaz.
- Ama “gitmek” kökü “git-”, mastar eki ile birleşiminde benzeşme yok.
- Ancak, “hissettirmişti” kelimesinde “et” fiili ek fiil olarak gelirken, kökten sonra gelen "t"te herhangi bir benzeşme yok, burada sadece türeme var.
- Dikkatli bakarsak, ünsüz benzeşmesi örneği yoktur.
- Yani doğru cevap “B” seçeneğidir.
3. Ünsüz düşmesi (C seçeneği)
Küçük ünlü uyumu ile bazı sözcüklerin kök ya da gövdelerinde “k” veya “ğ” harfinin düşmesidir (örn: burun → burnu, oğul → oğlu).
- Parçada “bulunduğu” (bulun- + duğ- + u) gibi birleşimler var, burada ünsüz düşmesi yok.
- Ama kelimeleri taradığımızda, örnek olarak “isteği” kelimesi “istek” kökünden gelir ve “k” harfi düşmüştür. (istek + i → isteği). Bu bir ünsüz düşmesidir.
- Yani ünsüz düşmesi vardır.
4. Ünsüz değişimi(kaynaşma/yumuşama) (E seçeneği)
Genellikle p, ç, t, k harfleri ek aldığında b, c, d, ğ’ye dönüşür.
- Örnek: kitap + ı → kitabı, ağaç + ı → ağacı
- Parçada “askerin isteği emir kabul edilmiş, yerine getirilmişti”, “bulunduğu”, “malumuydu”, “gitmek” gibi ek alan sözcüklerde “istek”→isteği’de “k→ğ” olmuş; “sıkıntılı” da kökü sıkıntı, ek alınca değişim yok, ama “bulunduğu” buradaki “duğ” ekindeki “d”, kökte değişiklik yapıyor.
- “Ordu mensuplarının” da “ordu”→“ordunun”, değişim olur.
- Yani ünsüz değişimi de vardır.
5. Ünsüz değişimine aykırılık (D seçeneği)
Bazı yabancı kökenli kelimelerde beklenen ünsüz değişimi gerçekleşmez (örneğin: hukuk, sanatkâr).
- Parçada “hukuk” veya “sanatkâr”, “ahkâm” gibi örnekler yok, ancak özellikle Türk kökenli sözcüklerde bazı ünsüz değişimleri kural dışı da olabilir.
- Bu parçada ise doğrudan aykırılık gösteren kelime görünmemektedir, ancak asıl aradığımız eksiklik benzeşme.
Sonuç ve Doğru Cevap
Bu parçada ünsüz benzeşmesi (B seçeneği) örneği yer almamaktadır. Diğer ses olayları yer alıyor.
Doğru cevap:
B) Ünsüz benzeşmesi
@kadir_yaşar
Bu parçada aşağıdakilerden hangisi yoktur?
Cevap:
İçindekiler Tablosu
1. Soru Metni ve Seçenekler
Parça:
Nazif Paşa'nın beklediği haber çabuk geldi. O güne dek hiçbir şahsi talebi olmayan bu değerli askerin isteği emir kabul edilmiş, hemen yerine getirilmişti. Ayrıca içinde bulunduğu sıkıntılı durum ordu mensuplarının malumuydu. Paşa, belirli bir yer talebinde bulunmamış ama İstanbul'dan oldukça uzağa gitmek istediğini hissettirmişti.
Soru:
Bu parçada aşağıdakilerden hangisi yoktur?
A) Ünsüz türemesi
B) Ünsüz benzeşmesi
C) Ünsüz düşmesi
D) Ünsüz değişimine aykırılık
E) Ünsüz değişimi
2. Ünsüzlerle İlgili Terimlerin Açıklaması
| Terim | Tanımı ve Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Ünsüz Türemesi | Kelimeye bir ek geldiğinde araya fazladan bir ünsüz harfin (genellikle -t, -d, -n, -s, -y) girmesi. | his + et > hisset- |
| Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi) | Sert ünsüzle biten kökten sonra gelen yumuşak ünsüzün sertleşmesi. | kitap + cı > kitapçı |
| Ünsüz Düşmesi | İki ünlü arasındaki zayıf bir ünsüzün (genellikle -ğ, -g veya -k-) düşmesi. | burun + u > burnu |
| Ünsüz Değişimine Aykırılık | Ünsüz değişimi yapılmaması, kuralın uygulanmaması gereken bir yerde uygulanması ya da tersi | ağaç + ı → “ağaçı” (doğru: ağacı) |
| Ünsüz Değişimi (Yumuşama) | Sert ünsüzle biten kelimeye ünlüyle başlayan bir ek gelince, son harfin yumuşaması. | kitap + ı > kitabı |
3. Parçada Terimlerin Analizi
Şimdi her seçeneğin parçada olup olmadığını kelimeler üzerinden kontrol edelim:
A) Ünsüz Türemesi
- hissettiğini: “his” + “etmek” birleşirken “t” araya girer: hissetmek
- Bu kelimede ünsüz türemesi vardır.
B) Ünsüz Benzeşmesi
- asker+in → askerin (benzeşme yok)
- malumuydu, mensuplarının gibi kelimelerde de yok.
- beklediği haber çabuk geldi… “-dık” fiil eki kelimelere göre “-tık”a dönüşüyor ama bu cümlede yok.
- talebi “talep” + “i” → “talebi” (ünsüz benzeşmesi olmaz)
- “kitap+çı > kitapçı”, bu örneğe benzer biçimde benzeşme aradık, ama yok.
- Parçada ünsüz benzeşmesi örneği YOK gibi görünüyor.
C) Ünsüz Düşmesi
- bulunduğu: yok
- sıkıntılı: yok
- talebinde : “talep” kökü sağlanır > “talebinde”
- içinde bulunduğu sıkıntılı durum vs.
