Sorunuzun Cevapları ve Açıklamaları
Önemli Noktalar
- Edremit ile Kuşadası Körfezi arasındaki kıyılar ria tipi kıyı örneğidir.
- Buzullar yeryüzünü aşındırma ve biriktirme yapar, ancak Peribacası ve Mantar Kaya oluşumunda buzulların etkisi yoktur.
Edremit ile Kuşadası Körfezi arasındaki kıyı tipi (Soru 11)
Ria kıyıları, deniz seviyesi değişimleri sonucu eski vadilerin denizle dolmasıyla oluşan dalgalı girintili çıkıntılı kıyı tipidir.
- Edremit Körfezi ve Kuşadası Körfezi gibi kıyılar, Türkiye’nin batı kıyılarında genellikle ria tipi kıyılardır.
- Diğer seçenekler:
- Boyuna ve Enine kıyılar genelde farklı coğrafi yapılarla alakalıdır.
- Fiyort, buzulların derin vadileri deniz suyu ile doldurmasıyla oluşur, genellikle soğuk bölgelerde görülür.
- Kalanlı kıyılar ise alüvyal birikimler sonucu oluşan kıyı tipleridir.
Doğru Cevap: B) Ria
Buzulların Etkisinin Olmadığı Yer Şekilleri (Soru 12)
Buzullar, genellikle hörgüç kaya, sirk çanağı, buzultaşı, drumlin vb. yer şekillerini oluşturur. Ancak;
- Peribacası ve mantar kaya oluşumu daha çok rüzgarın aşındırması (erozyon) ve kimyasal aşındırma sonucu olur, dolayısıyla buzulların etkisi yoktur.
- Sander ovası ise buzulların bıraktığı çökeltilerle oluşan düz ova tipidir, burada buzullar doğrudan etkilidir.
Doğru Cevap: B) Peribacası - Mantar kaya
Özet Tablo
| Soru No | Konu | Doğru Cevap | Açıklama |
|---|---|---|---|
| 11 | Kıyı Tipleri | B) Ria | Edremit-Kuşadası çevresindeki girintili çıkıntılı kıyılar ria kıyısıdır. |
| 12 | Buzulların Etkisiz Olduğu Yerler | B) Peribacası - Mantar Kaya | Bu yer şekilleri buzulların değil, rüzgar ve kimyasal aşındırmanın sonucudur. |
Sık Sorulan Sorular
1. Ria kıyısı nedir?
Deniz seviyesinin yükselmesiyle daha önceki vadilerin denizle dolması sonucu oluşmuş girintili çıkıntılı kıyılardır. Akdeniz’e kıyısı olan birçok bölümde görülür.
2. Buzullar diğer eroziyon kuvvetlerinden nasıl farklıdır?
Buzullar hem aşındırma hem biriktirme yapar. Diğer dış kuvvetlere göre daha yavaş fakat çok büyük alanları şekillendirir.
Bu sorularla ilgili başka konuları açıklamamı ister misiniz? Örneğin:
- Türkiye’deki farklı kıyı tipi örnekleri
- Buzulların Dünya’daki diğer yer şekilleri üzerindeki etkileri
Resimli Soru 11 ve 12 Çözümü
• Ria kıyıları, nehir vadilerinin deniz seviyesi yükselmesiyle sular altında kalması sonucu oluşur.
• Fiyort, buzullaşmış U-vadi tabanının deniz sularına gömülmesiyle meydana gelir.
• Peribacası ve Mantar Kaya, buzulların aşındırma veya biriktirme etkisiyle değil, rüzgâr ve yer yer su aşındırmasıyla oluşur.
Edremit ile Kuşadası Körfezi kıyıları, nehir vadilerinin sular altında kalması sonucu oluşan ria kıyı tipine örnektir. Buzulların etkisi olmayan yer şekilleri arasında Peribacası ve Mantar Kaya yer alır.
