XVIII. Yüzyıl Osmanlı Siyasi Tarihi — Soru Çözümleri
1. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A Seçeneği: Azak Kalesi’nin Rusya’ya verilmesi, Rusların Karadeniz’e inmesine zemin hazırladığı için güvenliği sarsar. Bu çıkarıma ulaşılır.
- B Seçeneği: Prut Antlaşması’ndaki “İsveç Kralı’nın ülkesine dönmesine Rusya müdahale etmeyecektir” maddesi, Osmanlı’nın İsveç Kralı’nı Rus tehlikesine karşı himaye ettiğini gösterir. Bu çıkarıma ulaşılır.
- C Seçeneği: İstanbul’da konsolosluk açabilmek, Rusya’nın başkentteki gelişmeleri ve Osmanlı iç politikasını yakından takip etmesine olanak tanır. Bu çıkarıma ulaşılır.
- D Seçeneği: Prut Antlaşması’nda İsveç Kralı ile ilgili bir madde yer alsa da antlaşma yalnızca Osmanlı Devleti ile Rusya arasında iki taraflı olarak imzalanmıştır; İsveç imzacı bir taraf değildir. Bu çıkarıma ulaşılamaz.
- E Seçeneği: Azak Kalesi’nin geri alınması ve konsolosluğun kaldırtılması Osmanlı adına önemli bir diplomatik ve askeri kazanımdır. Bu çıkarıma ulaşılır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D — Prut Antlaşması; Osmanlı Devleti, Rusya ve İsveç arasında imzalanmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
2. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Öncül Analizi:
- I. Öncül: Antlaşma maddelerinde Belgrat, Temeşvar, Küçük Eflak ve Kuzey Sırbistan gibi Osmanlı denetimindeki bölgelerin Avusturya’ya bırakıldığı açıkça belirtilmiştir. Dolayısıyla yeni topraklar kaybedilmiştir (Doğru).
- II. Öncül: Metinde “Osmanlı ordularının yeni bölgeleri de almaya başlaması üzerine Avusturya, Osmanlı Devleti’ne savaş açarak…” ifadesi, Avusturya’nın Venedik’i desteklemek amacıyla savaşa dahil olduğunu gösterir (Doğru).
- III. Öncül: Verilen metinde ve antlaşma maddelerinde azınlıkların durumu veya isyanları ile ilgili hiçbir bilgiye yer verilmemiştir (Ulaşılamaz).
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D — I ve II
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
3. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Öncül Analizi:
- I. Öncül: İran’ın taht kavgalarıyla çalkalandığı bir dönemde iki komşu devlet tarafından paylaşılması, iç kargaşanın ülkeyi dış tehditlere ve müdahalelere açık hâle getirdiğini kanıtlar (Doğru).
- II. Öncül: İki büyük gücün İran topraklarını kendi aralarında resmi bir antlaşma ile bölüşmesi, İran’ın parçalanma sürecini fiilen başlatmıştır (Doğru).
- III. Öncül: Osmanlı ve Rusya’nın bu antlaşmayla aynı hedef doğrultusunda İran topraklarını paylaşmak üzere uzlaşması, ortak çıkarlar etrafında birlikte hareket ettiklerini gösterir (Doğru).
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: E — I, II ve III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
4. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- Tarihsel Süreç: Osmanlı Devleti, Karlofça (1699) ve İstanbul (1700) antlaşmalarıyla kaybettiği toprakları geri alma ümidini 1711 Prut zaferiyle tazelemiş; ancak 1715-1718 Osmanlı-Avusturya-Venedik savaşlarında uğradığı ağır yenilgi sonucu 1718 Pasarofça Antlaşması’nı imzalamıştır.
- Politika Değişimi: Pasarofça Antlaşması ile Batı’nın askeri üstünlüğü kabul edilmiş, fetih ve toprakları geri alma siyaseti terk edilerek mevcut toprakları koruma (savunma) politikası benimsenmiş ve Lale Devri başlatılmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B — 1718 Pasarofça Antlaşması
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
5. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Öncül Analizi:
- I. Öncül: İngiltere ve Hollanda, Osmanlı pazarında kapitülasyonlar sayesinde elde ettikleri geniş ticari ayrıcalıkları korumak ve Doğu Akdeniz ticaretinde istikrarı sağlamak istemişlerdir (Doğru).
- II. Öncül: Avrupalı denizci güçler kıtadaki “Güçler Dengesi” politikasını gözetirler; herhangi bir kara devletinin kontrolsüz biçimde büyümesi kendi çıkarlarına aykırıdır (Doğru).
