21 ve 22. soruları aşağıdaki paragrafı kullanarak cevaplandırınız.
Canlılar, çevrelerinde meydana gelen fiziksel ve kimyasal uyaranları algılayarak iç dengelerini korumak amacıyla uygun tepkiler geliştirir. Organizmanın türü veya gelişmişlik düzeyi ne olursa olsun, tepki oluşumundaki temel mantık;
Uyaranın alınması to Sinyalin iletilmesi ve işlenmesi to Tepkinin ortaya çıkması
şeklinde 3 temel basamakta gerçekleşir.
Hayvanlarda bu süreç hızlı çalışan sinir sistemi ve daha yavaş fakat uzun süreli etki gösteren hormonların ortak çalışmasıyla yürütülür.
Bitkilerde ise bir sinir sistemi bulunmadığı için sinyal iletimi; hormonlar, hücre içi elektriksel potansiyel değişimleri ve hücrelerdeki turgor basıncı değişimleri vasıtasıyla sağlanır.
- Örnek Olay: İnsanda Aşırı Su Kaybı Durumunda Böbrek Tepkisi
Uyaranın Alınması: Kanın osmotik basıncının artması (su oranının düşmesi), beyindeki (hipotalamus) osmoreseptörler tarafından algılanır.
İşlenmesi (Sinyal İşleme): Hipotalamus uyarılır, hipofiz arka lobundan kana ADH (Antidiüretik Hormon) salgılanır. Hormon kan yoluyla hedef organ olan böbreklere taşınır.
Tepkinin Ortaya Çıkışı: Böbrek kanallarından suyun geri emilimi artar, idrar yoğunlaşır ve vücudun su dengesi korunur. - Örnek Olay: Bitki Yaprağındaki Stomaların Su Stresinde Kapanması
Uyaranın Alınması: Topraktaki suyun azalmasıyla kök ve yaprak hücrelerinde su potansiyeli düşer ve su stresi uyarısı algılanır.
İşlenmesi (Sinyal İşleme): Yaprak hücrelerinde ABA (Absisik Asit) hormonu sentezlenir. ABA, stoma bekçi hücrelerine ulaşarak hücre dışına K^+ (potasyum) çıkışını tetikler.
Tepkinin Ortaya Çıkışı: Stoma bekçi hücrelerinin turgor basıncı düşer, stomalar kapanır ve terleme ile su kaybı durdurulur. - Yukarıdaki metin ve verilen örnek olaylar dikkate alındığında, canlıların çevresel uyarılara tepki verme sürecindeki “sinyal işleme ve iletim” aşaması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) İnsanda su dengesinin sağlanması sürecinde sinyal iletimi hormonal yolla gerçekleştiği için etki zamana yayılır.
B) Bitkilerde stoma kapanması sırasında kimyasal haberci olan Absisik Asit (ABA) görev alır.
C) Her iki canlı grubunda da uyarana verilen yanıt, doğrudan hedef hücrelerdeki fizyokimyasal değişimlerle görünür hale gelir.
D) Bitkilerde sinyal iletimi sadece gelişmiş özelleşmiş hormonlar aracılığıyla gerçekleştirilir.
E) İnsanda kanın osmotik basıncının yükselmesi, hipotalamustaki özgül reseptörler tarafından algılanan ilk uyarıdır.
