Soru
Bu eşitliğe göre kutu yerine yazılması gereken doğal sayının rakamları toplamı kaçtır?
Çözüm
-
Doğru oranı bulmak için eşitliği düzenleyelim:
Verilen ifade:4,9 = \frac{\text{kutu}}{6}Buradan, kutu için:
\text{kutu} = 4,9 \cdot 6 -
Çarpma işlemini yapalım:
4,9 \cdot 6 = 29,4Ancak kutu yerine doğal sayı yazılmalıdır. Doğal sayı en yakın tam sayıya yuvarlanır.
\text{kutu} = 29 -
Rakamların toplamını bulalım:
29 sayısının rakamları:2 + 9 = 11
Doğru Şık:
Rakamların toplamı 11 olduğundan soru işaretinde hata olabilir.
Ekrana sağlayan bu çözümde kontrol gerçekleştirin. ![]()
Bu eşitliğe göre ■ yerine yazılması gereken doğal sayının rakamları toplamı kaçtır?
Cevap:
Sorunun Analizi
Verilen:
Yani, 4,\overline{9} (devam eden 9’larla ondalıklı sayı) \frac{■}{6} kesir eşitliğine dönüştürülmüş ve ■ yerine hangi doğal sayı gelirse eşitlik sağlanır, bu sayının rakamları toplamı soruluyor.
1. 4,\overline{9} Sayısını Kesre Dönüştürme
4,\overline{9} ifadesi, dönüşümlü ondalık sayıdır ve sonsuza kadar sürekli 9 tekrar eder.
Bunu matematiksel olarak şöyle yazabiliriz:
Let x = 4,\overline{9}
Ondalık kısmında 1 rakam tekrar ettiği için 10 ile çarpıp çıkarırsak:
Yani 4,\overline{9} = 5’e eşittir.
2. Şimdi Eşitlikteki Bilgileri Yerine Koyalım
Eşitlik şu şekle gelir:
Şimdi her iki tarafı 6 ile çarpalım:
3. Sayının Rakamları Toplamı
■ = 30 olduğuna göre, rakamları toplamı:
- 3 + 0 = 3
4. Sonuç ve Cevap
■ yerine yazılması gereken doğal sayının rakamları toplamı:
3
Doğru şık: B) 3
Ekstra Bilgi:
- Dönüşümlü ondalık sayılar bu şekilde rasyonel sayıya çevrilir.
- 0,\overline{9} = 1 olduğu gibi, 4,\overline{9} = 5’tir.
4,9̅ = ?/6 sorusunun çözümü (Ondalık Gösterim ve Rasyonel Sayı İlişkisi)
Answer:
Aşağıdaki adımları izleyerek soruyu çözelim:
1. 4,9̅ Nedir?
Türkçede “4,9̅” ifadesi, 4,9 sayısının 9’lu kısmının tekrar ettiğini (4,99999…) gösterir. Matematikte 4,99999… sonsuza kadar uzar ve bu değer tam olarak 5’e eşittir. Bunu şu şekilde gösterebiliriz:
2. Verilen Eşitliği Düzenleme
Soruda “4,9̅ = ?/6” olarak belirtilmiş. Yukarıdaki adımda 4,9̅’in 5’e eşit olduğunu bulduk. Dolayısıyla:
3. Bilinmeyeni ( ? ) Bulma
Her iki tarafı 6 ile çarparak ?’yi buluruz:
Bu durumda kesrin payı (üstteki sayı) 30 olmalıdır.
4. Rakamlar Toplamını Hesaplama
Soruda, “? yerine yazılması gereken doğal sayının rakamları toplamı kaçtır?” diye soruluyor. Elde ettiğimiz sayı 30’dur.
- 3 + 0 = 3
Dolayısıyla rakamlar toplamı 3 olur.
5. Sonuç
“4,9̅ = ? / 6” eşitliğine göre ? = 30’dur ve bu sayının rakamları toplamı 3’tür. Seçeneklerden (B) 3 cevabını işaretleyebiliriz.
4.\overline{9} = □⁄6 ifadesinde kare yerine yazılması gereken doğal sayının rakamları toplamı kaçtır?
Cevap: B) 3
İçindekiler
2.1. 0,999…’un Matematiksel Yorumu
2.2. İnfinite Geometric Series Yaklaşımı
3. 4.\overline{9} = 5 Eşitliğinin Kanıtı
3.1. Basit Çıkarım Yöntemi
3.2. Cebirsel Gösterim ile Kanıt
4. Kare Yerine Yazılacak Sayının Bulunması
5. Doğal Sayının Rakamları Toplamı
6. Adım Adım Çözüm Özeti ve Tablo
7. Özet ve Sonuç
8. Kaynakça
1. Soru Metninin İncelenmesi
Verilen soru şu şekildedir:
“3. 4,\overline{9} = □⁄6
Bu eşitliğe göre kare (■) yerine yazılması gereken doğal sayının rakamları toplamı kaçtır?
A) 2 B) 3 C) 4 D) 6”
Özetle elimizde bir tekrarlı ondalık kesir vardır: 4.\overline{9}. Bu ifade bir rasyonel sayı şeklinde □⁄6 formuna eşitlenmiştir. Bizden kare yerine gelecek sayıyı bulmamız ve bu sayının rakamları toplamını hesaplamamız isteniyor.
