Bir matbaada çalışan Selami ve Yalçın adlı ustalar, toplam yedi eseri sırasıyla basıma hazırlamıştır. Bu eserlerden bazıları hikâye, bazıları ise roman türündedir. Eserlerin hazırlanma sırasına ve kim tarafından hazırlandığına ilişkin kimi bilgiler şu şekildedir:
Her bir eser sadece bir usta tarafından hazırlanmıştır.
Üçüncü sıradaki eseri Yalçın Usta hazırlamıştır.
Üçüncü ve altıncı sırada hazırlanan eserler aynı türdedir.
Hikâye türündeki eserler art arda hazırlanmamıştır.
Dördüncü sırada Selami Usta, hikâye türünde bir eser hazırlamıştır.
Yalçın Usta’nın hazırladığı bir hikâyeden hemen sonra Selami Usta, bir roman hazırlamıştır.
27. Buna göre
I. Üçüncü,
II. beşinci,
III. yedinci
sırada hazırlanan eserlerden hangileri hikâye türünde olabilir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III
D) I ve II E) II ve III
28. Buna göre Yalçın Usta
I. ikinci,
III. altıncı
sıradaki eserlerden hangilerini hazırlamış olabilir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III
29. Aşağıdakilerden hangisi kesin olarak doğrudur?
A) Yalçın Usta, iki hikâye hazırlamıştır.
B) Yalçın Usta, bir hikâye hazırlamıştır.
C) Selami Usta, bir roman hazırlamıştır.
D) Selami Usta, iki roman hazırlamıştır.
Sözel Mantık: Eser Basım Sırası ve Usta Dağılımı Problemi
KULLANILAN MANTIK VE TABLO KURALLARI:
Verilen kesin bilgilerden hareketle adım adım tablo oluşturulur; tür kısıtlamaları (ardışık hikâye olmama kuralı) ve usta-tür eşleşmesi blokları yerleştirilerek olasılıklar kesinleştirilir.
Ön Analiz ve Tablo Oluşturma
1. Verilen Bilgiler:
- Toplam 7 eser basılmıştır (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7).
- Ustalar: Selami ve Yalçın.
- Eser Türleri: Hikâye (H) ve Roman (R).
- Yalçın Usta toplam 4 eser, dolayısıyla Selami Usta 7 - 4 = 3 eser hazırlamıştır.
-
- sırada Selami Usta, Hikâye hazırlamıştır (U_4 = \text{Selami}, T_4 = \text{H}).
-
- sıradaki eseri Yalçın Usta hazırlamıştır (U_3 = \text{Yalçın}).
-
- ve 7. sıradaki eserleri aynı usta hazırlamıştır (U_1 = U_7).
-
- ve 6. sırada hazırlanan eserler aynı türdedir (T_3 = T_6).
- Hikâye türündeki eserler art arda gelmemiştir.
- (\text{Yalçın, Hikâye}) \rightarrow (\text{Selami, Roman}) şeklinde art arda gelen bir blok vardır.
2. Tür ve Sıra Analizi:
-
- sıradaki eser Hikâye (T_4 = \text{H}) olduğundan ve hikâyeler art arda gelemeyeceğinden:
-
- sıradaki eser kesinlikle Romandır (T_3 = \text{R}).
-
- sıradaki eser kesinlikle Romandır (T_5 = \text{R}).
- T_3 = T_6 kuralından dolayı 6. sıradaki eser de kesinlikle Romandır (T_6 = \text{R}).
- [(\text{Yalçın, H}) \rightarrow (\text{Selami, R})] ardışık ikilisi incelendiğinde:
-
- sırada Selami olduğu için bu blok 4-5 olamaz (blok Yalçın ile başlamalı).
- 2-3 olamaz çünkü 3. sıradaki usta Yalçın’dır (blokta 2. kişi Selami olmalı).
