Sürtünmelerin ihmal edildiği bir sistemde, yatay zeminden düşey yukarı yönde fırlatılan cismin hızı şekildeki gibidir.
\vec{v} = 40 m/s
Buna göre,
I. Havada kalma süresi 8 s’dir.
II. Çıkabileceği maksimum yükseklik 80 m’dir.
III. Maksimum yükseklikte anlık ivmesi sıfırdır.
yargılarından hangileri doğrudur? (g = 10 m/s^2 alınız.)
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Düşey Yukarı Atış Hareketi Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
- Tepe noktasına çıkış süresi: t_{\text{çıkış}} = \frac{v_0}{g}
- Toplam uçuş (havada kalma) süresi: t_{\text{uçuş}} = 2 \cdot t_{\text{çıkış}} = \frac{2v_0}{g}
- Maksimum yükseklik formülü: h_{\text{maks}} = \frac{v_0^2}{2g}
- Newton’ın 2. Hareket Yasası: F_{\text{net}} = m \cdot a \implies a = g
ÇÖZÜM ADIMLARI & Öncül Analizi:
-
I. Yargı: “Havada kalma süresi 8\text{ s}'dir.”
Cismin tepe noktasına çıkış süresi:t_{\text{çıkış}} = \frac{v_0}{g} = \frac{40\text{ m/s}}{10\text{ m/s}^2} = 4\text{ s}Sürtünmesiz ortamda çıkış süresi iniş süresine eşittir (t_{\text{çıkış}} = t_{\text{iniş}} = 4\text{ s}). Toplam havada kalma süresi:
t_{\text{uçuş}} = 4\text{ s} + 4\text{ s} = 8\text{ s}(Bu yargı DOĞRUDUR)
-
II. Yargı: “Çıkabileceği maksimum yükseklik 80\text{ m}'dir.”
Cismin hızının anlık olarak sıfır olduğu tepe noktasına kadar çıkabileceği maksimum yükseklik:h_{\text{maks}} = \frac{v_0^2}{2g} = \frac{40^2}{2 \cdot 10} = \frac{1600}{20} = 80\text{ m}(Bu yargı DOĞRUDUR)
-
III. Yargı: “Maksimum yükseklikte anlık ivmesi sıfırdır.”
Hava sürtünmesi önemsiz olduğundan hareket boyunca cisme etki eden tek kuvvet yer çekimi kuvvetidir (F_{\text{net}} = G = m \cdot g). Bu nedenle tepe noktasında hız sıfır olsa dahi ivme sıfır olmaz; ivme hareket süresince daima düşey aşağı yönde ve yer çekimi ivmesine (a = g = 10\text{ m/s}^2) eşittir.
(Bu yargı YANLIŞTIR)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B) I ve II
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Anlık Hız ve İvme Ayrımı: Bir cismin anlık hızının sıfır olması ivmesinin de sıfır olduğu anlamına gelmez. İvme, birim zamandaki hız değişimidir ve net kuvvet var olduğu sürece (F_{\text{net}} \neq 0) ivme de mevcuttur.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: Cismin en tepe noktasında durduğu için o anda üzerine hiçbir kuvvet etki etmediğini ve ivmesinin sıfır olduğunu düşünmek.
Doğru Yaklaşım: Yer çekimi ivmesi hareket boyunca sabittir ve cisim en üst noktadayken de aşağı doğru g = 10\text{ m/s}^2 büyüklüğünde bir ivmeye sahiptir.
Bu soruyla ilişkili olarak, aynı cismin fırlatıldıktan 3\text{ s} sonraki hızını ve yerden yüksekliğini birlikte hesaplamak ister misin?
