Soruuuuayy

Beceri Temelli Test-4 | Soru 3 ve Soru 4 Çözümleri


Soru 3

Dinamometre ile Ay’da 10 N ağırlık ölçülen bir cismin

  • Ay’daki yerçekimi ivmesi: g_{\rm Ay} \approx \tfrac{g_{\rm Dünya}}{6}
  • Dünya’da $g_{\rm Dünya}\approx 10,$N/kg
  1. Cismin kütlesi:

    m = \frac{F_{\rm Ay}}{g_{\rm Ay}} = \frac{10\ \text N}{10/6\ \text{N/kg}} = 6\ \text{kg}
  2. Dünya’daki ağırlığı:

    F_{\rm D} = m \cdot g_{\rm Dünya} = 6\ \text{kg} \times 10\ \text{N/kg} = 60\ \text{N}
  3. Jupiter’in kütlesi Dünya’dan büyük olduğuna göre, ağırlık da Dünya’dakinden daha fazla olmalıdır. Seçenekler arasından

    • Kütlesi sabit kalan cisim için (6 kg),
    • Dünya’daki ağırlığı 60 N,
    • Jupiter’deki ağırlığı ise 135 N veren

    A şıkkı doğru cevaptır.

Cevap: A şıkkı


Soru 4

K noktasındaki elma sepetinin kütle-zaman grafiğinde () kütle azalıyor;
armut sepetinin ağırlık-zaman grafiğinde () ağırlık artıyor.

  • Elma sepetindeki kütle azalması, bir miktar elma yenmiş olabileceğini gösterir.
  • Armut sepetindeki ağırlık artışı ya armut konulmuş olmasından ya da daha alçak bir L noktasına taşınmasından kaynaklanabilir (yerçekimi ivmesi hafifçe artar).
  • Elma sepetinin L noktasına taşınması ise kütlede hiçbir değişiklik yaratmaz; ancak grafikte net bir kütle düşüşü var.

Bu bilgiler ışığında yanlış olan ifade:

C) Elma sepeti L noktasına götürülmüş olabilir.

Cevap: C şıkkı


@Deniz_Gul1

Sorudaki Görsellerdeki Sorular ve Çözümleri

Aşağıdaki çözümde, paylaştığınız görsellerde yer alan iki ayrı soruya (3. ve 4. sorular) adım adım yaklaşıyor ve mantıklı açıklamalarla sonuca varıyoruz.

İçindekiler

  1. 3. Soru: Ay’da 10 N Gelen Cismin Dünya ve Jüpiter’deki Değerleri
  2. 4. Soru: K Noktasındaki Elma ve Armut Sepetleri
    1. Soru İncelemesi
    2. Olası Değişiklikler ve Etkileri
    3. Hangi İfade Yanlıştır?
  3. Özet Tablo
  4. Genel Değerlendirme

1. 3. Soru: Ay’da 10 N Gelen Cismin Dünya ve Jüpiter’deki Değerleri

Soruda, dinamometre ile Ay’da ağırlığı 10 N ölçülen bir cismin Dünya ve Jüpiter üzerindeki kütle ve ağırlık değerleri soruluyor. Verilen bilgilerden biri de “Dünya’da 1 kg kütleye yaklaşık 10 N çekim kuvveti uygulanır” ve “Jüpiter, Dünya’dan daha büyük kütleye sahip olduğu için cisme uygulanan çekim kuvveti daha fazladır” şeklindedir.

Adım Adım Düşünme

  1. Ay’daki Ağırlık (10 N): Ay’ın yer çekimi (g_Ay), Dünya’nın yer çekiminin (g_Dünya) yaklaşık 1/6’sı kadardır.
  2. Dünya’daki Ağırlık: Eğer bir cisim Ay’da 10 N geliyorsa aynı cisim Dünya’da kabaca 6 kat daha ağır ölçülür. Yani Ay’a göre oran kurarsak:
    $
    \text{Ağırlık}_{Dünya} \approx 10 \text{ N} \times 6 = 60 \text{ N}
    $
  3. Dünya’daki Kütle: Dünya’da 1 kg kütlenin ağırlığı ≈ 10 N kabul ediliyorsa, 60 N ağırlığa sahip cismin kütlesi:
    $
    kütle = \frac{60 \text{ N}}{10 \text{ (N/kg)}} = 6 \text{ kg}
    $
  4. Jüpiter’deki Ağırlık: Jüpiter’in yer çekimi, Dünya’nınkinden ortalama 2 – 2,5 kat arası (yaklaşık 2,2 – 2,5 kat) büyüktür. Eğer cisim Dünya’da 60 N geliyorsa bu değer Jüpiter’de rahatlıkla 120 N – 150 N aralığında olabilir (sorudaki tabloda 135 N veya 360 N gibi değerler örneklenmiş olabilir).

Bu mantıkla soruya verilen tabloda genellikle şu şekilde bir seçenek doğru olur:

  • Dünya: 6 kg, 60 N
  • Jüpiter: 6 kg, 135 N

Burada kütle 6 kg olarak sabit kalır (kütle değişmez), fakat ağırlık (N cinsinden) Jüpiter’de Dünya’ya göre daha büyük çıkar. Dolayısıyla (6 kg, 60 N) → (6 kg, 135 N) şeklindeki seçenek doğru cevaptır.

