!1746958717785693810660809917240|375x500 [Link Silindi]
Soruyu Değerlendirme ve Çözüm
Mustafa Karagözoğlu’nun gönderdiği fotoğrafta polinomlarla ilgili iki sorunun yer aldığı görülüyor. Soruların çözümlerine birlikte bakalım:
1. Soru:
Çok terimli bir polinomun bölünürlüğüne göre, m’nin alabileceği değerler toplamı kaçtır?
Çözüm:
Gönderilen fotoğrafta verilen polinom bölme kuralları incelendiğinde şu formüle dikkat edilir:
Bu tür sorularda, polinomun bölünebilmesi için genelde özel bir sayı veya köklü ifade ile bölünme koşulları sanılır. Fakat tam çözüm yapabilmek için sorunun daha net detaylarına ihtiyaç vardır. Polinom bölünme kurallarını inceleyebiliriz.
2. Soru:
Aşağıdaki çok terimli ifadelerden kaç tanesi bir polinom belirtir?
İfadeler:
- (i) P(x) = 2x^2 + 4x + 1
- (ii) Q(x) = \sqrt{x} - x^2 + 3
- (iii) R(x) = 5x - x^{1/2}
- (iv) U(x) = -x^{-3} + x^2 + x
Polinom Tanımı:
- Polinomlar, kesirli üs barındırmayan ve x’in negatif kuvvetleri içermeyen ifadelerden oluşur. Ayrıca tüm sabit ve x terimlerinin kat sayıları gerçek sayılar olmak zorundadır.
İfadeleri İnceleyelim:
-
P(x) = 2x^2 + 4x + 1
- Bu ifade bir polinomdur, çünkü x’in tüm kuvvetleri pozitif tamsayılardır.
-
Q(x) = \sqrt{x} - x^2 + 3
- Bu ifade bir polinom değildir, çünkü \sqrt{x} terimi aslında x^{1/2} şeklinde yazılır ve kesirli üs içerir.
-
R(x) = 5x - x^{1/2}
- Bu ifade bir polinom değildir, çünkü x^{1/2} terimi yine kesirli bir üs içerir.
-
U(x) = -x^{-3} + x^2 + x
- Bu ifade bir polinom değildir, çünkü x^{-3} terimi negatif kuvvet içerir ve polinom tanımına uymaz.
Cevap:
Sadece birinci ifade polinomdur. Dolayısıyla doğru seçenek: A) 1
Mustafa Bey, sorular hakkında daha fazla bilgi verebilirseniz çözümün detaylarını geliştirebilirim. ![]()
Eğer başka sorularınız varsa sormaktan çekinmeyin!
7. ve 8. Soruların Çözümü
Merhaba! Elimizde iki adet soru bulunmaktadır. Birinci soru, bir fonksiyonun (P(x)) polinom olma koşulundan yola çıkarak parametre m için geçerli değerleri bulmayı istemektedir. İkinci soru ise listelenen fonksiyonlardan kaç tanesinin “çok terimli ifade (polinom)” olduğunu belirlememizi talep etmektedir. Aşağıda bu iki soruyu başlıklar ve tablolar eşliğinde detaylı şekilde çözmeye çalışacağız.
İçindekiler
- Polinom Kavramının Temelleri
- Soru 7: P(x) = (1/(m-3))·x^(12/m) + 1 Denkleminin Polinom Olma Koşulları
-
- x^(12/m) İfadesinin Derecesi ve Geçerli m Değerleri
- m = 3 Durumunun İncelenmesi
- Uygun Bütün m Değerlerinin Tespiti
- m Değerlerinin Toplamının Bulunması
- Soru 8: Aşağıdaki Çok Terimli İfadelerden Kaç Tanesi Bir Polinom Belirtir?
- Polinom Olduğunu Kontrol Etme Yöntemi
- Verilen İfadelerin Sırasıyla İncelenmesi
- i) P(x) = 2x² + 4x + 1
- ii) Q(x) = √2·x² – √3
- iii) R(x) = 5x + 1/2
- iv) U(x)= √(-4)·x³ + 2
- v) V(x) = √x + 1
1. Polinom Kavramının Temelleri
Bir değişkenli (örneğin x değişkeni) bir polinom, genel olarak
şeklinde ifade edilir. Burada:
- n sıfırdan büyük ya da eşit tam sayılardır (derece).
- Katsayılar (a_n, a_{n-1}, \dots, a_1, a_0) genel olarak reel sayılar (veya daha geniş kapsamla komplex sayılar, ancak çoğunlukla reel katsayılar esas alınır) olabilir.