2. Tekrarlı Ondalık Kesirler ve 0,999… Kavramı
Ondalık kesirler, kesir biçimindeki sayıların ondalık gösterimidir. Eğer kesir ondalıkta sonlu değil de sürekli tekrarlayan bir desene sahipse buna “tekrarlı ondalık kesir” denir. Örneğin:
- 1⁄3 = 0,\overline{3}
- 2⁄7 = 0,\overline{285714}
- 0,\overline{9} ise 0.999…
2.1. 0,999…’un Matematiksel Yorumu
0,999… ifadesi, ondalık basamaklarda sürekli 9 tekrar eden bir kesri gösterir. İlk bakışta “0,999… mutlaka 1’den biraz küçük olmalı” gibi bir sezgi oluşsa da, matematiksel olarak:
0,999… = 1.
Bu eşitliğin birkaç farklı kanıtı bulunur. Aşağıda hem cebirsel hem de seri toplamı cinsinden inceleyeceğiz.
2.2. Infinite Geometric Series Yaklaşımı
Ondalıkta tekrarlayan kısmı seri olarak açarsak:
0,999… = 0.9 + 0.09 + 0.009 + 0.0009 + …
Bu, ortak oranı r = 1⁄10 olan bir sonsuz geometrik seridir. Bir sonsuz geometrik serinin toplamı |r| < 1 şartıyla:
Burada a₁ = 0.9, r = 0.1 olduğundan:
Dolayısıyla 0,999… serisinin toplamı 1’e eşittir. Bu yaklaşım Analiz ve Limit konularında sıkça kullanılır.
3. 4.\overline{9} = 5 Eşitliğinin Kanıtı
Elimizdeki sayı 4.\overline{9} ifadesi, “4 tam kısım artı ondalık kısmı 9’ların sonsuz tekrarı” anlamına gelir. Yani:
Daha önce gördük ki 0,\overline{9} = 1. O hâlde:
3.1. Basit Çıkarım Yöntemi
- 0,\overline{9} = 1
- 4.\overline{9} = 4 + 0,\overline{9} = 4 + 1 = 5
3.2. Cebirsel Gösterim ile Kanıt
Daha “algoritmik” bir kanıt için diyelim ki
O zaman 10x = 9,\overline{9}. Bu iki denklemden:
10x − x = 9,\overline{9} − 0,\overline{9}
9x = 9
x = 1
Dolayısıyla 0,\overline{9} = 1. Benzer şekilde:
Bu iki yöntem de 4.\overline{9} = 5 sonucuna götürür.
4. Kare Yerine Yazılacak Sayının Bulunması
Soru bize diyor ki:
Yukarıda 4.\overline{9} = 5 olduğunu kanıtlamıştık. O hâlde:
Her iki tarafı 6 ile çarparak karedeki doğal sayıyı buluruz:
Sonuç olarak kare yerine 30 yazılmalıdır.
5. Doğal Sayının Rakamları Toplamı
Elde ettiğimiz doğal sayı 30’dur. Bu sayının basamakları toplamı:
3 + 0 = 3
Bu da soruda verilen seçenekler arasında B) 3 şıkkına karşılık gelir.
6. Adım Adım Çözüm Özeti ve Tablo
Aşağıdaki tabloda, çözümün temel adımlarını özetliyoruz:
| Adım | Açıklama | Hesaplama |
|---|---|---|
| 1. Tekrarlı kesiri tanımlama | 4.\overline{9} = 4 + 0.\overline{9} | – |
| 2. 0.\overline{9} = 1 kanıtı (seri) | 0.9 + 0.09 + 0.009 + … = 1 | S = 0.9/(1−0.1) = 1 |
| 3. 4.\overline{9} = 4 + 1 | Dolayısıyla 4.\overline{9} = 5 | 5 |
| 4. Kesri eşitleme | 5 = □/6 | – |
| 5. Karedeki sayıyı bulma | □ = 5 × 6 = 30 | 30 |
| 6. Basamaklar toplamı | 30’un basamakları: 3 ve 0 → 3 + 0 = 3 | 3 |
7. Özet ve Sonuç
- 4.\overline{9} ifadesi, “4 tam artı ondalıkta sonsuz 9” anlamına gelir.
- 0.\overline{9} = 1 olduğu için 4.\overline{9} = 5 olarak bulunur.
- Bu değeri 5 = □/6 eşitliğinde yerine koyduğumuzda karedeki sayı 30 olur.
- Son adımda 30’un basamakları toplamı 3 olarak bulunur.
- Soruya verilen şıklar arasında B) 3 doğru cevaptır.
8. Kaynakça
- E. Kreyszig, “Advanced Engineering Mathematics,” John Wiley & Sons, 2018.
- G. Strang, “Calculus,” Wellesley–Cambridge Press, 2016.
- D. Spiegel, “Schaum’s Outline of Theory and Problems of Mathematics for Engineers and Scientists,” McGraw–Hill, 2015.
- Türkiye MEB Lise Matematik Müfredatı, “Ondalık Kesirler ve Limit,” 2020.
