Tarih araştırmalarında deney ve gözlem metodu kullanılamaması tarih biliminin aşağıdaki özelliklerinden hangisi ile ilgilidir?
A) Belgelere dayalı olması
B) Tarihî olayların tekrarlanamaması
C) İnsanı ilgilendiren olayları konu alması
D) Olayları objektif değerlendirmesi
E) Diğer bilimlerden yararlanması
Tarih Biliminin Yöntemi: Deney ve Gözlem Yapılamamasının Nedeni
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Doğa bilimlerinde (fizik, kimya vb.) kullanılan deney ve gözlem metodu, olayların laboratuvar ortamında aynı koşullar altında tekrar edilebilmesine dayanır; tarihî olaylar ise geçmişte yaşanmış, bitmiş ve birebir tekrarlanamaz (özgün/biricik) nitelikte olduğu için tarihte deney ve gözlem uygulanamaz.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) Belgelere dayalı olması: Tarih araştırmalarında bilimselliği ve kanıtlanabilirliği sağlayan bir ilkedir; deney yapılamamasının gerekçesi değildir.
- B) Tarihî olayların tekrarlanamaması: Deney yapılabilmesi için bir olayın laboratuvar ortamında baştan oluşturulması gerekir. Geçmişte gerçekleşen olaylar zaman, mekân ve aktörleri açısından benzersiz olduğundan aynen tekrarlanamaz; bu nedenle deney ve gözlem yapılamaz.
- C) İnsanı ilgilendiren olayları konu alması: Bu durum tarihin kapsamı ve konusu ile ilgilidir, araştırma yöntemindeki bu sınırlamanın doğrudan sebebi değildir.
- D) Olayları objektif değerlendirmesi: Araştırmacının bilimsel tarafsızlığını ve olaylara kendi çağının değil, olayın geçtiği çağın şartlarıyla yaklaşmasını ifade eder.
- E) Diğer bilimlerden yararlanması: Kronoloji, arkeoloji, nümizmatik gibi yardımcı bilim dallarıyla yapılan disiplinlerarası iş birliğini açıklar.
CEVAP: B) Tarihî olayların tekrarlanamaması
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Tarih araştırmalarında deney ve gözlem yapılamadığı için tarihçiler olayları aydınlatırken kaynak taraması (belgeler) ve eleştiri (tenkit) yöntemini temel alırlar. ÖSYM ve MEB sınavlarında “tarihî olayların tekrarlanamazlığı” ile “deney-gözlem yapılamaması” arasındaki doğrudan neden-sonuç ilişkisi sıkça sorulur.