L Bu tote 15 on vertr
5. SINI
E Oevnnn cevp kHgidnn Fen Blimlet Test cn nynlan ksmina lparefleyiniz.
kuvetinin yüzeyin cinsine bağh olduğunu test etmek lsteyen Öğrencinin
düzeneğ apağida verilmigtir.
m kütleli
araç
Buna göre öğrencinin deneyi hatasız şekilde test edebilmesi için kurmasi gereken diğer düzg-
nek aşağdakilerden hangisi olabilir?
2m kütleli
15 cm
ahşap yüzey
Zemin
mermer yüzey
m kütlell
B)
D)
kurduğu deney
ahşap yůzey
Sürtünme Kuvvetinin Yüzey Cinsine Bağlılığı Deneyi
KONTROLLÜ DENEY KURALI: Bir deneyde bir faktörün (bağımsız değişken) etkisini test etmek istiyorsanız, sadece o faktörü değiştirmeli; diğer tüm koşulları (kontrol edilen değişkenler) sabit tutmalısınız.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Mevcut Düzeneğin Analizi
Öğrencinin kurduğu ilk düzenekte şu özellikler vardır:
Araç kütlesi:m
Yüksekli: 2 blok (Eğim açısını belirler)
Yüzey uzunluğu:15\text{ cm}
Yüzey cinsi: Mermer yüzey
Adım 2 — Test Edilmek İstenen Değişkeni Belirleme
Öğrenci, sürtünme kuvvetinin yüzeyin cinsine bağlı olduğunu test etmek istiyor. Bu durumda:
Bağımsız Değişken (Değişecek olan): Yüzeyin cinsi (Mermer yerine başka bir yüzey, örneğin ahşap).
Kontrol Edilen Değişkenler (Aynı kalacak olanlar): Aracın kütlesi (m), yüzeyin eğimi (blok sayısı) ve yüzeyin uzunluğu (15\text{ cm}).
Adım 3 — Seçeneklerin Değerlendirilmesi
A Seçeneği: Araç kütlesi m, yükseklik 1 blok (yanlış), yüzey ahşap. (Eğim değiştiği için hatalı).
B Seçeneği: Araç kütlesi 2m (yanlış), yükseklik 2 blok, yüzey ahşap. (Kütle değiştiği için hatalı).
C Seçeneği: Araç kütlesi 2m (yanlış), yükseklik 3 blok (yanlış), yüzey mermer. (Birden fazla değişken değişmiş).
D Seçeneği: Araç kütlesi m (doğru), yükseklik 2 blok (doğru), yüzey uzunluğu 15\text{ cm} (doğru), yüzey cinsi Ahşap (doğru).
Adım 4 — Seçenek Karşılaştırması D Seçeneği — İlk düzenekle her şey aynıdır, sadece yüzey cinsi mermerden ahşaba dönüştürülmüştür. Bu, yüzey farkının etkisini ölçmek için mükemmel bir kontroldür.
Adım 5 — Final Doğrulama
Bilimsel bir deneyde “tek değişken” kuralı uygulanmalıdır. D şıkkında sadece yüzey cinsi değiştirilerek sürtünmenin yüzeye bağlı olup olmadığı hatasız şekilde gözlemlenebilir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ CEVAP:D şıkkı (m kütleli araç, 2 blok yükseklik, 15 cm ahşap yüzey)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Bağımsız Değişken
Tanım: Deneyde bizim tarafımızdan değiştirilen etkendir.
Bu problemde: Yüzeyin cinsi (Mermer / Ahşap).
2. Kontrol Edilen Değişken (Sabit Tutulan)
Tanım: Deney boyunca miktarı değişmeyen etkenlerdir.
Bu problemde: Aracın ağırlığı ve eğik düzlemin açısı.
SIK YAPILAN HATALAR:
Kütleyi Değiştirmek
Yanlış: Hem yüzeyi hem de aracın ağırlığını (m yerine 2m) değiştirmek.
Doğru: Eğer kütle de değişirse, sonucun yüzeyden mi yoksa ağırlıktan mı kaynaklandığını anlayamayız.
Bu deneydeki bağımlı değişkenin (ölçülen sonuç) ne olduğunu belirlememi ister misin?