- III. Öncül: Avusturya’nın Balkanlar ve Orta Avrupa’da tek güç hâline gelmesi, İngiltere ve Hollanda’nın kıta içi jeopolitik dengesini bozacağı için bu devletler Avusturya’nın daha fazla genişlemesini engellemeye çalışmışlardır (Doğru).
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: E — I, II ve III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Bu döneme ait Pasarofça Antlaşması ile Lale Devri arasındaki nedensellik bağını pekiştirmek için benzer bir soru daha çözmek ister misin?
DAF 02 — Test (Amatör) Soru Çözümleri
1. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A Seçeneği: Venedik bir Akdeniz deniz devletidir; Baltık Denizi ile coğrafi bir ilgisi yoktur.
- B Seçeneği: Venedik Cumhuriyeti, Akdeniz ve Ege ticaretini elinde tutan en güçlü denizci devletti. Osmanlı Devleti’nin Venedik ile yüzyıllar süren mücadelelerinin (Girit’in fethi, Mora savaşları, Ege adaları) temel amacı Doğu Akdeniz ticaret yollarının denetimini ve deniz egemenliğini ele geçirmektir.
- C Seçeneği: Osmanlı Devleti Ortodoksları koruma politikasını genel olarak benimsemiş olsa da Venedik ile yapılan savaşların temel ekonomik ve askeri gayesi bu değildir.
- D Seçeneği: Venedik’in Karadeniz’de bir varlığı veya tehdidi bulunmamaktadır.
- E Seçeneği: Ulus devlet anlayışı XVIII. yüzyıl sonundaki Fransız İhtilali ile ortaya çıkmıştır; bu dönemle ilgisi yoktur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B — Akdeniz ticaretine egemen olmak
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
2. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Öncül Analizi:
- I. Öncül: İsveç Krallığı’nın Baltık ve Kuzeydoğu Avrupa’da güçlü olması, Rusya’nın güçlenmesini sağlayan bir etken değil; aksine Rusya’nın yayılmasını engelleyen ve savaştığı büyük bir rakiptir. Dolayısıyla Rusya’nın güçlenmesinde bir etken olarak savunulamaz.
- II. Öncül: Çar I. Petro’nun Rus ordusunu ve donanmasını Avrupa tarzında modernize etmesi, Rusya’yı dönemin en büyük askeri güçlerinden biri hâline getirmiştir (Etkilidir).
- III. Öncül: 1683 II. Viyana Kuşatması sonrası Osmanlı’nın Kutsal İttifak karşısında ağır yenilgiler alması, Rusya’nın Karadeniz yönünde cesaretlenmesine ve 1700 İstanbul Antlaşması ile Azak Kalesi’ni almasına zemin hazırlamıştır (Etkilidir).
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A — Yalnız I
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
3. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A Seçeneği: Metinde “Venedik’i yenerek Mora’yı geri almasına karşın” dendiği için Venedik’e karşı askeri üstünlük sağlandığı savunulur.
- B Seçeneği: Osmanlı ordusunun aynı süreçte hem Venedik hem de Avusturya ile savaşması iki cephede birden mücadele ettiğini gösterir.
- C Seçeneği: Karlofça ile kaybedilen Mora’nın geri alınması, kaybedilen toprakların telafi edilmeye çalışıldığını doğrular.
- D Seçeneği: Balkanların anahtarı konumundaki Belgrat’ın Avusturya’ya bırakılması, bölgedeki Osmanlı egemenliğini ciddi biçimde zayıflatmıştır.
- E Seçeneği: Metinde Osmanlı Devleti’nin herhangi bir müttefiki olduğundan veya bu müttefikin ihanet ettiğinden kesinlikle bahsedilmemiştir. (Venedik ve Avusturya Osmanlı’ya karşı olan ittifaktır).
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: E — Osmanlı Devleti, müttefiklerinin ihanetine uğramıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
4. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- Tarihsel Süreç: 1709 Poltava Savaşı’nda Rus Çarı I. Petro’ya yenilen İsveç Kralı XII. Şarl (Demirbaş Şarl), Osmanlı Devleti’ne sığınmıştır. Rus ordusunun Şarl’ı takip bahanesiyle Osmanlı sınırlarını ihlal etmesi ve tebaaya zarar vermesi üzerine Osmanlı Devleti Rusya’ya savaş ilan etmiştir.
- Sonuç: Sadrazam Baltacı Mehmed Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu ile Rus ordusu Prut Nehri kıyısında karşılaşmış ve 1711 Prut Savaşı gerçekleşmiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C — Prut Savaşı
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
5. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Öncül Analizi:
- Kavram Bilgisi (Mütekabiliyet): Diplomaside “karşılıklılık ve devletlerin eşitliği” ilkesidir.
