TIP TERIMLERI
ÜNITE 2 - INSAN VÜCUDU VE FİZYOLOJİSİNE AİT TERİMLER
Dolaşım sistemi: Kalp, damarlar ve kandan oluşmaktadır. Besinlerin ve oksijenin vücut dokularına taşınması, oluşan atık maddelerin ve karbondioksidin hücrelerden uzaklaştırılması, hormonların ve enzimlerin vücudun gerekli bölgelerine taşınması, vücut ısısının, sıvı-elektrolit dengesinin ve asit-baz dengesinin düzenlenmesi, vücut savunması ve pıhtılaşma gibi işlevler gerçekleştirilir.
Üriner sistem: İki adet böbrek, iki adet üreter, idrar kesesi ve üretra kısımlarından oluşmaktadır. İdrar oluşumundan böbrekler, oluşan idrarın vücuttan elimine edilmesinden ise sistemin geri kalanı sorumludur.
Solunum sistemi: Üst solunum yolu (burun, farenks, larenks ve üst trakea) ve alt solunum yolundan (alt trakea, bronşları ve alveolleri içeren akciğerler) oluşur.
Sindirim sistemi: Besin maddelerinin alımından (yenilmesi ve yutulması), sindiriminden (parçalanması), absorpsiyonundan (emilimi) ve atık maddelerin vücuttan feçes (dışkı) olarak uzaklaştırılmasından sorumlu olan sistemdir.
Endokrin sistem: Büyümenin, gelişmenin, enerji üretmek için gıda kullanımının, strese karşı direncin, üremenin, vücut sıvılarının pH’sının ve sıvı dengesinin düzenlenmesine yardımcı olmaktadır.
Sinir sistemi: Görevleri; iç ve dış ortamlarda oluşan değişiklikleri tespit etmek, duyuları algılamak, değişikliklere uygun yanıtları başlatmak, bilgileri hemen kullanmak üzere organize etmek ve gelecekte kullanmak üzere saklamaktır.
İnsan Vücudu ve Fizyolojisine Ait Temel Sistemler ve Görevleri
İnsan fizyolojisi sistemleri; organizmanın canlılığını sürdürmesi, metabolik süreçleri yürütmesi ve homeostazis (iç denge) ortamını koruyabilmesi amacıyla özelleşmiş organ ve dokulardan meydana gelen işlevsel yapılardır.
1. Dolaşım Sistemi (Kardiyovasküler Sistem):
- Yapısı: Kalp, damarlar ve kandan oluşur.
- İşlevi: Oksijen ve besin maddelerini dokulara ulaştırır; karbondioksit ve metabolik atıkları hücrelerden uzaklaştırır. Hormon ve enzimleri taşır, vücut sıcaklığını, sıvı-elektrolit dengesini, asit-baz dengesini düzenler; vücut savunması ve pıhtılaşmada kritik rol oynar.
2. Üriner Sistem (Boşaltım Sistemi):
- Yapısı: İki adet böbrek, iki adet üreter (idrar borusu), idrar kesesi (mesane) ve üretra kısımlarından meydana gelir.
- İşlevi: Böbrekler kanı filtreleyerek idrar oluşumunu sağlar; üreter, mesane ve üretra ise oluşan idrarın vücuttan dışarı atılmasından (eliminasyonundan) sorumludur.
3. Solunum Sistemi:
- Yapısı: Üst solunum yolu (burun, farenks [yutak], larenks [gırtlak], üst trakea) ve alt solunum yolu (alt trakea, bronşlar ve alveolleri içeren akciğerler) olmak üzere iki ana bölümden oluşur.
- İşlevi: Atmosferdeki oksijenin kana geçişini ve metabolizma sonucu oluşan karbondioksidin vücuttan uzaklaştırılmasını (gaz değişimini) gerçekleştirir.
4. Sindirim Sistemi:
- Yapısı: Sindirim kanalı organları (ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince ve kalın bağırsak) ve yardımcı bezlerden oluşur.
- İşlevi: Besinlerin ağız yoluyla alınmasını (ingestiyon), mekanik ve kimyasal olarak parçalanmasını (sindirim), dolaşım sistemine emilimini (absorpsiyon) ve sindirilemeyen atıkların feçes (dışkı) olarak atılmasını sağlar.
5. Endokrin Sistem:
- Yapısı: Vücuda dağılmış olan iç salgı bezlerinden oluşur.
- İşlevi: Büyüme, gelişme, enerji üretimi amacıyla gıda kullanımı, strese karşı direnç oluşturma, üreme faaliyetleri ile vücut sıvılarının pH ve mineral dengesini düzenleyen hormonları salgılar.
6. Sinir Sistemi:
- Yapısı: Merkezi ve çevresel sinir sistemi (beyin, omurilik ve nöronlar) elemanlarından oluşur.
- İşlevi: İç ve dış ortamdan gelen uyaranları ve duyusal değişiklikleri algılar, bunlara uygun elektriksel/kimyasal tepkileri başlatır, verileri organize eder ve ileride kullanılmak üzere hafızada depolar.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Tıbbi terminolojide absorpsiyon “emilim”, feçes “dışkı”, eliminasyon ise “vücuttan uzaklaştırma/atılım” anlamına gelir. Sistemlerin organ düzeyindeki anatomik sınırları (örneğin üst ve alt solunum yolu ayrımında trakeanın konumu) sınavlarda sıklıkla ayırt edici soru olarak karşınıza çıkar.