- Kireç taşından (CaCO_{3}) sönmüş kireç ( Ca(OH)_2) elde edilmesi sürecinde yapılan bazı işlemler aşağıda verilmiştir.
I. Taş ocaklarından çıkarılan kireç taşının kırıcılarda ufalanması
II. Ufalanan kireç taşının yüksek sıcaklıktaki fırınlarda ısıtılarak sönmemiş kirece (CaO ) ve CO_{2} gazına dönüştürülmesi
III. Sönmemiş kirece su eklenerek sönmüş kireç elde edilmesi
IV. Sönmüş kireç karışımındaki serbest suyun uzaklaştırılması
Buna göre verilen işlem basamaklarından hangilerinde kimyasal değişim gerçekleşir?
A) I ve IV
B) II ve III
C) I, II ve III
D) II, III ve IV
E) I, II, III ve IV - K, İ, M, Y ve A şehirlerinin 1 litre şebeke suyu içindeki Ca^{2+} iyonu miktarı (mg) aşağıdaki grafikte verilmiştir. Bu şehirlerde aynı temizlik için eşit miktarlarda şebeke suyu kullanılmaktadır.
Buna göre hangi şehirde temizlik için harcanan aynı türdeki sabun miktarı en az olur?
(Tüm şehir sularında sertliğe katkıda bulunan diğer iyonların etkisi ihmal edilmiştir.)
A) K
B) İ
C) M
D) Y
E) A - SO_{3} bileşiğinde kütlece %40 oranında S (kükürt) elementi bulunur.
16 g katı S ile 36 g O_{2} gazı artansız tepkimeye girerek SO_{3} bileşiği oluşturması için hangi elementten kaç gram daha eklenmelidir?
A) 8 gram S
B) 8 gram O_{2}
C) 12 gram S
D) 12 gram O_{2}
E) 24 gram S - Farklı maddeler bir arada bulunduğunda, bu maddelerin tanecikleri arasında etkileşimler oluşur.
Buna göre aşağıdaki madde çiftleri arasında yoğun fazda oluşabilecek etkin etkileşim türü hangisinde yanlış verilmiştir?
(_{1}H , _{6}C , _{7}N , _{8}O , _{9}F , _{11}Na , _{17}Cl)
Madde Çifti | Etkin Etkileşim Türü
— | —
A) H_2O - C_2H_5OH | Hidrojen bağı
B) NaCl - H_2O | İyon-dipol etkileşimi
C) H_2O - CCl_{4} | Dipol-indüklenmiş dipol etkileşimi
D) HCl - HF | Dipol-dipol etkileşimi
E) NH_{3} - CO_{2} | İndüklenmiş dipol - indüklenmiş dipol etkileşimi
TYT Kimya Deneme Soruları Çözümleri
10. Soru: Fiziksel ve Kimyasal Değişimler
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Maddenin kimlik özelliği, molekül yapısı ve kimyasal bağları değişiyorsa kimyasal değişim; yalnızca tanecikler arası boşluklar ve fiziksel görünüm değişiyorsa fiziksel değişim gerçekleşir.
ÇÖZÜM ADIMLARI
- I. Kireç taşının ufalanması: Yalnızca boyut küçülmesi gerçekleştiği için fiziksel değişimdir.
- II. Kireç taşının fırınlarda ısıtılarak CaO ve CO_2’ye ayrışması: Termal analiz (bozunma) tepkimesidir (CaCO_3 \rightarrow CaO + CO_2). Yeni maddeler oluştuğundan kimyasal değişimdir.
- III. Sönmemiş kirece su eklenmesi: Kirecin söndürülmesi bir sentez/hidrasyon tepkimesidir (CaO + H_2O \rightarrow Ca(OH)_2). Kimyasal bağlar değiştiğinden kimyasal değişimdir.
- IV. Serbest suyun uzaklaştırılması: Karışımdaki suyun buharlaştırılması/kurutulması bir hâl değişimi olup fiziksel değişimdir.
CEVAP: B) II ve III
11. Soru: Suların Sertliği ve Sabun Tüketimi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Suda çözünmüş halde bulunan Ca^{2+} ve Mg^{2+} iyonları suyun sertliğini belirler. Sabun molekülleri bu iyonlarla çökelek oluşturarak köpürmeyi engellediğinden, su ne kadar yumuşak (iyon derişimi ne kadar az) ise harcanan sabun miktarı o kadar az olur.
ÇÖZÜM ADIMLARI
- Grafik Analizi: Şehirlerin 1 litresindeki Ca^{2+} miktarları:
- \text{K} = 40\text{ mg/L}
- \text{İ} = 100\text{ mg/L}
- \text{M} = 160\text{ mg/L}
- \text{Y} = 250\text{ mg/L}
- \text{A} = 80\text{ mg/L}
- En az sabun harcanması için suyun en az Ca^{2+} iyonu içermesi gerekir. Bu değer 40\text{ mg/L} ile K şehrindedir.
CEVAP: A) K
12. Soru: Kimyanın Temel Kanunları (Sabit Oranlar Kanunu)
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Proust’un Sabit Oranlar Kanunu’na göre, bir bileşiği oluşturan elementlerin kütleleri arasında sabit bir oran (m_S / m_O) vardır.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Kütlece Birleşme Oranını Bulma
SO_3 bileşiğinde kütlece %40 S varsa, geriye kalan %60 O elementidir:
\frac{m_S}{m_O} = \frac{40}{60} = \frac{2}{3}
Adım 2 — Gereken Madde Miktarının Hesaplanması
Ortamda 16 g katı S ve 36 g O_2 gazı bulunmaktadır. 36 g O_2 gazının tamamının artansız tepkimeye girmesi için gereken S kütlesi:
\frac{m_S}{36} = \frac{2}{3} \implies m_S = \frac{2 \times 36}{3} = 24\text{ g S gereklidir.}
Elimizde 16 g S olduğuna göre eklenmesi gereken miktar:
24 - 16 = 8\text{ g S}
CEVAP: A) 8 gram S
13. Soru: Maddeler Arası Zayıf Etkileşimler
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Polar moleküller kalıcı dipol, apolar moleküller ve soygazlar ise geçici (indüklenmiş) dipol oluşturur. Polar bir molekül ile apolar bir molekül arasında etkin etkileşim türü dipol - indüklenmiş dipol etkileşimidir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) H_2O - C_2H_5OH: İki molekülde de elektronegatif O atomuna bağlı H atomu bulunduğu için etkin etkileşim Hidrojen bağıdır. (Doğru)
- B) NaCl - H_2O: İyonik katı (NaCl) ile polar molekül (H_2O) arasında iyon-dipol etkileşimi kurulur. (Doğru)
- C) H_2O - CCl_4: Polar molekül (H_2O) ile apolar molekül (CCl_4) arasında dipol-indüklenmiş dipol etkileşimi kurulur. (Doğru)
- D) HCl - HF: HF hidrojen bağı yapabilse de HCl molekülünde H atomu F, O, N atomlarına bağlı olmadığından hidrojen bağı oluşmaz; iki polar molekül arasında etkin tür dipol-dipol etkileşimidir. (Doğru)
- E) NH_3 - CO_2: NH_3 üçgen piramit geometrisinde polar bir moleküldür (dipol). CO_2 ise doğrusal geometride apolar bir moleküldür (indüklenmiş dipol). Dolayısıyla aralarındaki etkin etkileşim London değil, dipol-indüklenmiş dipol etkileşimidir.
CEVAP: E) NH_3 - CO_2 | İndüklenmiş dipol - indüklenmiş dipol etkileşimi