Tahsil xazinadir, amak onun açari Seyid Ozim Şlrvum
KİTABİ-DƏDƏ QORQUD
- Hansı variantda nögtələrin yeriná "yanlışdrifa-
dəsi yazila bilər? ("Kitabi-Dada Qorqud
A) Ilk dəfa şifahi şəkildə yaranan bu dastan sonra-
lar yazıya köçürülmüşdür. "…
B) Qazan xan qırx qulu və qirx kənizi oğlu Uruza
görɔ azad edir. "…
C) Eposun yaradanı və qahrəmanları Oğuz türklə-
ridir.1…
D) Eposun nəzm hissəsinə asasən demək olar ki,
türk şeirində əsas aparicı janrlar qoşma və gə-
raylı olub. "…
E) “Kitabi-Dədə-Qorqud” eposu har birinin ayrı-
ca süjet xətti olan boylardan ibaratdir. "…
- Uyğunluğun pozulduğu variantı seçin.
“Basatın Təpagözü öldürdüyü boy” \rightarrow qardaşı-
nin intiqaminını alan obraz tasvir edilmişdir. f
2. “Qazan bəyin oğlu Uruz bayin dustaq olduğu
boy” \rightarrow Burla xatun ərinin dalınca Uruzu tap-
maq üçün yola düşür.
nst
f-
dir.
mək
fi-
“Kitabi-Dədə Qorqud” Eposunun Janr və Məzmun Xüsusiyyətləri
ƏSAS QAYDA / QANUNAUYĞUNLUQ:
“Kitabi-Dədə Qorqud” eposunun nəzm hissəsi; qədim türk şeirinin sərbəst vəznli, qafiyə quruluşu müxtəlif olan soylama xarakterli parçalarından ibarətdir; qoşma və gəraylı kimi aşıq şeir şəkilləri isə eposun dövründə deyil, sonrakı əsrlərdə (XVI əsrdən etibarən) formalaşmışdır.
HƏLLİ VƏ VARIANTLARIN TƏHLİLİ
- A) Doğru mühakimədir — Dastan ilkin olaraq şifahi xalq yaradıcılığı məhsulu kimi formalaşmış, sonradan (XVI əsrdə) əlyazma halında yazıya köçürülmüşdür.
- B) Doğru mühakimədir — "Salur Qazanın evinin yağmalandığı boy"da oğlu Uruz xilas edildikdən sonra Qazan xan şükranlıq əlaməti olaraq qırx qul və qırx kənizi azad edir.
- C) Doğru mühakimədir — Dastanın yaradıcısı da, əsas obrazları və iştirakçıları da məhz Oğuz türkləridir.
- D) Yanlış mühakimədir — Eposun nəzmində qoşma və gəraylı janrları deyil, daxili ahəngə əsaslanan qədim türk şeir formaları (soylamalar) işlənmişdir. Buna görə də mötərizə içindəki nöqtələrin yerinə “yanlışdır” ifadəsi yazılmalıdır.
- E) Doğru mühakimədir — Dastandakı boyların hər biri müstəqil süjet xəttinə malik, bitkin bir dastandır.
CAVAB: D) Eposun nəzm hissəsinə əsasən demək olar ki, türk şeirində əsas aparıcı janrlar qoşma və gəraylı olub.
İMTAHAN QEYDİ:
Abituriyent imtahanlarında ən çox salınan tələlərdən biri qoşma və gəraylının “Kitabi-Dədə Qorqud” dövrünə aid edilməsidir. Unutmayın ki, Dədə Qorqud şeirləri sərbəst vəznli soylamalardır və heca vəznli klassik aşıq janrları ilə qarışdırılmamalıdır.
