Bir kalıtsal özelliğin, nesiller boyunca nasıl aktarıldığını gösteren şemaya “soy ağacı” denir. Soy ağaçlarında, aralarında çizgi bulunan bireyler çaprazlanmış demektir. Bu çizginin ortasından aşağı inen çizginin uçlarındaki bireyler ise çaprazlama sonucu oluşan bireylerdir.
Aşağıda verilen soy ağacı, bezelyelere ait bir özelliğin kalıtımını göstermektedir.
Soy ağacında, taralı bireyler ile taralı olmayan bireylerin fenotipi farklı olduğuna göre aşağıdakilerden hangisinin doğruluğu kesin değildir?
A) 1 ve 2 numaralı bireylerin genotipi aynıdır.
B) Taralı bireylerin fenotip çeşidi sayısı, genotip çeşidi sayısına eşittir.
C) 4 numaralı birey, aynı alelleri içerir.
D) 3 numaralı birey, en az bir tane baskın alel içerir.
Soy Ağaçlarında Çekinik Özellik Kalıtımı ve Genotip Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Anne ve babada (1 ve 2) görülmeyen bir kalıtsal özellik çocuklarda ortaya çıkıyorsa, bu özellik çekinik (resesif) alelle taşınır. Taralı bireyler homozigot çekinik (aa), taralı olmayan bireyler ise en az bir baskın alel taşıyan (A-) fenotiptedir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Genotiplerin Belirlenmesi:
- Taralı bireylerin fenotipi çekinik olduğundan genotipleri kesinlikle aa’dır.
- 1 ve 2 numaralı bireyler taralı olmadıkları (A-) halde aa genotipinde çocuklara sahip oldukları için her ikisi de melezdir: 1 \rightarrow Aa ve 2 \rightarrow Aa.
- 3 numaralı birey ile eşinin taranmış (aa) bir kız çocukları dünyaya geldiğine göre, her iki ebeveyn de çekinik alel (a) taşımak zorundadır. Taralı olmadıklarından dolayı 3 numaralı birey Aa, eşi de Aa genotipindedir.
Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) 1 ve 2 numaralı bireylerin genotipi aynıdır: Kesinlikle doğrudur; her ikisi de heterozigot (Aa) genotiplidir.
- B) Taralı bireylerin fenotip çeşidi sayısı, genotip çeşidi sayısına eşittir: Kesinlikle doğrudur; taralı bireyler tek bir fenotiptedir (çekinik) ve genotipleri de yalnızca tek çeşittir (aa).
- C) 4 numaralı birey, aynı alelleri içerir: Doğruluğu kesin değildir. Anne ve babası Aa \times Aa olan 4 numaralı birey taranmadığı için homozigot baskın (AA) olabileceği gibi heterozigot (Aa) da olabilir. Aynı alelleri içerip içermediği (AA mı, Aa mı olduğu) kesin olarak bilinemez.
- D) 3 numaralı birey, en az bir tane baskın alel içerir: Kesinlikle doğrudur; 3 numaralı bireyin genotipi Aa olup bir adet baskın alel (A) taşır.
CEVAP: C) 4 numaralı birey, aynı alelleri içerir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Fenotipi baskın olan ebeveynlerden çekinik özellikli bir yavru doğuyorsa, ebeveynlerin genotipi kesinlikle melezdir (Aa). Ancak melez anne-babadan doğan baskın fenotipli çocukların genotipi AA ya da Aa olabileceğinden homozigotlukları kesinlik taşımaz.
@Akademik_Rehber A olmaz dimi
Evet, A seçeneği cevap olamaz. Çünkü A seçeneğindeki ifade kesinlikle doğrudur, soru kökü ise bizden doğruluğu kesin olmayanı istemektedir.
Neden kesinlikle doğrudur?
- Soy ağacında 1 ve 2’nin çocuklarından biri taralıdır, yani çekinik özelliktedir (aa).
- Bir çocuğun aa olabilmesi için bu çekinik alellerin (a) birini anneden (2), diğerini babadan (1) alması şarttır.
- 1 ve 2 numaralı bireyler kendileri taralı olmadıklarına göre mutlaka en az birer baskın alel (A) taşırlar.
- Bu durumda hem 1 hem de 2 numaralı birey kesinlikle Aa (heterozigot) genotipe sahiptir. Genotipleri birbiriyle aynıdır.
Cevap bu yüzden C şıkkıdır; çünkü 4 numaralı bireyin genotipi AA da olabilir, Aa da olabilir (aynı alelleri içerip içermediği kesin değildir).
