H - C equiv C - H + Cl - Cl longrightarrow Cl - \begin{matrix} H \ | \ C \end{matrix} = \begin{matrix} H \ | \ C \end{matrix} - Cl
tepkimesinin entalpi değişimini bağ enerjileri ile hesaplarken aşağıdaki bağlardan hangisinin enerjisinin bilinmesine gerek yoktur?
A) H - C
B) C equiv C
C) Cl - Cl
D) C - Cl
E) C = C
Bağ Enerjileri ile Tepkime Entalpisi (\Delta H) Hesabı
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Kimyasal tepkimelerin entalpi değişimi (\Delta H), kırılan bağların toplam enerjisinden oluşan bağların toplam enerjisi çıkarılarak bulunur:
\Delta H = \sum E_{\text{kırılan}} - \sum E_{\text{oluşan}}
Tepkimeye giren ve ürünler tarafında aynı sayıda ve türde bulunan bağlar matematiksel olarak birbirini götürdüğü için bu bağların enerjisine ihtiyaç duyulmaz.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Girenlerin ve Ürünlerin Bağ Analizi:
- Girenler (Kırılan bağlar):
- 2 adet \text{C}-\text{H} bağı
- 1 adet \text{C}\equiv\text{C} (üçlü) bağı
- 1 adet \text{Cl}-\text{Cl} bağı
- Ürünler (Oluşan bağlar):
- 2 adet \text{C}-\text{H} bağı
- 1 adet \text{C}=\text{C} (ikili) bağı
- 2 adet \text{C}-\text{Cl} bağı
Adım 2 — Entalpi Bağıntısının Kurulması:
\Delta H = \left[2 \cdot E(\text{C}-\text{H}) + E(\text{C}\equiv\text{C}) + E(\text{Cl}-\text{Cl})\right] - \left[2 \cdot E(\text{C}-\text{H}) + E(\text{C}=\text{C}) + 2 \cdot E(\text{C}-\text{Cl})\right]
Eşitliğin her iki tarafında da 2 adet \text{C}-\text{H} bağı yer aldığı için bu bağlar sadeleşir:
\Delta H = \left[E(\text{C}\equiv\text{C}) + E(\text{Cl}-\text{Cl})\right] - \left[E(\text{C}=\text{C}) + 2 \cdot E(\text{C}-\text{Cl})\right]
Dolayısıyla \text{H}-\text{C} (\text{C}-\text{H}) bağının enerjisinin bilinmesine gerek yoktur.
CEVAP: A) H – C
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Organik katılma tepkimelerinde genellikle karbon iskeletine bağlı hidrojen bağları (\text{C}-\text{H}) korunur. Değişmeyen bağları tek tek hesaplamak yerine doğrudan açılan çoklu bağlar ve yeni kurulan bağlar üzerinden net değişim yazmak sınavda zaman kazandırır.