- I. Öncül: Azak Kalesi’nin geri alınması askerî ve topraksal bir kazanımdır; diplomasi ile doğrudan ilgili değildir.
- II. Öncül: Rusya’nın İstanbul’da daimi elçi bulundurma hakkının iptal edilmesi doğrudan diplomatik ilişkilerle ilgilidir. Osmanlı Devleti, Rusya’ya başkentinde elçi bulundurma hakkı tanımayarak ona diplomatik eşitlik (mütekabiliyet) vermemiş, kendisini diplomatik olarak üstün konumda tutmuştur.
- III. Öncül: Kırım Hanlığı’na vergi verilmesi mali ve egemenlik ile ilgili bir maddedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B — Yalnız II
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
6. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- Metnin Analizi: Osmanlı Devleti ve Rusya Kafkaslar bölgesine aynı anda girmiş; ancak birbirleriyle çatışmaya girmek yerine bir saldırmazlık antlaşması (1724 İstanbul Antlaşması) imzalayarak bölgeyi paylaşmışlardır.
- A Seçeneği: Metinde Karlofça ve İstanbul antlaşmalarındaki kayıplardan bahsedilmemektedir.
- B Seçeneği: İki güçlü devletin karşı karşıya gelmelerine rağmen savaşa girmeyip saldırmazlık paktı imzalamaları ve bölgeyi bölüşmeleri, o dönemde birbirleriyle doğrudan sıcak bir savaşa girmekten çekindiklerini açıkça gösterir.
- C Seçeneği: Rusya Osmanlı’yı engellememiş, bölgeyi Osmanlı ile paylaşmıştır.
- D ve E Seçenekleri: Metinde iç işlerine karışma ya da İslam birliği kurma çabasına dair bir bilgi yer almaz.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B — Rusya ve Osmanlı Devleti birbiriyle savaşmaktan çekinmiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Bu dönemin önemli diplomatik gelişmeleri olan 1700 İstanbul, 1711 Prut ve 1718 Pasarofça antlaşmalarının karşılaştırmalı bir özet tablosunu hazırlamamı ister misin?
DAF 03 — Test (Amatör) Soru Çözümleri
1. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A Seçeneği: Rusya, Küçük Kaynarca Antlaşması ile elde ettiği konsolosluk açma hakkını özellikle Balkanlar’daki Ortodoks nüfusun yoğun olduğu bölgelerde kullanmıştır. Bu konsolosluklar aracılığıyla Osmanlı tebaası olan Ortodokslarla doğrudan temas kurarak onları kışkırtmış ve kendi etkisi altına almıştır. Doğru cevaptır.
- B Seçeneği: Karadeniz’in Türk gölü olma özelliğini kaybetmesi konsolosluklarla değil; Kırım’ın bağımsız olması ve Rus ticaret gemilerine boğazlardan geçiş hakkı verilmesiyle ilgilidir.
- C Seçeneği: Rusya’nın uluslararası ittifak kurması devletler arası dış politika ile ilgilidir; Osmanlı sınırları içinde konsolosluk açılmasıyla doğrudan bağlantılı değildir.
- D Seçeneği: Aksine bu madde Osmanlı-Rus rekabetini ve Rusya’nın Osmanlı iç işlerine müdahalesini daha da artırmıştır.
- E Seçeneği: Konsolosluk açılması Kafkasya’daki askeri yayılmayla doğrudan ilişkili bir durum değildir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A — Osmanlı uyruğundaki Ortodoksların Rus etkisi altına girmesi
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
2. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A Seçeneği: Coğrafi Keşifler XV. ve XVI. yüzyıllarda İspanya ve Portekiz öncülüğünde gerçekleştirilmiştir. Çar I. Petro ise XVIII. yüzyılın başında (1682–1725) hüküm sürmüştür. Dolayısıyla Rusya’nın Coğrafi Keşiflerin öncüsü olması kronolojik ve tarihsel olarak mümkün değildir.
- B, C, D ve E Seçenekleri: Balkan Slavlarını Osmanlı’ya karşı kışkırtmak (Panslavizm), Boğazlar üzerinden sıcak denizlere inmek, Baltık Denizi üzerinden Batı’ya açılmak ve Karadeniz hâkimiyeti için Kırım’ı ele geçirmek I. Petro’nun bizzat belirlediği temel devlet politikalarıdır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A — Coğrafya keşiflerinin öncü devletlerinden biri hâline gelmek
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
3. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Öncül Analizi:
- I. Öncül: Fransa ile müttefiklik kurmak dönemin dengelerini gözetmeye yönelik diplomatik bir hamledir; tek başına bir devletin saygınlığını azaltan bir durum değildir.
