Bir eğriye x0 noktasından çizilen teğetin eğimi türevle nasıl bulunur? Teğet denklemi ve normal denklemi nasıl yazılır?
[Özet Yanıt]
Bir y = f(x) eğrisine üzerindeki A(x_0, y_0) noktasından çizilen teğetin eğimi (m_t), o noktadaki türev değerine eşittir:
- Teğet Denklemi: y - y_0 = m_t \cdot (x - x_0)
- Normal Doğrusu teğete dik olduğundan: m_t \cdot m_n = -1 \implies \mathbf{m_n = -\frac{1}{f'(x_0)}}
- Normal Denklemi: y - y_0 = m_n \cdot (x - x_0)
Türevin Geometrik Yorumu: Teğet ve Normal Denklemleri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
- Teğetin Eğimi (m_t): m_t = f'(x_0)
- Teğet Doğrusu Denklemi: y - y_0 = m_t(x - x_0)
- Normalin Eğimi (m_n): Teğet ile normal birbirine dik olduğundan m_t \cdot m_n = -1 \implies m_n = -\frac{1}{m_t} \quad (m_t \neq 0)
- Normal Doğrusu Denklemi: y - y_0 = m_n(x - x_0)
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Teğetin Değme Noktasını Belirleme
Eğri üzerindeki apsis değeri x = x_0 verildiğinde, noktanın ordinatı fonksiyon değeri hesaplanarak bulunur:
Adım 2 — Teğetin Eğimini Türev ile Bulma
Bir fonksiyonun bir noktadaki türevi, o noktadan eğriye çizilen teğet doğrusunun eğimini verir. Fonksiyonun birinci türevi alınır ve teğet noktasının apsisi (x_0) yerine yazılır:
Adım 3 — Teğet Doğrusunun Denklemini Yazma
Eğimi m_t olan ve (x_0, y_0) noktasından geçen doğrunun denklemi nokta-eğim formülü ile kurulur:
Adım 4 — Normal Doğrusunun Eğimini ve Denklemini Yazma
Normal doğrusu, değme noktasında teğet doğrusuna dik olan doğrudur. Birbirine dik iki doğrunun eğimleri çarpımı -1 olduğundan:
Nokta ve eğim kullanılarak normal doğrusunun denklemi elde edilir:
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP:
- Teğet Eğimi: m_t = f'(x_0)
- Teğet Denklemi: y - f(x_0) = f'(x_0)(x - x_0)
- Normal Denklemi: y - f(x_0) = -\frac{1}{f'(x_0)}(x - x_0)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Teğet Doğrusu: Eğriye yalnızca o yerel noktada dokunan ve eğimi eğrinin anlık değişim oranına (f'(x_0)) eşit olan doğru.
- Normal Doğrusu: Teğet değme noktasından teğete dik (90^\circ) olacak biçimde çizilen doğru.
- Dik Doğrular: Analitik düzlemde birbirine dik kesişen doğruların eğimleri çarpımı daima -1’dir (m_1 \cdot m_2 = -1).
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: Teğet denkleminde eğim yerine sabit sayı olan f'(x_0) yerine değişken içeren f'(x) ifadesini doğrudan yazmak (Örn: y - y_0 = f'(x)(x - x_0) yazımı yanlıştır; doğru denklemi birinci dereceden olmalıdır).
Doğru Yaklaşım: Eğim daima türevde x_0 değeri yerine konularak elde edilen reel bir sayı (m_t = f'(x_0)) olmalıdır.
Hatalı Yaklaşım: Normalin eğimini alırken sadece çarpmaya göre tersini alıp eksi işaretini unutmak (m_n = \frac{1}{m_t}).
Doğru Yaklaşım: Normal eğimi, teğet eğiminin hem ters işaretlisi hem de çarpmaya göre tersidir (m_n = -\frac{1}{m_t}).
Bu formülleri pekiştirmek için f(x) = x^2 - 3x + 1 eğrisine x_0 = 2 noktasından çizilen teğet ve normal denklemlerini birlikte adım adım bulmak ister misin?