- Bir hava kütlesinin yoğunlaşması, öncelikle aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesine bağlıdır?
A) Mutlak nemin azalmasına
B) Basınç farkının oluşmasına
C) Sıcaklık değerinin artmasına
D) Hava kütlesinin yükselerek soğumasına
E) Nem açığının artmasına - Aşağıdaki tabloda beş ayrı merkezin mutlak ve bağıl nem oranları verilmiştir.
| Merkezler | Mutlak nem (gram/cm^3) | Bağıl nem (%) |
|1--- | 1— |$ 1— |
| K | 10 | 80 |
| L | 10 | 57 |
| M | 10 | 20 |
| N | 10 | 35 |
| P | 10 | 91 |
Tablodaki merkezlerden hangisinde sıcaklık değerleri sırasıyla en yüksek ve en düşüktür?
| | En yüksek | En düşük |
| A) | K | M |
| B) | N | P |
| C) | P | L |
| D) | M | P |
| E) | L | M |
I. Çöllerde günlük sıcaklık farkının fazla olması
II. Denizden karaya doğru esen rüzgarların kışın ılıtıcı, yazın ise serinletici etki yapması
III. Orta kuşakta, mevsimlik sıcaklık farklarının görülmesi
IV. Ekvatoral bölge Güneş ışınlarını dik ve dike yakın açılarla aldığı halde dünyanın en sıcak yerlerinin dönenceler olması
V. Kuzey Yarım Küre’de izoterm eğrilerinin daha çok girinti çıkıntı yapması
Yukarıda verilenlerden hangisi nemliliğin sıcaklık üzerindeki etkisine örnek olarak gösterilemez?
A) I B) II C) III D) IV E) V - Havadaki su buharının sıvı ya da katı hale dönüşmesi olan yoğunlaşmanın oluşmasındaki temel etken soğumadır. Yoğunlaşma yere dokunan hava katmanlarında olduğu zaman sis oluşur.
Buna göre, aşağıdaki seçeneklerde gösterilen hava hareketlerinden hangisinde sis oluşması beklenir?
A) Soğuk dağ, Sıcak vadi
B) Ilık deniz, Sıcak kara
C) Soğuk deniz, Ilık kara
D) Soğuk dağ, Sıcak vadi
E) Soğuk deniz, Sıcak deniz
İklim Bilgisi: Nemlilik, Sıcaklık İlişkisi ve Yoğunlaşma Süreçleri
1. Soru Çözümü: Havanın Yoğunlaşma Koşulu
KULLANILAN KURAL: Bir hava kütlesinin yoğunlaşabilmesi (doyma noktasına ulaşıp bulut, yağış veya sis oluşturabilmesi) için sıcaklığının düşmesi gerekir.
- Süreç Analizi: Yükselen hava kütlesi adyabatik olarak her 100 metrede yaklaşık 0{,}5\ ^\circ\text{C} soğur. Soğuyan havanın taşıyabileceği en fazla nem miktarı (maksimum nem) azalır; buna bağlı olarak bağıl nem artar ve hava kütlesi neme doyarak yoğunlaşır. Basınç farkı veya sıcaklık artışı doğrudan yoğunlaşmayı sağlamaz.
CEVAP: D) Hava kütlesinin yükselerek soğumasına
2. Soru Çözümü: Mutlak ve Bağıl Nemden Sıcaklık Tespiti
KULLANILAN KURAL: Mutlak nem eşit olduğunda, bağıl nem ile sıcaklık ters orantılıdır.
\text{Bağıl Nem} = \frac{\text{Mutlak Nem}}{\text{Maksimum Nem}} \times 100
- Sıcaklığı En Yüksek Merkez: Tablodaki tüm merkezlerde mutlak nem 10\text{ g/m}^3 ile eşittir. Bağıl nemi en düşük olan merkezde havanın kapasitesi (maksimum nemi) en büyüktür; dolayısıyla sıcaklık en yüksektir. Bağıl nemi \%20 olan M merkezinde sıcaklık en yüksektir.
- Sıcaklığı En Düşük Merkez: Bağıl nemin en yüksek olduğu merkezde hava doyma noktasına en yakındır; yani maksimum nem en küçüktür. Bağıl nemi \%91 olan P merkezinde sıcaklık en düşüktür.
CEVAP: D) M ve P
3. Soru Çözümü: Nemliliğin Sıcaklığa Etkisi
KULLANILAN KURAL: Nem, aşırı ısınmayı ve aşırı soğumayı önleyerek sıcaklık farklarını azaltır.
- I, II, IV ve V. Öncüller: Çöllerdeki günlük farklar (I), denizel rüzgârların ılıtıcı/serinletici etkisi (II), dönencelerin Ekvator’dan daha sıcak olması (IV) ve izoterm eğrilerinin kıvrımları (V - karasallık/denizellik) doğrudan nem miktarı ile açıklanır.
- III. Öncül: Orta kuşakta mevsimlik sıcaklık farklarının belirgin olması, Dünya’nın eksen eğikliği ve Güneş ışınlarının geliş açısının yıl boyunca değişmesinin (matematiksel konum) bir sonucudur; nemlilikle ilişkili değildir.
CEVAP: C) III
4. Soru Çözümü: Sis Oluşum Koşulları
KULLANILAN KURAL: Sıcak ve nemli bir hava kütlesinin kendisinden daha soğuk bir yüzeye temas etmesi sonucu alt katmanlarının soğumasıyla temas (adveksiyon) sisi oluşur.
- Seçenek İncelemesi:
- A ve D) Soğuk dağdan vadiye inen hava alçaldıkça ısınır (fön etkisi); bu durum yoğunlaşmayı engeller ve sisi dağıtır.
- B ve E) Soğuk/ılık ortamdan daha sıcak ortama geçen havanın nem taşıma kapasitesi artar; yoğunlaşma gerçekleşmez.
- C) Ilık kara üzerinden gelen nemli hava kütlesi, altındaki soğuk deniz yüzeyine temas ettiğinde alttan soğur. Bağıl nemi \%100’e ulaşarak deniz üzerinde sis tabakası meydana getirir.
CEVAP: C) Ilık kara \rightarrow Soğuk deniz
