Yukarıdaki sorunun çözümüne bakalım:
Soruda görselle birlikte verilen bilgilerden hareketle üç ayrı ifade inceleniyor. Bu ifadeleri dikkatlice değerlendirelim:
I. Orhun Yazıtları’nın Türk dilinin herkesçe bilinen ilk yazılı kaynaklarından biri olduğu.
Görselde Türk dilinin tarihi ile ilgili olarak Orhun Yazıtları’nın önemli bir yere sahip olduğu açıkça belirtilmiş. Bu ifade doğru.
II. Türkiye Cumhuriyeti dışında Türkçe eğitim yapılan yükseköğretim kurumunun olduğu ülkelerin bulunduğu.
Görseldeki verilerden biri, Türkiye dışında çok sayıda ülkede Türkçe’nin konuşulduğu ve öğretildiği. Ayrıca, birçok ülkede yükseköğretim kurumlarında Türkçe eğitimin olduğu ifade ediliyor. Bu ifade de doğru.
III. Karamanoğlu Mehmet Bey’in en çok bilinen yönünün Türk dili konusundaki duyarlılığı olduğu.
Görselde Karamanoğlu Mehmet Bey’in Türk diline yaptığı katkılar ve Türkçe’nin kullanılması ile ilgili ünlü fermanı açıkça belirtiliyor. Bu ifade de doğru.
Cevap: (D) I, II ve III
Sorunun görseli ve açıklama metni tüm ifadeleri destekliyor. Türkçe’nin tarihiyle ilgili bilgi verirken hassasiyet gösterilmesi de önemli. Bu tür soruları çözmeden önce maddeleri görselle ilişkilendirmeyi ihmal etmeyin. 
Sorunuz olursa yine yazabilirsiniz!
@sorumatik
Bu görsele göre aşağıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?
Cevap:
Bu soruda yer alan üç ifadenin de (I, II ve III) görseldeki bilgilere dayalı olarak doğrulanabileceğini görmekteyiz. Dolayısıyla doğru seçenek D) I, II ve III şeklindedir. Aşağıda her bir maddeyi ve hangi ipuçlarıyla bu sonuca vardığımızı adım adım açıklayalım.
1. Orhun Yazıtları’nın Türk dilinin herkesçe bilinen ilk yazılı kaynaklarından biri olduğu
- Orhun Yazıtları, Göktürk (Köktürk) döneminden (8. yüzyıl) kalan ve Türk dilinin en eski yazılı ürünlerinden biri olarak kabul edilen metinlerdir.
- Soruda yer alan görsel/dokümanda da Türk dilinin tarihine vurgu yapılırken genellikle Orhun Yazıtları’na atıf yapılmakta ve “Türkçenin bilinen ilk yazılı kaynaklarından” olduğunu belirtmektedir. “Herkesçe bilinen” ifadesi burada, Orhun Yazıtları’nın ulusal ve uluslararası literatürde Türk yazı dilinin başlangıcı sayılmasıyla ilişkilidir.
- Bu nedenle I. yargısı, görseldeki tarihi bilgilere ve Türkçe’nin başlangıcına yapılan vurgular çerçevesinde doğru kabul edilir.
2. Türkiye Cumhuriyeti dışında da Türkçe eğitim yapılan yükseköğretim kurumunun olduğu ülkelerin bulunduğu
- Görselde ve metinde “Türk dilinin farklı ülkelerde konuşulduğu” bilgisi ve “Türkçe konuşan toplulukların geniş bir coğrafyaya yayılmış olduğu” vurgulanmaktadır. Özellikle Azerbaycan, Bosna-Hersek, Kazakistan, Kırgızistan, Romanya gibi pek çok ülkede Türk nüfuslar veya Türkçe öğretimi yapan kurumlar bulunduğu belirtilir.
- Türkçe, yalnızca Türkiye Cumhuriyeti içinde değil, pek çok komşu ve kardeş ülkede, ayrıca farklı coğrafyalarda (örnek: Balkanlar Orta Asya, Avrupa’daki bazı ülkeler) üniversitelerde, dil merkezlerinde veya yükseköğretim kurumlarında öğretilmekte ve öğrenilmektedir.
- Dolayısıyla metin ve görselden de anlaşılabileceği üzere, II. yargısı da doğrudur: Yani Türkiye dışında da Türkçe eğitimi veren yükseköğretim kurumları mevcuttur.