- II. Öncül: Askerî mücadelelerin kaybedilmesi ve sürekli toprak kaybedilmesi, Osmanlı Devleti’nin eski gücünü yitirdiğini dünyaya göstererek uluslararası alandaki saygınlığını ve caydırıcılığını doğrudan azaltmıştır (Etkilidir).
- III. Öncül: Birden fazla cephede veya devlete karşı savaşmak zorlu bir askerî durumdur; ancak tek başına saygınlığı azaltmaz. Nitekim Osmanlı Devleti 1736–1739 savaşlarında hem Rusya hem Avusturya ile aynı anda savaşmış ve iki devleti de yenerek Belgrad Antlaşması ile saygınlığını artırmıştır. Saygınlığı asıl belirleyen unsur savaşın sonucundaki kayıplardır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B — Yalnız II
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
4. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Öncül Analizi:
- I. Öncül: Padişahın siyasi anlamda ilk kez “Halife” unvanını antlaşma metninde kullanması (Kırım halkının dini bakımdan halifeye bağlı kalması), Osmanlı sınırları dışındaki Müslümanlar üzerinde halifelik makamının uluslararası bir yetki ve hukuki bağ olarak kabul edildiğini gösterir (Ulaşılır).
- II. Öncül: Tarihte ilk kez başka bir devlete “savaş tazminatı” ödenmesinin kabul edilmesi, Osmanlı Devleti’nin savaşı kaybettiğini (yenilgiyi kabul ettiğini) tesciller (Ulaşılır).
- III. Öncül: Rusya’nın iç işlerine karışması tarihsel olarak doğrudur; ancak soru kökünde “bu yorumlar dikkate alındığında” dendiği için yalnızca verilen iki maddeye bağlı kalınmalıdır. Verilen öncüllerde iç işlerine karışmaya dair bilgi yer almamaktadır (Ulaşılamaz).
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D — I ve II
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
5. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Öncül Analizi:
- I. Öncül: Tabloda yer alan büyük namlulu savaş topları ve mühimmatlar, ordunun tahrip gücü yüksek silahlara sahip olduğunu açıkça gösterir (Ulaşılır).
- II. Öncül: Tablo yalnızca Osmanlı ordusunu tasvir etmektedir. Görselde Rus ordusu yer almadığı için iki ordunun malzeme kıyaslaması yapılamaz (Ulaşılamaz).
- III. Öncül: Tasvirde yer alan toplar ve tüfekler birer ateşli silahtır ve çatışma alanında dumanlar eşliğinde kullanıldığı görülmektedir (Ulaşılır).
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C — I ve III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Küçük Kaynarca Antlaşması’nın maddeleri ve sonuçları (Kırım’ın bağımsızlığı, savaş tazminatı, Ortodoksların durumu) üzerine pratik bir pekiştirme sorusu çözmek ister misin?
DAF 03 — Test (Uzman) Soru Çözümleri
1. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- Tarihsel Bağlam: 1739 Belgrad Antlaşması, Osmanlı Devleti’nin XVIII. yüzyılda imzaladığı son kazançlı antlaşmadır. Bu antlaşmayla Karadeniz’in Osmanlı’ya ait bir iç deniz (“Türk gölü”) olduğu son kez teyit edilmiştir.
- A Seçeneği: Madde doğrudan Rusya’nın askeri ve ticari faaliyetlerini kısıtlamaktadır; genel yabancı tüccarlarla ilgili değildir.
- B Seçeneği: Rusya’nın Karadeniz’de savaş ve ticaret gemisi bulundurmasının, hatta kıyıda tersane inşa etmesinin yasaklanması; Osmanlı Devleti’nin Karadeniz üzerindeki mutlak egemenlik haklarının ihlal edilmesini önleme amacını taşır. Doğru yanıttır.
- C Seçeneği: Geçiş yolları zaten Osmanlı kontrolündedir; amaç yeni yollar açmak değil, denetimi elden bırakmamaktır.
- D Seçeneği: Boğazlar ancak XIX. yüzyılda (1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi) uluslararası statü kazanacaktır.
- E Seçeneği: Metindeki kısıtlama Tuna Nehri ile değil, doğrudan Rusya’nın Karadeniz kıyıları ve denizdeki varlığı ile ilgilidir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B — Karadeniz’deki egemenlik haklarının ihlal edilmesini
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
2. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A Seçeneği: Metinde “Bender’deki sert Osmanlı direnişi” ifadesi açıkça yer almaktadır.
