11 Ekim 1922’de Mudanya’da imzalanan mütarekenin aşağıdaki kararlarından hangisindeki öncelikli amacın, “barış antlaşmasının imzalanması için uygun ortam oluşturma” olduğu söylenemez?
Cevap:
Mudanya Mütarekesi, Türk-Yunan savaşını sona erdiren ve taraflar arasında barış antlaşmasının yapılabilmesi için geçici düzenlemeler getiren bir anlaşmadır. Mütarekenin temel amacı, savaşın durdurulması ve barış görüşmelerinin yapılabilmesi için uygun ortamın sağlanmasıdır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
| Seçenek | İçerik | Barış Antlaşması İçin Uygun Ortam Oluşturma Amacıyla Uyumu |
|---|---|---|
| A | Taraflar arasındaki (Türk-Yunan) silahlı çatışma sona erecektir. | Evet. Savaşın durması barış ortamı için gereklidir. |
| B | İstanbul ve Boğazlar TBMM’ye bırakılacak; barış antlaşması imzalanana kadar İstanbul, İtilaf Devletlerinde kalacaktır. | Evet. Geçici düzenleme, barış görüşmelerine zemin hazırlar. |
| C | Barış antlaşması imzalanana kadar bölgedeki asker sayısı 8.000 jandarmayı geçmeyecektir. | Evet. Asker sayısının sınırlandırılması gerilimi azaltır, barış ortamı sağlar. |
| D | Türk ordusu barış imzalanana kadar Çanakkale ve Kocaeli yarımadasında belirlenen çizgide kalacaktır. | Hayır. Bu madde, Türk ordusunun hareket alanını sınırlandırır ve askeri stratejik bir sınırlamadır; doğrudan barış ortamı oluşturma amacı taşımaz, daha çok askeri kontrol ve sınırlama amaçlıdır. |
| E | Yunanlılar Doğu Trakya’yı 15 gün içinde boşaltacaktır. | Evet. Bölgeden çekilme barış ortamı için önemlidir. |
Detaylı Açıklama:
Mudanya Mütarekesi’nin amacı, savaş halini sona erdirip taraflar arasında barış antlaşmasının yapılabilmesi için uygun koşulları hazırlamaktır. Bu nedenle, silahlı çatışmanın durması, asker sayısının sınırlandırılması, işgal edilen bölgelerden çekilme gibi maddeler barış ortamı için gereklidir.
Ancak D şıkkındaki madde, Türk ordusunun hareket alanını sınırlandırmakta ve bu durum, barış ortamı oluşturmak için değil, daha çok askeri kontrol ve sınırlama amacı taşımaktadır. Bu nedenle, bu madde öncelikli olarak “barış antlaşmasının imzalanması için uygun ortam oluşturma” amacına hizmet etmez.
Özet Tablo
| Seçenek | Barış Ortamı İçin Uygun mu? | Açıklama |
|---|---|---|
| A | Evet | Savaşın sona ermesi |
| B | Evet | Geçici yönetim düzenlemesi |
| C | Evet | Asker sayısının sınırlandırılması |
| D | Hayır | Türk ordusunun hareket alanının sınırlandırılması |
| E | Evet | Yunanların bölgeden çekilmesi |
Sonuç olarak, doğru cevap: D şıkkıdır.
11 Ekim 1922’de Mudanya’da imzalanan mütareke kararlarına baktığımızda, çoğu madde savaşın durdurulması, askerî hareketliliğin kısıtlanması ve Yunan birliklerinin çekilmesi gibi “barış antlaşması için uygun ortam oluşturma” amacına yöneliktir. Şıklardaki amaçları tek tek değerlendirdiğimizde:
A) Taraflar arasındaki silahlı çatışmanın sona ermesi
- Barış görüşmelerine başlanabilmesi için ön şarttır.
C) Barış antlaşması imzalanana kadar bölgedeki asker sayısının 8.000 jandarmayı geçmemesi
- Askerî gerilimi azaltmaya, görüşmelere elverişli bir ortam sağlamaya yöneliktir.
D) Türk ordusunun belirlenen Çanakkale ve Kocaeli hattında kalması
- Sınır dışı hareketlerini kısıtlayarak çatışma riskini en aza indirmeyi amaçlar.
E) Yunanlıların Doğu Trakya’yı 15 gün içinde boşaltması
- İşgalin sona erdirilmesiyle bölgenin tarafsızlaştırılmasını ve diplomatik süreç için zemin hazırlanmasını hedefler.
B) İstanbul ve Boğazlar’ın TBMM’ye bırakılacak; ancak barış antlaşması imzalanana kadar İtilaf Devletleri’ne kalacağı kararı
- Asıl amacı, Boğazlar ve İstanbul’un güvenlik garantisini İtilaf Devletleri eliyle sürdürmek ve TBMM’nin bu konudaki kırılganlığını dengelemektir.
- Bu düzenleme, doğrudan barış antlaşması görüşmelerini kolaylaştırmaktan ziyade, bölgedeki stratejik kontrolü elinde tutmayı hedefler.
Dolayısıyla “barış antlaşmasının imzalanması için uygun ortam oluşturma” öncelikli amacı söylenemeyecek karar B şıkkıdır.