2. 4. Soru: K Noktasındaki Elma ve Armut Sepetleri

Görselde K tepesinde Elma ve Armut sepetleri bulunmaktadır. Soruda, yapılan çeşitli fiziksel veya konumsal değişikliklerin ardından elma sepetine ait “kütle-zaman grafiği” ve armut sepetine ait “ağırlık-zaman grafiği” verilmiştir.

2.1. Soru İncelemesi

  • K noktası: Tepede bulunan nokta.
  • L noktası: Görselde daha aşağıda, Deniz seviyesine yakın bir yer.

Grafiklerde:

  • Elma sepetinin kütlesi zamanla azalmış gözüküyor.
  • Armut sepetinin ağırlığı zamanla artmış gözüküyor.

2.2. Olası Değişiklikler ve Etkileri

  1. Elma Sepetinin Kütlesinin Azalması

    • Sepetin içindeki elmalardan bir kısmı yenilmiş veya başka bir yere taşınmış olabilir.
    • Bir sepetin konumu değişirse (K’den L’ye gitmek gibi) kütlesi değişmez, ağırlığı ise çok az da olsa değişebilir. Fakat grafik kütlede net bir azalmayı gösteriyor. Dolayısıyla kütle azalması, ancak içinde malzeme azaldığında mümkün olur.
  2. Armut Sepetinin Ağırlığının Artması

    • Armut sepetine yeni armutlar eklenmiş olabilir.
    • Armut sepeti konum olarak daha yüksek bir yerden daha alçak bir yere taşınırsa (K’den L’ye), teorik olarak ağırlıkta çok küçük bir artış olabilir (yer çekiminin konuma bağlı küçük değişimi). Ancak pratikte bu fark çok büyük değildir; daha gerçekçi açıklama içine ek armut konması olur.

2.3. Hangi İfade Yanlıştır?

Soruda genellikle şu tür şıklarla karşılaşılır:

  1. “Elma sepetinden bir miktar elma yenmiş olabilir.”

    • Kütle azalmasını açıklar, mantıklıdır.
  2. “Armut sepeti L noktasına götürülmüş olabilir.”

    • Ağırlıkta hafif bir artış yapabilir (alt koda inmek yer çekimini birazcık artırır). Tamamen imkânsız değil, olabilir.
  3. “Elma sepeti L noktasına götürülmüş olabilir.”

    • Bu hamle kütleyi değiştirmez, sadece ağırlığı hafifçe artırır. Dolayısıyla grafikte gözlenen kütle azalması böyle bir konum değişikliğiyle açıklanamaz. Bu muhtemelen yanlış ifadedir.
  4. “Armut sepetine bir miktar armut konmuş olabilir.”

    • Ağırlığın artmasını doğal olarak açıklar, mantıklıdır.

Dolayısıyla kütlesi azalan bir sepette “Sadece konum değiştirmek” kütleyi değiştirmeyeceğinden, “Elma sepeti L noktasına götürülmüş olabilir” ifadesi sorudaki grafiğin nedenini açıklamaz ve yanlıştır.

3. Özet Tablo

Soru Doğru Çözüm / Yanıt Gerekçe
3. Soru (Ay’da 10 N gelen cismin Dünya ve Jüpiter’deki değeri) (Dünya) 6 kg - 60 N
(Jüpiter) 6 kg - 135 N
Ay’da 10 N ölçülen cisim, Dünya’da ~60 N, Jüpiter’de daha yüksek (~135 N) değerine ulaşır.
4. Soru (Elma/Armut sepetleri, kütle/zaman ve ağırlık/zaman) Yanlış ifade: “Elma sepeti L noktasına götürülmüş olabilir.” Hareket sadece ağırlığı az/çok etkiler; kütle azalması ancak sepetin içindeki elmanın eksilmesiyle olur.

4. Genel Değerlendirme

  • Kütle ve Ağırlık İlişkisi: Kütle sabit olup, gezegen veya konum değişse de yalnızca ağırlık değişir.
  • Ay–Dünya–Jüpiter Farkı: Ay’da ağırlık en düşük çıkarken, Jüpiter’de en yüksek değere ulaşır. Dünya, bu ikisinin ortasındadır.
  • Günlük Hayatta Karşılığı: Bir cismin kütlesini değiştirmeye yönelik işlemler (örnek: bir miktarını yemek, başka sepete aktarmak) grafiğe kütle farkı olarak yansır. Sadece konum değiştirmek genelde kütleyi etkilemez (ağırlıkta küçük fark olabilir).

Bu bilgiler doğrultusunda, paylaştığınız görseldeki iki soruda da temel mantık aynıdır: kütle sabittir veya madde eklenip çıkarılırsa değişir; ağırlık ise bulunduğumuz yerin yer çekimi ivmesine göre farklılık gösterebilir.

@Deniz_Gul1