I.
Tarihçilerin bir kısmına göre; Tanzimatla beraber Osmanlı Devleti Batının kontrolüne girmiştir. Batının kültürel değerlerini de benimseyen Osmanlı Türk töresinden ve İslam dininin kurallarından uzaklaşmıştır. Devletin asli unsuru olan Müslümanlar, üstünlüklerini kaybederek Müslüman olmayanlarla eşit tutulmuşlardır. Bu da Müslümanların devlete olan bağlılıklarını zayıflatmıştır.
II.
Yine bazı tarihçilere göre Tanzimat’ın ilanı Osmanlı Devletinde önemli bir dönem noktasıdır. Fermanın “padişahın dahi” kanunlara uyacağını belirtmesi, kanun gücünün üstünlüğünü vurgulaması, modern devlet anlayışının yerleşmeye başladığı göstergesi olarak kabul edilmektedir. Bu fermanla Osmanlı Devleti Avrupalı devlet olma yolunda önemli bir adım atmıştır.
Kutularda verilen metinlerden yararlanarak tarihi olayların değerlendirilmesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Tarihçi olayları incelerken yorumlar katabilir.
B) Tarihi olayların incelenmesinde tüm tarihçiler objektiftir.
C) Tarihte olaylar tekrar etmez.
D) Tarihte yorumların objektif olması mümkün değildir.
E) Olayların incelenmesinde farklı türden kaynaklar kullanabilir.
Tarihsel Olayların Değerlendirilmesinde Bakış Açıları
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
Metinde aynı tarihsel olay olan Tanzimat Fermanı’nın ilanı, iki farklı tarihçi grubu tarafından ele alınmıştır:
- I. Metinde: Tanzimat’ın devleti Batı kontrolüne soktuğu, değerlerden uzaklaştırdığı ve Müslümanların devlete bağlılığını zayıflattığı yönünde olumsuz/eleştirel bir bakış açısı sunulmuştur.
- II. Metinde: Tanzimat’ın kanun üstünlüğünü getirdiği, modernleşmeyi sağladığı ve Avrupalı devlet olma yolunda olumlu bir dönüm noktası olduğu yönünde olumlu/gelişimci bir bakış açısı sunulmuştur.
Bu durum, aynı olayın farklı tarihçiler tarafından kişisel bakış açıları, dünya görüşleri ve değerlendirmeleri doğrultusunda farklı şekillerde yorumlanabileceğini açıkça gösterir.
- A Seçeneği: Metinlerde aynı olayın bir grupta olumsuz, diğer grupta olumlu yönleriyle ele alınarak yorumlanması, tarihçilerin olayları incelerken kişisel yorumlarını katabildiklerini doğrular.
- B Seçeneği: İki grup tamamen zıt ve sübjektif çıkarımlarda bulunduğu için tüm tarihçilerin tamamen objektif olduğu söylenemez.
- C Seçeneği: Tarihi olayların tekrarlanamazlığı doğru bir tarihsel ilke olsa da verilen metinlerin ana vurgusu bu değildir.
- D Seçeneği: “Hiçbir şekilde objektif olunamaz” gibi kesin ve genelleyici bir yargı metinlerden çıkarılamaz.
- E Seçeneği: Metinlerde kullanılan kaynak türlerine (yazılı, sözlü, birincil, ikincil vb.) dair herhangi bir bilgi yer almamaktadır.
Sonuç ve Doğrulama:
Aynı tarihsel olaya (Tanzimat Fermanı) getirilen farklı iki yaklaşım, tarihçilerin olayları değerlendirirken kendi yorumlarını sürece dahil edebildiklerini kanıtlar.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A — Tarihçi olayları incelerken yorumlar katabilir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Tarih biliminde “öznellik” ile “nesnellik” kavramlarının araştırmalara etkisini benzer bir örnek üzerinden detaylandırmak ister misin?