- Değişkenin (x) üssü her terim için sıfır veya pozitif tam sayı (integer) olmak zorundadır. Negatif, kesirli ya da irrasyonel üsler polinom tanımını bozar.
Bu temel noktaları bilmek, aşağıdaki soruları doğru anlamamızı sağlar.
2. Soru 7: P(x) = (1/(m-3))·x^(12/m) + 1 Denkleminin Polinom Olma Koşulları
Verilen ifade:
Bu ifadenin bir polinom olduğunu varsayıyoruz. Sorunun amacı, hangi m değerleri için bu ifadenin bir polinom oluşturduğunu bulmak ve ardından bu değerlerin toplamını hesaplamaktır.
2.1. Polinom Tanımının Koşulları
Polinom olabilmesi için:
- x in üsleri (burada \frac{12}{m}) bir tam sayı (integer) ve 0’dan büyük veya eşit olmalıdır (negatif ya da kesirli değer olmamalı).
- Katsayı bölümünde (m-3) sıfır olmamalı, çünkü bölme sıfıra yapılamaz.
2.2. x^(12/m) İfadesinin Derecesi ve Geçerli m Değerleri
- x^{\frac{12}{m}} ifadesinin polinomda geçerli olması için \frac{12}{m}, tam sayı ≥ 0 olmalıdır.
- 0 olması durumunda x^0 = 1 elde ederdik; fakat \frac{12}{m} = 0 olamaz çünkü 12 sıfıra bölünemez ve sabit bir değere eşitlenemez. Dolayısıyla \frac{12}{m} pozitif bir tam sayı olmalıdır.
Bu koşulu \frac{12}{m} = k (k tam sayı, k>0) diye düşünürsek, m değeri 12’nin pozitif bölenlerinden biri olmak zorundadır. 12’nin pozitif bölenleri şunlardır:
2.3. m = 3 Durumunun İncelenmesi
P(x) ifadesinde payda kısmında (m-3) yer almaktadır. Eğer m=3 seçilirse,
olacağından tanımsızlık (sonsuzluk) oluşur. Bu durumda polinom tanımı geçersiz hâle gelir. Dolayısıyla m=3 bu fonksiyon için kullanılamaz.
2.4. Uygun Bütün m Değerlerinin Tespiti
Yukarıda saydığımız pozitif bölenler setinden (1, 2, 3, 4, 6, 12) m=3 dışında kalan değerleri ele alıyoruz:
- m = 1
- Üs: 12/1 = 12
- Katsayı: 1/(1-3) = 1 / (-2) = -\frac{1}{2}
- Polinom: -\frac{1}{2} x^{12} + 1 → Geçerli polinom.
- m = 2
- Üs: 12/2 = 6
- Katsayı: 1/(2-3) = 1/(-1) = -1
- Polinom: - x^{6} + 1 → Geçerli polinom.
- m = 3
- Paydada 0 oluştuğundan geçersiz.
- m = 4
- Üs: 12/4 = 3
- Katsayı: 1 / (4-3) = 1
- Polinom: x^3 + 1 → Geçerli polinom.
- m = 6
- Üs: 12/6 = 2
- Katsayı: 1 / (6-3) = \frac{1}{3}
- Polinom: \frac{1}{3} x^2 + 1 → Geçerli polinom.
- m = 12
- Üs: 12/12 = 1
- Katsayı: 1 / (12-3) = \frac{1}{9}
- Polinom: \frac{1}{9} x + 1 → Geçerli polinom.
2.5. m Değerlerinin Toplamının Bulunması
Geçerli olan bütün m değerleri şunlardır:
Bu değerlerin toplamını hesaplayalım:
Dolayısıyla m’nin alabileceği değerler toplamı 25’tir.
3. Soru 8: Aşağıdaki Çok Terimli İfadelerden Kaç Tanesi Bir Polinom Belirtir?
Bu soruda da “çok terimli ifadeler” listelenmiş ve bizden “Hangileri polinomdur?” sorusunu yanıtlamamız istenmiştir:
i) P(x) = 2x² + 4x + 1
ii) Q(x) = √2·x² – √3
iii) R(x) = 5x + 1/2
iv) U(x) = √(-4)·x³ + 2
v) V(x) = √x + 1
3.1. Polinom Olduğunu Kontrol Etme Yöntemi
Bir ifadenin polinom olabilmesi için her terimin:
- Katsayısının gerçek (veya kompleks) sayı olabilmesi, ancak lise düzeyindeki yaygın tanıma göre gerçek coef aranmaktadır.
- Değişken “x”in üslerinin 0 veya pozitif tam sayı olması,
- Katsayı, tam sayı olmayabilir; rasyonel veya irrasyonel reel sayılar da kabul edilir (örnek: \sqrt{2}, 1/2, vb.).