- Parçada ünsüz düşmesi örneği bulunmaz gibi ama kontrol edelim:
- “ağız-ağzı” gibi olmalı, bu yok.
D) Ünsüz Değişimine Aykırılık
- Özgün örnek olurdu: “ağaçı” gibi yanlış yapı veya kural dışı şekil.
- Parçada kural dışı, yanlış bir ünsüz değişimi uygulanmamış, normal kurallar yerinde uygulanmış.
E) Ünsüz Değişimi (Yumuşama)
- asker+in > askerin (yok)
- emir+in > emirin (yok)
- talep+i > talebi: “p” > “b” yumuşaması, YUMUŞAMA var! (talep + i > talebi)
- Yani ünsüz değişimi (yumuşama) örneği var.
4. Analiz Tablosu
| Seçenek | Türkçe Terim | Parçada Var mı? | Örnek |
|---|---|---|---|
| A | Ünsüz türemesi | Var | hissettiğini (his+et=t eklenmiş) |
| B | Ünsüz benzeşmesi | Yok | - |
| C | Ünsüz düşmesi | Yok | - |
| D | Ünsüz değişimine aykırılık | Yok | - |
| E | Ünsüz değişimi | Var | talebi (talep+i; p→b değişmiş) |
Ancak “ünsüz düşmesi” ve “ünsüz benzeşmesi” arasında karışıklık olabilir. “Ünsüz benzeşmesi” örneği parçada net şekilde bulunmaz, çünkü “kitapçı/kitapçı” gibi yapı yok.
Fakat şıklarda, en net “olmayan” D şıkkıdır:
- D) Ünsüz değişimine aykırılık YOKTUR (çünkü hiçbir yerde ünsüz değişiminin yanlış uygulanması yok—hepsi kurala uygun).
5. Sonuç ve Cevap Özeti
Bu parçadaki kelimelerde:
- Ünsüz türemesi: VAR (“hissettiğini”)
- Ünsüz değişimi (yumuşama): VAR (“talebi”)
- Ünsüz benzeşmesi: YOK (net örnek yok)
- Ünsüz düşmesi: YOK (net örnek yok—burun → burnu gibi değil)
- Ünsüz değişimine aykırılık: YOK (kurallara aykırı uygulama yok)
Doğru cevap:
D) Ünsüz değişimine aykırılık
Tabloyla Son Özet
| Şık | Ses Olayı | Parçada Durumu |
|---|---|---|
| A | Ünsüz türemesi | Var |
| B | Ünsüz benzeşmesi | Yok |
| C | Ünsüz düşmesi | Yok |
| D | Ünsüz değişimine aykırılık | Yok (Doğru Cevap) |
| E | Ünsüz değişimi (yumuşama) | Var |
Kısa Özet:
Bu parçada ünsüz değişimine aykırılık örneği yoktur. Diğer ses olayları (“hissettiğini” ve “talebi” gibi) vardır.
Doğru cevap: D şıkkı
@kadir_yaşar
Bu parçada aşağıdakilerden hangisi yoktur?
Cevap: Ünsüz düşmesi (C) yoktur.
Açıklama:
Aşağıda metindeki ses olaylarının kısa bir analizini bulabilirsiniz:
-
Ünsüz Türemesi:
• “hissettirmişti” sözcüğünde görülür. “his + et + -tir + -miş + -ti” birleşirken “s” sesi ikizleşerek ünsüz türemesi oluşturur. -
Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme):
• “getirilmişti” sözcüğünde “-miş + -di” → “-mişti” biçiminde sertleşme meydana gelir. “d” sesi, kendinden önce gelen “ş” sesiyle benzeşip “t” olmuştur. -
Ünsüz Değişimi (Yumuşama):
• “talebi” sözcüğünde “talep + i” → “talebi” dönüşümü vardır. Türkçede p, ç, t, k gibi sert ünsüzler ünlüyle başlayan ek aldığında b, c, d, g sesine dönüşür. Burada “p” → “b” değişimi gözlenmiştir.
• Benzer şekilde “istek + i” → “isteği” örneğinde de “k” → “ğ” değişimi görülür. -
Ünsüz Değişimine Aykırılık:
• Metinde, standart yumuşama/sertleşme kurallarını bozacak bir örnek (yani kurala uymayan “ünsüz değişimine aykırılık” vakası) yoktur. Bu seçenekte geçen olay, “k, p, t, ç” gibi sert ünsüzlerin kural dışı biçimde korunması veya beklenmeyen bir şekilde değişmesi olurdu. Parçada böyle bir kullanım da görülmez. Ancak soru şıklarında “ünsüz değişimine aykırılık” (D) seçeneği yer almaktadır ve bu tek başına “yoktur” anlamına gelmez; parçada okuduğumuz kadarıyla kuraldışı bir durum da yok fakat “D” şıkkı “yok” diye işaretlenmemiştir. Metin normal yumuşama kurallarına “aykırı” bir sözcük kullanmadığı için bu olay da yok hükmündedir. Soruda ise tek bir doğru seçenek belirtmek gerektiğinden ve “ünsüz düşmesi” daha belirgin biçimde hiç bulunmadığı için doğru yanıt o olmaktadır. -
Ünsüz Düşmesi (“kaynaştırma ünsüzü” hariç bir harfin düşmesi):
• Parçada “küçük→küçücük” ya da “ufacık→ucuğacık”, “yaprak→yaprağın” gibi tipik ünsüz düşmesi örneğiyle karşılaşmıyoruz. Bu nedenle “ünsüz düşmesi” kesin olarak yoktur.
Bu gerekçeyle en net eksik olan ses olayı ‘ünsüz düşmesi’dir (C).
@kadir_yaşar