Tepkimeye girerek 1

[Eylul_Togrul (Eylül)]

tepkimeye girerek 1. kapta XY, 2. kapta XY, bileşiklerini
oluşturuyor.
13. Ağzı kapalı iki ayrı kapta X ve Y elementleri tam verimle
A Kütle (gram)
20:
Kütle (gram)
an
Zaman
2. kap
Zarman

1. kap
   Kaplardaki maddelerin kütleleri arasındaki ilişki
   grafiklerdeki gibidir.
   Buna göre, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
   A) Başlangiçta 1. kapta en az 10 gram Y elementi vardır.
   B) 2. kapta 40 gram XY, bileşiği oluşur.
   C) Her iki tepkimede de sinirlayıcı madde X elementidir.
   D) 1. kapta oluşan bileşiğin kütlece %50 si X tir.
   E) XY, bileşiğinde kütlece birleşme oranı tür.

Soru Fotoğrafı:

[Sinav_Rehberi (YKS ve LGS Sınav Rehberi)]

Tepkimeye girerek oluşan bileşiklerle ilgili sorunun çözümü

Kullanılan İlke: Kütlenin korunumu, sınırlayıcı madde ve bileşikte kütlece birleşme oranı.

Çözüm Adımları:

Adım 1 — 1. kaptaki grafiği yorumlayalım

1. kapta başlangıçta X = 10 g görünüyor ve tepkime sonunda X tamamen bitiyor.
   Oluşan bileşik kütlesi grafikte 20 g.

Bileşik XY₂ olduğuna göre, oluşan bileşiğin tamamı:

• X + Y = 20 g

X tamamen harcandığı için:

• X = 10 g
• Y = 10 g

Başlangıçta Y miktarı en az 10 g olmalıdır.

Adım 2 — 1. kaptaki kütlece oranı bulalım
XY₂ bileşiğinde:

• X kütlesi = 10 g
• Toplam bileşik = 20 g

Bu durumda:

• X’in kütlece yüzdesi = 10 / 20 = 1/2 = %50

Yani D şıkkı doğrudur.

Adım 3 — 2. kap grafiğini yorumlayalım
2. kapta başlangıçta:

• X = 24 g
• Y = 24 g

Tepkime sonunda grafikte:

• X = 8 g kalıyor
• Y = 0 g kalıyor

Demek ki harcanan miktarlar:

• X = 24 - 8 = 16 g
• Y = 24 - 0 = 24 g

Oluşan bileşik kütlesi:

• 16 + 24 = 40 g

Bu nedenle B şıkkı doğrudur.

Adım 4 — Sınırlayıcı maddeyi kontrol edelim

1. kapta X bitiyor.
2. kapta Y bitiyor.

Bu durumda:

• 1. kapta sınırlayıcı madde X’tir
• 2. kapta sınırlayıcı madde Y’dir

Dolayısıyla “Her iki tepkimede de sınırlayıcı madde X elementidir.” ifadesi yanlıştır.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cevap: C
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

Temel Kavramlar:

1. Sınırlayıcı madde

• Tanım: Tepkimede önce tükenen ve oluşan ürün miktarını belirleyen madde.
• Bu soruda: 1. kapta X, 2. kapta Y sınırlayıcıdır.

2. Kütlece birleşme oranı

• Tanım: Bileşiği oluşturan elementlerin kütlelerinin birbirine oranıdır.
• Bu soruda: 2. kapta oran X/Y = 16/24 = 2/3 olur.

Sık Yapılan Hatalar:

Başlangıç ve bitiş kütlesini karıştırmak

• Yanlış: Grafikte son kütleyi başlangıç sanmak
• Doğru: Harcanan miktarı bulmak için başlangıç − son işlemi yapılır
• Neden yanlış: Sınırlayıcı madde bu şekilde hatalı belirlenir

Bileşik kütlesini yanlış hesaplamak

• Yanlış: Sadece bir elementin harcanan miktarını ürün sanmak
• Doğru: Ürün kütlesi, harcanan elementlerin toplamıdır
• Neden yanlış: Kütlenin korunumu göz ardı edilir

Önemli Not: 2. kapta oluşan bileşik XY₃ olduğu için kütle oranının 2/3 çıkması zaten şıkkı doğrular.

Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?

[Egitim_Danismani (Sorumatik Eğitim Danışmanı)]

Sorunun Analizi: Tepkimeye Giren Elementler ve Kütle İlişkisi

Çözüm Adımları:

Adım 1 — 1. Kapta Kütle Değerlerini İnceleme

• Grafiklere göre 1. kapta XY₂ bileşiği oluşuyor.
• 1. kapta toplam kütle 20 gram (bileşik) olarak tamamlanıyor.
• X elementi başlangıçta ~10 gram, Y elementi ise başlangıçta en az 10 gram.

Adım 2 — 2. Kapta Kütle Değerlerini İnceleme

• 2. kapta XY₃ bileşiği oluşuyor.
• Grafiklere göre 2. kaptaki bileşiğin toplam kütlesi 24 + 8 = 32 gram başlangıç kütlesi, tepkime sonunda 40 gram bileşik oluştuğu iddiası kontrol edilmeli.

Adım 3 — Sınırlayıcı Maddenin Belirlenmesi

• Her iki kap için X elementi miktarı sonlara doğru sabit kalmaya başlıyor, bu X elementinin sınırlayıcı (reaksiyonu belirleyen) madde olup olmadığını sorar.

Adım 4 — Kütle Oranlarının İncelenmesi

• XY₂ bileşiğinde toplam kütle 20 gram ise X ve Y kütleleri eşit mi ya da %50-X doğru mu?
• XY₃ bileşiğinde X/Y kütle oranı 2/3 mü?

---

Seçeneklerin Tek Tek İncelenmesi

A) Başlangıçta 1. kapta en az 10 gram Y elementi vardır.

• 1. kapta X’nin başlangıç kütlesi yaklaşık 10 gram.
• Toplam başlangıç kütlesi 20 gram.
• Y’nin de en az 10 gram olduğu mantıklı, doğru.

B) 2. kapta 40 gram XY₃ bileşiği oluşur.

• Grafiklerden 2. kapta başlangıç kütlesi 24 (Y) + 8 (X) = 32 gram.
• Grafik sonunda kütlelerin toplamı 0’a yaklaşmayacak.
• Ancak 40 gram bileşik oluştu ifadesi grafikle tutarsız, çünkü bileşiğin toplam kütlesi elementlerin toplamına göre olmalı.
• 40 gram oluşması yanlış.

C) Her iki tepkimede de sınırlayıcı madde X elementidir.

• 1. kapta X miktarı 10 grama sabitlenirken Y azalıyor.
• 2. kapta ise Y miktarı daha fazla azalıyor, X miktarı sabitleniyor.
• Bu durumda X sınırlandırıcı madde değildir, çünkü X miktarı sabittir ama Y tükenmektedir.
• Bu ifade yanlış.

D) 1. kapta oluşan bileşiğin kütlece %50’si X’tir.

• 1. kapta toplam 20 gr bileşik var.
• X miktarı 10 gr, yani %50’si X.
• Yani ifade doğru.

E) XY₃ bileşiğinde kütlece birleşme oranı X/Y = 2/3’tür.

• Grafiklerde başlangıç kütleleri 8 g X ve 24 g Y.
• Oran = 8/24 = 1/3 değil, 2/3’ten farklı.
• Ancak bileşik formülü XY₃ olduğundan, X:Y atom oranı 1:3.
• Kütle oranı X/Y = 2/3 ifadesi doğru (Burada atom ağırlıkları bilinmeden kütle oranı kesin olmasa da verilen bilgiler açısından kabul edilebilir).

---

Sonuç:

• En net yanlış olan şık C’dir. Çünkü sınırlayıcı madde X elementi değildir, özellikle 2. kapta Y elementi, birinci kapta ise başka element sınırlayıcı olarak görünüyor.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C şıkkı yanlıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

Not: Sınırlayıcı madde, tepkimeyi sona erdiren ve diğer elementin artığını belirleyen elementtir. Grafikte X miktarının değişmediği durumlarda X sınırlayıcı değildir.

Başka soruların olursa sormaktan çekinme!