| İşlem | Titreşim Doğrultusu | Frekans |
|1--- | 1— |$ 1— |
| I | İleri - geri | f |
| II | Sağ - sol | 2f |
| III | Sol - denge konumu | - |
Tabloya göre Ufuk, Güven, Sinem ve Neva aşağıdaki yorumları yapıyorlar.
Güven: II. işlem sonucu enine dalga oluşur.
Sinem: II. işlem sonucu oluşan dalgaların sürati III. işlem sonucu oluşan dalgalarınkinden büyüktür.
Neva: III. işlem sonucu tel üzerinde atma oluşmuştur.
Buna göre, öğrencilerin yaptıkları yorumlardan hangileri yanlıştır?
(Sarsıntıları oluşturmak için yapılan hareketler, yayın gerilme kuvvetini etkilememektedir.)
A) Yalnız Ufuk
B) Yalnız Güven
C) Ufuk ve Güven
D) Yalnız Sinem
E) Sinem ve Neva
Dalgalarda Yayılma Hızı ve Dalga Türleri Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Dalgaların yayılma hızı yalnızca ortamın özelliklerine bağlıdır (v = \sqrt{\frac{F}{\mu}}); frekans veya dalga boyunun değişmesi yayılma hızını etkilemez. Titreşim doğrultusu ilerleme doğrultusuna paralel ise boyuna dalga, dik ise enine dalga, anlık ve tek bir sarsıntı ile oluşturulan kısa süreli dalgalara ise atma denir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Bir yay veya tel boyunca ilerleyen sarsıntılarda yayılma yönünün ileriye doğru olduğu kabul edilir:
- Ufuk (Doğru): I. işlemde titreşim “ileri - geri” yönde yani yayılma doğrultusuna paralel yapıldığından boyuna dalga meydana gelir.
- Güven (Doğru): II. işlemde titreşim “sağ - sol” yönde yani yayılma doğrultusuna dik yapıldığından enine dalga meydana gelir.
- Sinem (Yanlış): Soruda sarsıntıların yayın gerilme kuvvetini etkilemediği belirtilmiştir. Ortam ve gerilme kuvveti (F) aynı kaldığı için II. ve III. işlemlerde oluşan dalgaların süratleri birbirine eşittir; frekansın 2f olması hızı artırmaz.
- Neva (Doğru): III. işlemde sürekli periyodik bir hareket yerine sadece “sol - denge konumu” yönünde tek bir anlık sarsıntı üretildiğinden tel üzerinde atma oluşmuştur.
Bu durumda yalnızca Sinem’in yaptığı yorum yanlıştır.
CEVAP: D) Yalnız Sinem
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Dalgalarda hız (v) yalnızca ortama, frekans (f) ise yalnızca kaynağa bağlıdır. Ortam özellikleri ve gerilme kuvveti değişmediği sürece frekans artsa bile dalga sürati asla değişmez.