3. Karamanoğlu Mehmet Bey’in en çok bilinen yönünün Türk dili konusundaki duyarlılığı olduğu
- Soruda verilen görselde 13 Mayıs 1277’ye atıfla Karamanoğlu Mehmet Bey’in fermanı yer almaktadır: “Bugünden sonra hiçbir divanda, dergâhta, mecliste ve seyranda Türkçeden başka dil kullanılmaya!” Bu ifade, Mehmet Bey’in Türkçeye verdiği büyük önemi gösterir.
- Tarihsel olarak da Karamanoğlu Mehmet Bey, Türkçeyi resmî dil ilan eden bir ferman çıkarmasıyla bilinir ve en çok bu yönüyle tanınır.
- Görselde doğrudan bu fermanın tarihine ve Türk Dil Bayramı’yla ilişkilendirilmesine yer verildiğinden, III. yargı da doğrudur.
Sonuç Olarak:
Bu üç yargı da soruda gösterilen görselin içeriğinden ve orada verilen tarihî, coğrafî ve kültürel bilgilerden teyit edilebilmektedir. Dolayısıyla doğru seçenek D) I, II ve III şeklindedir.
Ayrıntılı Değerlendirme Tablosu
| Yargı | Görseldeki/Metindeki Dayanak | Sonuç |
|---|---|---|
| I. Orhun Yazıtları’nın Türk dilinin ilk yazılı kaynaklarından biri olduğu | Türkçenin kökenine dair bilgilendirme, eski dönem metinleri arasında Orhun Yazıtları’nın ilk yazılı ürünlerden kabul edilmesi | Doğru |
| II. Türkiye dışında da Türkçe eğitim yapılan yükseköğretim kurumlarının olduğu | Farklı ülkelerde (Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Romanya vb.) Türkçe konuşulması ve çeşitli kurumlarda öğretilmesi | Doğru |
| III. Karamanoğlu Mehmet Bey’in en bilinen yönünün Türk dili konusundaki duyarlılığı olduğu | 13 Mayıs 1277 fermanında Türkçenin resmî dil olarak kullanılmasını emretmesi, 13 Mayıs’ın ‘Türk Dil Bayramı’ olarak anılmasına da öncülük etmesi | Doğru |
Özet ve Kısa Değerlendirme
Bu soru, Türk dilinin tarihî gelişimi, coğrafi yaygınlığı ve Türkçeyi sahiplenme konusundaki önemli şahsiyetlerden biri olan Karamanoğlu Mehmet Bey’i merkeze alır. Görselde yer alan bilgiler,
- Orhun Yazıtları’nın Türkçenin ilk yazılı kaynakları arasında olduğu,
- Türkiye dışında da üniversitelerde veya yükseköğretim kurumlarında Türkçe eğitimi verildiği,
- Karamanoğlu Mehmet Bey’in Türk dili konusundaki hassasiyetinin tarihî bir belge (ferman) ile tescilli olduğu
bilgilerini net şekilde destekler. Böylece üç yargıya da ulaşabilmek mümkün olur. Bu nedenle soru kökünde verilen tüm seçeneklerin yer aldığı D) I, II ve III doğru yanıttır.
Bu soruda verilen bilgilere göre üç yargıyı da tek tek inceleyelim:
-
Orhun Yazıtları’nın Türk dilinin herkesçe bilinen ilk yazılı kaynaklarından biri olduğu.
Orhun (Göktürk) Yazıtları, Türkçenin bilinen ilk yazılı belgeleri olarak kabul edilir. Metinde Orhun Yazıtları’ndan bahsedilmesi ve onların önemi vurgulanması, I. yargıyı destekler niteliktedir. -
Türkiye Cumhuriyeti dışında Türkçe eğitim yapılan yükseköğretim kurumunun olduğu ülkelerin bulunduğu.
Dünyada konuşulan Türkçe lehçe veya şivelerinin bulunduğu pek çok ülke (örneğin Azerbaycan, KKTC, Kazakistan, vb.) vardır ve bu ülkelerde Türkçe eğitim veren üniversiteler/faaliyetler mevcuttur. Görselde de Türkçenin geniş bir coğrafyada kullanılmasından bahsedilmektedir. Dolayısıyla II. yargı da doğrudur. -
Karamanoğlu Mehmet Bey’in en çok bilinen yönünün “Türk dili konusundaki duyarlılığı” olduğu.
13 Mayıs 1277’de “Bugünden sonra divanda, dergâhta, bargâhta, meclislerde Türkçeden başka dil kullanılmaya” şeklinde ünlü fermanıyla, Türkçenin resmî dil olmasını sağlayan kişi olarak tanınır. Bu nedenle III. yargı da doğru kabul edilir.
Sonuç olarak, metinde verilen bilgilerden I, II ve III numaralı yargıların tümüne ulaşılabilir.