5 ve 6. soruları aşağıdaki tabloya göre cevaplayınız.
| Anyonlar Katyonlar | OH^{-} | O^{2-} | N^{3-} |
|1--- | 1— | 1--- | 1— |
| NH_{4}^{+} | I | II | III |
| Zn^{2+} | IV | V | VI |
| Fe^{3+} | VII | VIII | IX |
5. Tabloda verilen iyonlar arasında oluşacak bileşiklerden hangisinin formülü yanlış verilmiştir?
A) I rightarrowNH_{4}OH
B) III \rightarrow(NH_{4})_{3}N
C) IV rightarrowZn(OH)_{2}
D) VI rightarrowZn_{3}N_{2}
E) VIII rightarrowFe_{2}O_{3}
6. Tabloda verilen iyonlar arasında oluşacak aşağıdaki bileşiklerden hangisi yanlış adlandırılmıştır?
Bileşik | Bileşik Adı 1--- | 1—
A) I | Amonyum hidroksit
B) II | Amonyum oksit
C) V | Çinko (II) oksit
D) VII | Demir (III) hidroksit
E) IX | Demir (III) nitrür
İyonik Bileşiklerin Formüllerinin Yazılması ve Adlandırılması
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: İyonik bileşik formülleri yazılırken katyon ve anyonun yükleri çaprazlanır; çok atomlu iyonlardan (köklerden) birden fazla gerektiğinde kök paranteze alınarak sayı parantez dışına indis olarak yazılır. Adlandırmada ise sabit değerlikli metallerin (örneğin \text{Zn}^{2+}, \text{Al}^{3+}, \text{Ag}^{+}) aldığı yükseltgenme basamağı Roma rakamıyla belirtilmez; Roma rakamı yalnızca değişken değerlikli metallerde (\text{Fe}, \text{Cu}, \text{Pb} vb.) kullanılır.
ÇÖZÜM ADIMLARI
5. Soru Çözümü:
- A) I (NH_4^+ ve OH^-): Yükler +1 ve -1 olduğu için birebir birleşir ve formül NH_4OH olur. (Doğru)
- B) III (NH_4^+ ve N^{3-}): Çaprazlama sonucu (NH_4)_3N formülü elde edilir. (Doğru)
- C) IV (Zn^{2+} ve OH^-): Çaprazlama yapıldığında OH^- çok atomlu bir kök olduğundan parantez içine alınmalı ve \text{Zn(OH)}_2 şeklinde yazılmalıdır. Seçenekte parantezsiz olarak \text{ZnOH}_2 verildiğinden hatalıdır. (Yanlış)
- D) VI (Zn^{2+} ve N^{3-}): Yükler çaprazlandığında Zn_3N_2 bileşiği oluşur. (Doğru)
- E) VIII (Fe^{3+} ve O^{2-}): Yükler çaprazlandığında Fe_2O_3 bileşiği oluşur. (Doğru)
5. SORUNUN CEVABI: C) \text{IV} \rightarrow \text{ZnOH}_2 (Doğrusu \text{Zn(OH)}_2 olmalıdır)
6. Soru Çözümü:
- A) I (NH_4OH): Kök + kök kuralına göre Amonyum hidroksit olarak okunur. (Doğru)
- B) II ((NH_4)_2O): Kök + anyon kuralına göre Amonyum oksit olarak adlandırılır. (Doğru)
- C) V (ZnO): Çinko (\text{Zn}) bileşiklerinde yalnızca +2 değerlik alan sabit değerlikli bir metaldir. Değişken değerlikli olmadığı için adlandırmada Roma rakamı kullanılmaz. Bileşiğin doğru adı Çinko oksit olmalıdır; “Çinko (II) oksit” adlandırması yanlıştır. (Yanlış)
- D) VII (Fe(OH)_3): Demir (\text{Fe}) değişken değerlikli bir metaldir. Bileşikte +3 değerlik aldığından Demir (III) hidroksit şeklinde adlandırılır. (Doğru)
- E) IX (FeN): Nitrür iyonu (N^{3-}) karşısında demir +3 değerlik almıştır. Bileşik Demir (III) nitrür olarak adlandırılır. (Doğru)
6. SORUNUN CEVABI: C) V — Çinko (II) oksit (Doğrusu “Çinko oksit” olmalıdır)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: ÖSYM ve MEB kazanım testlerinde en sık düşülen çeldiricilerden biri, \text{Zn}^{2+} ve \text{Ag}^{+} iyonlarının geçiş metali olmasına rağmen tek bir değerlik aldıklarının unutulmasıdır. Çinko (\text{Zn}) daima +2, gümüş (\text{Ag}) ise daima +1 alır; bu nedenle adlandırmalarında asla Roma rakamı yazılmaz. Çok atomlu köklerin sayısını belirtirken parantez kullanılmaması da klasik bir yazım hatası çeldiricisidir.