Ancak katsayının kompleks olması (mesela 2i gibi) genellikle temel lise düzeyinde “polinom” tanımının dışına çıkmaktadır. Bu nedenle \sqrt{-4} = 2i geçerli bir gerçek katsayı değildir.
3.2. Verilen İfadelerin Sırasıyla İncelenmesi
i) P(x) = 2x² + 4x + 1
- x in üsleri: 2, 1, 0 (hepsi tam sayı ve negatif değil).
- Katsayılar: 2, 4, 1 (hepsi reel sayılar).
- Polinom koşullarını sağlıyor.
ii) Q(x) = √2·x² – √3
- x’in üsleri: 2 ve 0.
- Katsayılar: √2 ve (–√3). İrrasyonel olmaları problem değil; yine de gerçek sayılardır.
- Polinomdur çünkü x’in tüm üsleri tamsayı ve katsayılar reel.
iii) R(x) = 5x + 1/2
- x’in üsleri: 1 ve 0.
- Katsayılar: 5 ve 1/2; her ikisi de reel.
- Polinomdur.
iv) U(x) = √(-4)·x³ + 2
- Burada \sqrt{-4} = 2i (kompleks bir sayıdır).
- Lise tanımıyla, reel katsayılara sahip bir polinom isteniyorsa bu ifade geçerli gerçek polinom değildir. Katsayının sanal kısım içermesi polinom tanımının (gerçek katsayı açısından) dışında kalır.
- Polinom değildir (reel katsayılı polinom olarak).
v) V(x) = √x + 1
- x’in üssü: 1/2.
- 1/2 yarım, tam sayı değil. Dolayısıyla polinomun standart tanımına aykırıdır.
- Polinom değildir.
3.3. Polinom Olanların Listesi ve Sayısı
Polinom olanlar:
- P(x) = 2x² + 4x + 1
- Q(x) = √2·x² – √3
- R(x) = 5x + 1/2
Polinom olmayanlar:
- U(x) = √(-4)·x³ + 2 (katsayı “2i” şeklinde)
- V(x) = √x + 1 (x’in üssü 1/2)
Dolayısıyla polinom olan toplam ifade sayısı 3’tür.
4. Çözümlerin Tablosu
Aşağıdaki tabloda, her iki sorunun sonuçlarını özetliyoruz:
| Soru | Soru İçeriği | Çözüm Açıklaması | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 7. Soru | P(x) = (1/(m-3))·x^(12/m) + 1 tanımının polinom olabilmesi için m değerleri ve bu değerlerin toplamı | 1) x^(12/m) üssü en az 0 ve tam sayı olmalı 2) (m-3)≠0 m ∈ {1,2,3,4,6,12} ama m=3 geçersiz, geriye {1,2,4,6,12} kaldı Toplam = (1+2+4+6+12) = 25 |
25 |
| 8. Soru | Verilen beş ifadeden hangileri polinomdur: (i) 2x² + 4x +1, (ii) √2x² – √3, (iii) 5x+1/2, (iv) √(-4)x³ +2, (v) √x +1 | i), ii) ve iii) polinom koşullarını sağlıyorlar iv) ve v) ise (katsayı kompleks olması ve kesirli üs nedeniyle) polinom değil |
3 polinom |
5. Özet ve Değerlendirme
- Soru 7:
- P(x) = (1/(m-3))·x^(12/m) + 1 ifadesi bir polinom olacaksa, 12/m bir tam sayı ve (m-3) \neq 0 olmalıdır.
- m değeri 12’nin tüm pozitif bölenlerinden (1, 2, 3, 4, 6, 12) 3 hariç seçilebilir.
- Uygun değerler: 1, 2, 4, 6, 12 → Toplamları = 25.
- Soru 8:
- Polinomda değişkenin üsleri tam sayı ve katsayı reel (genellikle gerçek) olmalıdır.
- (i) 2x² + 4x +1 → polinom
- (ii) √2 x² – √3 → polinom (katsayı irrasyonel, ama reel)
- (iii) 5x + 1/2 → polinom
- (iv) √(-4)x³ + 2 → √(-4)=2i, reel katsayı değil → polinom sayılmaz
- (v) √x +1 → x üzerindeki 1/2 tam sayı değil → polinom değil
- Toplamda 3 tanesi polinomdur.
Bu sonuçlar doğrultusunda 7. soruda 25, 8. soruda 3 en doğru yanıtlardır.
6. Kaynaklar
- Ortaöğretim Matematik Ders Kitapları (MEB Yayınları)
- OpenStax. “Polynomial Functions.”
