Etkinlik - 13
Mustafa’nın giderlerinin tüm giderlerine oranı aşağıdak loda verilmiştir.
Tablo: Giderlerin Tüm Giderlere Oranı
| Giderler |
Oran |
| Kira |
\frac{1}{2} |
| Faturalar |
\frac{2}{10} |
| Ulaşım |
\frac{1}{5} |
| Gıda |
x |
| Mustafa’nın başka gideri olmadığına göre gıda gide nin oranını bulunuz. |
|
Mustafa’nın Gıda Gideri Oranının Hesaplanması
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bir bütünün parçalarını gösteren tüm oranların toplamı 1’e (yani tam bütüne) eşittir.
\text{Kira} + \text{Faturalar} + \text{Ulaşım} + \text{Gıda} = 1
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Verilen Kesirlerin Paydalarını Eşitleme
İşlem yapabilmek için tüm gider oranlarının paydalarını en küçük ortak kat olan 10 sayısında eşitleyelim:
- Kira: \frac{1}{2} = \frac{1 \times 5}{2 \times 5} = \frac{5}{10}
- Faturalar: \frac{2}{10}
- Ulaşım: \frac{1}{5} = \frac{1 \times 2}{5 \times 2} = \frac{2}{10}
Adım 2 — Bilinen Giderlerin Oranlarını Toplama
Kira, faturalar ve ulaşım giderlerinin toplam oranını bulalım:
\frac{5}{10} + \frac{2}{10} + \frac{2}{10} = \frac{5 + 2 + 2}{10} = \frac{9}{10}
Adım 3 — Gıda Giderinin (x) Oranını Bulma
Tüm giderlerin toplamı bütünü (1 = \frac{10}{10}) oluşturduğundan, bilinen giderleri toplam bütünden çıkaralım:
x = 1 - \frac{9}{10}
x = \frac{10}{10} - \frac{9}{10} = \frac{1}{10}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: Gıda giderinin tüm giderlere oranı \frac{1}{10}'dur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Kesirlerde Toplama ve Çıkarma İşlemi
- Tanım: Paydaları farklı olan rasyonel sayılarda toplama ve çıkarma yapılabilmesi için önce genişletme veya sadeleştirme yoluyla paydalar eşitlenir.
- Bu problemde: Paydası 2 ve 5 olan kesirler genişletilerek paydaları 10 yapılmış ve işlem kolayca tamamlanmıştır.
2. Bütün (Tam) Kavramı
- Tanım: Bir durumun ya da çokluğun tamamı 1 tam ile ifade edilir.
- Bu problemde: Mustafa’nın tüm harcamalarının toplam oranı 1 tam (\frac{10}{10}) kabul edilmiştir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Paydaları Eşitlemeden Toplama Yapmak
- Yanlış: \frac{1}{2} + \frac{2}{10} + \frac{1}{5} = \frac{1+2+1}{2+10+5} = \frac{4}{17}
- Doğru: Paydaları 10’da eşitleyip \frac{5}{10} + \frac{2}{10} + \frac{2}{10} = \frac{9}{10} bulmak.
- Neden yanlış: Kesirlerin birim büyüklükleri (paydaları) eşitlenmeden paylar doğrudan toplanamaz.
Bu konuyu pekiştirmek için benzer bir rasyonel sayı problemi çözmemi ister misin?