Tam sayılardan oluşan ve küçükten büyüğe doğru sıralanmış 7 terimli
5, a, 8, b, 9, c, 16
veri grubunda yalnızca iki terim birbirine eşittir.
Buna göre veri grubunun çeyrekler açıklığı kaçtır?
A) 2
B) 3
C) 4
D) 5
E) 6
Merkezi Eğilim ve Yayılım Ölçüleri: Çeyrekler Açıklığı Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: 7 terimli tek sayılı bir veri grubunda medyan (ortanca) 4. terimdir (x_4). Veri grubunun alt çeyreği (Q_1), medyandan önceki terimlerin ortancası; üst çeyreği (Q_3) ise medyandan sonraki terimlerin ortancasıdır. Çeyrekler açıklığı Q_3 - Q_1 farkı ile hesaplanır.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Medyan, Mod ve b Değerinin Belirlenmesi
Küçükten büyüğe sıralı 5, a, 8, b, 9, c, 16 veri grubunda yalnızca iki terim birbirine eşittir. Bu nedenle veri grubunun modu (en çok tekrar eden değeri), bu birbirine eşit olan iki terimdir.
- Medyan 4. terim olan b’dir.
- \text{Mod} = \text{Medyan} = b olduğundan eşit olan iki terimden biri b olmalıdır.
- 8 \le b \le 9 eşitsizliğine göre b tam sayısı 8 veya 9 olabilir:
- b = 8 olursa eşit terimler 8 ve 8 olur. Aritmetik ortalama da 8 olacağından toplam 7 \times 8 = 56 olmalıdır. Ancak 5 + a + 8 + 8 + 9 + c + 16 = 56 \implies a + c = 10 çıkar. a > 5 ve c > 9 olduğundan (a \ge 6, c \ge 10) a + c \ge 16 olmak zorundadır, bu bir çelişkidir.
- Dolayısıyla b = 9 olmalıdır.
Adım 2 — Aritmetik Ortalama ile a ve c Değerlerinin Bulunması
\text{Ortalama} = 9 olduğundan terimlerin toplamı 7 \times 9 = 63 olur:
Grupta yalnızca iki terim eşit (yalnızca iki adet 9) olduğundan diğer terimler kesinlikle birbirinden farklı olmalıdır (5 < a < 8 ve 9 < c < 16):
- a = 7 alınırsa c = 9 olur; bu durumda üç adet 9 bulunur, kural bozulur.
- a = 6 alınırsa c = 10 olur (5 < 6 < 8 < 9 = 9 < 10 < 16). Tüm koşullar sağlanır.
Adım 3 — Çeyrekler Açıklığının Hesaplanması
Oluşan 7 terimli veri grubu: 5, 6, 8, 9, 9, 10, 16
- Medyan: 9
- Alt Grup: 5, 6, 8 \implies Q_1 = 6
- Üst Grup: 9, 10, 16 \implies Q_3 = 10
CEVAP: C) 4 (Q_3 - Q_1 = 4)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: “Yalnızca iki terim birbirine eşittir” şartı sorudaki en kritik kısıtlamadır; a = 7 durumunda c = 9 çıktığı için grupta 3 tane 9 oluşur ve bu durum elenir. Alt ve üst çeyrekler hesaplanırken medyan terimi alt ve üst gruplara dahil edilmez.