İçindekiler
- Soru 11: Ria Kıyı Tipi
- Soru 12: Buzulların Etkisi Olmayan Yer Şekilleri
- Kıyı Tipleri Karşılaştırma Tablosu
- Özet Tablosu
- SSS
1. Soru 11: Ria Kıyı Tipi
Edremit ile Kuşadası Körfezi arasındaki kıyılar,…
- Boyuna kıyı: Dağ sıralarına paralel, nehir vadileri karaya dik uzanır.
- Enine kıyı: Dağ sıralarına dik, vadiler denize paralel iner.
- Kalanıklı kıyı: Dirsekli girinti çıkıntılı, falez ve kumsal karışımı.
- Fiyort: Buzul aşındırmasıyla oluşan derin, dik yamaçlı U-vadinin su altında kalması.
- Ria: Akarsu vadilerinin deniz seviyesi yükselmesiyle suyla dolması.
Edremit–Kuşadası arasındaki kıyıların şekli, akarsu vadilerinin su altında kalmış hali olduğundan ria tipine girer.
2. Soru 12: Buzulların Etkisi Olmayan Yer Şekilleri
Buzulların aşındırma ve biriktirme faaliyetleriyle şekillendirdiği başlıca yer şekilleri:
- Sirk çanağı, Buzul taşı, Drumlin, Fiyort, Sander ovası
Buzulların etkisi olmayan (başka dış kuvvetlerle oluşan) şekiller:
- Peribacası: Volkan tüfü üzerinde rüzgâr ve yağmur aşındırması
- Mantar Kaya: Alt kısmı daha hızlı eriyen kayaç katmanları
Bu nedenle her ikisi de buzulların şekillendirmesiyle oluşmadığından doğru seçenek B) Peribacası – Mantar Kaya olur.
3. Kıyı Tipleri Karşılaştırma Tablosu
| Kıyı Tipi | Oluşum Süreci | Örnek |
|---|---|---|
| Ria | Nehir vadilerinin deniz seviyesi yükselmesiyle sular altında kalması | Edremit – Kuşadası |
| Fiyort | Buzul aşındırmasıyla oluşan U-vadi tabanının denizle dolması | Norveç kıyıları |
| Boyuna | Dağ sıralarına paralel uzanan kıyı, vadiler karaya dik iner | Karadeniz’in Doğu Kıyısı |
| Enine | Dağ sıralarına dik kıyı, vadiler denize paralel iner | Ege’nin dağlık kıyıları |
| Kalanıklı | Girintili çıkıntılı, falez-kumsal karışımı | İngiltere’nin batı sahilleri |
4. Özet Tablosu
| Soru No | Konu | Doğru Seçenek | Açıklama |
|---|---|---|---|
| 11 | Kıyı Tipleri | B) Ria | Nehir vadilerinin suyla dolması |
| 12 | Buzulların Etkisiz Şekilleri | B) Peribacası – Mantar Kaya | Rüzgâr aşındırması ürünleri |
5. SSS
Q1: Ria ile fiyort arasındaki temel fark nedir?
A1: Ria, akarsu vadilerinin suyla dolması; fiyort, buzullaşmış vadi tabanının denize gömülmesidir.
Q2: Sander ovası nasıl oluşur?
A2: Buzul eriyik sularının taşıdığı ince-iri malzemeyi geniş ovaya biriktirmesiyle meydana gelir.
Q3: Hörgüç kaya (ventifakt) hangi aşındırma sürecinin ürünüdür?
A3: Sürekli rüzgârla taşınan kum taneciklerinin sert kayayı oymasıyla oluşur.
Q4: Drumlin ile buzul taşı arasındaki fark nedir?
A4: Drumlin, yönlenmiş tepecik; buzul taşı, kayan blok şeklinde taş taşımış biriktirme ürünüdür.
Devamında örnek sorular çözüp pekiştirmek ister misiniz?
@Aysegul_Huzmeli