- B Seçeneği: Metinde “salgın hastalıklar ve lojistik krizler nedeniyle Ruslar Kırım’dan çekilmek zorunda kaldı” ifadesi mevcuttur.
- C Seçeneği: Metinde “Grocka Muharebesi’nde Avusturya ordusunun düzensizliğe düşmesi” belirtilmiştir.
- D Seçeneği: Metinde Osmanlı Devleti’nin Rusya sınırları içinde bir halk isyanı başlattığına dair hiçbir bilgi yoktur; tarihsel olarak da böyle bir gelişme söz konusu değildir.
- E Seçeneği: Metinde “Habsburg hükümdarının batı sınırını koruma endişesiyle ittifakı terk ederek Osmanlı ile ayrı bir barış antlaşması imzalamasına yol açtı” denilerek doğrulanmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D — Osmanlı Devleti’nin savaş sürecinde Rusya içlerinde büyük bir halk isyanı başlatması
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
3. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- Tarihsel Bağlam: XVIII. yüzyılda Rusya’nın Baltık Denizi ve Doğu Avrupa’daki hızlı yayılması, hem İsveç’i hem de Osmanlı Devleti’ni doğrudan tehdit etmiştir.
- Açıklama: 1709 Poltava Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti’ne sığınan İsveç Kralı XII. Şarl (Demirbaş Şarl) himaye edilmiş, 1711 Prut Savaşı bu sebeple başlamıştır. Osmanlı Devleti yüzyıl boyunca Rusya’yı kuzeyden baskı altında tutabilmek amacıyla İsveç Krallığı’nı diplomatik ve askeri olarak desteklemiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B — İsveç
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
4. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- Tarihsel Önemi: Osmanlı Devleti Karlofça’dan itibaren Macaristan, Mora, Podolya gibi birçok toprağını kaybetmişti; ancak bu bölgelerin nüfusu gayrimüslimdi.
- Açıklama: 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile bağımsız olan ve 1783’te Rusya tarafından ilhak edilen Kırım, Osmanlı Devleti’nin kaybettiği tamamı Türk ve Müslüman olan ilk toprak parçasıdır. Bu durum Osmanlı kamuoyunda, ulemasında ve sarayında derin bir manevi yıkım ve büyük bir infial yaratmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C — Halkının, Türk ve Müslüman olması
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
5. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A Seçeneği: Hristiyan bir devlet olan Fransa’nın Müslüman Osmanlı Devleti’ne destek vermesi, din faktörünün belirleyici olmadığını gösterir.
- B Seçeneği: İki ayrı devlet olup barış süreçleri ayrı maddelerle yürütülmüştür.
- C Seçeneği: Fransa arabuluculuk rolünü gönüllü diplomatik destek şeklinde yürütmüştür; askeri bir baskı kurmamıştır.
- D Seçeneği: Kapitülasyonlar gelirleri olumsuz etkileyebilir ancak metinden doğrudan bu çıkarım yapılamaz.
- E Seçeneği: Fransa’nın Belgrad Antlaşması’ndaki diplomatik arabuluculuğuna karşılık kapitülasyonların padişahların ömrüyle sınırlı olmaktan çıkarılıp sürekli (daimi) hâle getirilmesi, uluslararası diplomaside ekonomik çıkarların belirleyici bir motivasyon kaynağı olduğunu kanıtlar.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: E — Devletler arasındaki ilişkilerde ekonomik çıkarların etkili olduğuna
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
6. Soru
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A Seçeneği: Metin denge politikasından ziyade askeri gücün sürdürülebilirliğine odaklanmaktadır.
- B Seçeneği: Dış politikadaki yenilgiden bahsedilmektedir; iç sorunların önceliği çıkarılamaz.
- C Seçeneği: I. Mahmud döneminde (1730’lar) Humbaracı Ahmed Paşa gibi yabancı uzmanlarca yapılan askeri ıslahatlar Osmanlı’ya kısa vadede zafer kazandırmış; fakat bu yenilikler kurumsallaştırılamadığı, kökleşemediği ve tüm orduya yayılamadığı için yaklaşık otuz yıl sonraki 1768-1774 savaşında ağır bir hezimet yaşanmıştır. Bu durum askerî ıslahatların yeterli düzeye ve sürekliliğe ulaştırılamadığının açık göstergesidir.
- D ve E Seçenekleri: Metinde eski kurumların ıslahından veya halkın ıslahatlara tepkisinden söz edilmemektedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C — Askerî alandaki ıslahatları yeterli seviyeye ulaştıramadığının
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
1739 Belgrad Antlaşması ile 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması arasındaki güç dengesi değişimini pekiştirmek için bir karşılaştırma sorusu çözmek ister misin?