- Bu durumda tek olasılık bloğun 1. ve 2. sıralarda olmasıdır:
- 1. sıra: Yalçın Usta — Hikâye
- 2. sıra: Selami Usta — Roman
-
- U_1 = U_7 kuralından dolayı 7. sıradaki eseri de Yalçın Usta hazırlamıştır (U_7 = \text{Yalçın}).
3. Genel Dağılım Tablosu:
| Sıra | Hazırlayan Usta | Eser Türü |
|---|---|---|
| 1 | Yalçın | Hikâye |
| 2 | Selami | Roman |
| 3 | Yalçın | Roman |
| 4 | Selami | Hikâye |
| 5 | Yalçın / Selami | Roman |
| 6 | Selami / Yalçın | Roman |
| 7 | Yalçın | Hikâye / Roman |
Not: Yalçın toplam 4 eser hazırladığı için (1, 3 ve 7 kesin Yalçın), 5 ve 6. sıralardan biri Yalçın’a, diğeri Selami’ye aittir.
27. Sorunun Çözümü
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Öncülleri Tür Tablosuyla Karşılaştırma
- I. Üçüncü sıra: 4. sıra hikâye olduğu için 3. sıra kesinlikle Romandır (Hikâye olamaz).
- II. Beşinci sıra: 4. sıra hikâye olduğu için 5. sıra kesinlikle Romandır (Hikâye olamaz).
- III. Yedinci sıra: 6. sıra roman olduğu için 7. sıradaki eser Hikâye olabilir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C) Yalnız III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
28. Sorunun Çözümü
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Yalçın Usta’nın Görev Alabileceği Sıraların Tespiti
- I. İkinci sıra: 2. sırayı kesinlikle Selami Usta hazırlamıştır. Yalçın Usta hazırlamış olamaz.
- II. Beşinci sıra: Yalçın Usta’nın 4. eserini 5. sırada hazırlamış olma ihtimali vardır (Selami 6. sırayı alır). Hazırlamış olabilir.
- III. Altıncı sıra: Yalçın Usta’nın 4. eserini 6. sırada hazırlamış olma ihtimali vardır (Selami 5. sırayı alır). Hazırlamış olabilir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: E) II ve III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
29. Sorunun Çözümü
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Şıkların Kesinlik Açısından İncelenmesi
- Selami Usta toplam 3 eser hazırlamıştır:
-
- sırada: Roman
-
- sırada: Hikâye
- 5 veya 6. sırada: Hem 5 hem de 6. sıradaki eserler Roman türünde olduğundan, Selami hangisini hazırlarsa hazırlasın bu eser kesinlikle Roman olacaktır.
-
- Böylece Selami Usta kesin olarak 1 hikâye ve 2 roman basmıştır.
- D seçeneği: “Selami Usta, iki roman hazırlamıştır.” ifadesi kesin olarak doğrudur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) Selami Usta, iki roman hazırlamıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Sözel Mantık Bloklama Yöntemi
- Tanım: Ardışık verilen iki veya daha fazla koşulun tek bir paket gibi düşünülerek tabloya yerleştirilmesidir.
- Bu problemde: Yalçın’ın hikâyesini Selami’nin romanının takip etmesi kuralı [(Y, H) \rightarrow (S, R)] tek parça olarak değerlendirilip 1 ve 2. sıralara yerleştirilmiştir.
SIK YAPILAN HATALAR:
5 ve 6. Sıralardaki Usta Belirsizliğinden Dolayı Türün de Belirsiz Olduğunu Düşünmek
- Yanlış: Usta belli değilse eserin türünün de bilinemeyeceğini varsaymak.
- Doğru: 5 ve 6. sıradaki eserlerin türü (T_5 = R ve T_6 = R) ustalarından bağımsız olarak kesinleşmiştir.
- Neden yanlış: Tür koşulları ardışıklık kuralı ve T_3 = T_6 eşitliği üzerinden bağımsız şekilde çözülmüştür.
Sözel mantık sorularında tablo kurma ve bloklama taktikleriyle ilgili başka bir soru çözmemi ister misin?