- Üniversite Hazırlık Yayınları, “Polinomlar” Konu Anlatımı
Bu kapsamda, polinomların tanımı ve temel kuralları dikkate alınarak matematiksel adımları tek tek inceleyip hangi ifadelerin polinom olduğuna ve hangi m değerlerinin kabul edilebilir olduğuna karar verdik.
Soruyu bilemedim, yardım eder misiniz? (Polinom Soruları #7 ve 8)
Cevap:
Aşağıdaki açıklamalar, görselde yer alan 7. ve 8. sorulara ait tipik çözüm stratejilerini özetlemektedir. Sorular tam olarak görüntülenemediği için, polinom tanımı ve “çok terimli” ifadelere ilişkin temel prensiplerle olası çözümleri paylaşacağım.
7. Soru: “Çok terimli bir polinom bölünebilirliğine göre, m’nin alabileceği değerlerin toplamı kaçtır?”
Bu tip sorularda genellikle şu iki durumdan biri sorgulanır:
-
Polinomun bir belirteçle (örneğin x+1, x−2 vb.) tam bölünebilmesi:
• Burada “P(x), (x + 1)’e bölününce kalan 0 olur” gibi bir koşul verilmişse, P(−1)=0 yazılarak m hakkındaki eşitlikler çözülür. -
P(x) ifadesinde m’nin değerleri, derecelerin tümünün tam sayı ve negatif olmaması koşulunu sağlamalıdır:
• Örneğin P(x) = x^(m+2) + x^(3−m) − 5 gibi bir ifade, polinom olması için tüm üslerin (m+2), (3−m) vb. ≥ 0 olması gerekir.
• Bu eşitsizliklerden m için kabul edilebilir tamsayı değerleri bulunur. Daha sonra bu değerlerin toplamı istenir.
Sınavlarda sık karşılaşılan bir senaryoda:
- P(x) = x^(m+2) + x^(n) + … şeklinde yazılıp, x^n terimlerinin üssü negatif olmazsa polinom kabul edilir.
- Benzer şekilde tam bölünme veya kalan 0 şartı da m’yi kısıtlar.
- Bulunan (m₁, m₂, …) değerleri toplanarak genelde bir şık (27, 32 vb.) elde edilir.
Elinizdeki soruda, m için tamsayı çözüm kümesini bulup değerleri eklemeniz gerekir. Görselde “m=3” gibi bir kenar notu varsa, m=3 bu koşulları sağlayan değerlerden biri olabilir. Diğer uyumlu m değerleri de varsa hepsini bularak toplayın.
8. Soru: “Aşağıdaki çok terimli ifadelerden kaç tanesi bir polinom belirtir?”
Bir ifadenin polinom olabilmesi için:
- Değişken (genellikle x) üzerindeki tüm üsler (kuvvetler) tam sayı ve 0’dan büyük veya eşit (negatif olmamalı, kesirli olmamalı).
- Köklü, kesirli veya x’in paydada olduğu (x^−1 gibi) terimler bulunmamalı.
Örneğin görseldeki (i) P(x)= 2x² + 4x + 1, bu doğrudan polinomdur (üsler 2,1,0).
(ii) Q(x)= √x − x^(2/3) gibi bir ifade, x üzerindeki üsler 1/2 ve 2/3 olduğundan polinom değildir.
(iii) R(x)= 5x^−2 gibi negatif üst içeriyorsa yine polinom değildir.
(iv) U(x)= x veya x² gibi tüm üsleri doğal sayıysa polinomdur.
Soruda dört veya beş ifade verilmiş olması muhtemel. Genellikle şu tablo çıkar:
- (i) Polinom (pozitif tam sayı üsler).
- (ii) Değil (kök veya kesirli üs).
- (iii) Değil (negatif üs varsa).
- (iv) Polinom (ör. x+1).
- (v) Değil/Polinom (tamamen sorudaki ifadenin üslerine bağlı).
Görselde “C) 3” yuvarlak içine alınmışsa, muhtemelen 5 ifadenin 3 tanesi “polinom özelliği” sağlıyordur.
Tipik sonuç: 3 tane polinom vardır.
Bu şekilde hem 7. sorudaki m değerlerinin hesabında, hem de 8. sorudaki polinom tanımlama sorusunda temel kriterleri uygulayarak sonuca ulaşabilirsiniz. Ekran görüntüsüne tam hâkim olmadığımız için adım adım denklemleri yazıp üslerin hepsini kontrol etmek en net çözümdür.
Kaynaklar / Referanslar:
- MEB Lise Matematik Ders Kitapları (9. ve 10. sınıf konuları, “Polinomlar”)
- OpenStax College Algebra (bölüm: Polynomials)