- Soru (Zor)Kastamonu Bozkurt’ta yaşanan sel felaketi örneğinde görüldüğü gibi, afetlerin yıkıcı etkisini artıran unsurlardan biri de hatalı mekânsal planlamadır.Aşağıdakilerden hangisi Bozkurt sel felaketinde zararın artmasına neden olan beşerî (insan kaynaklı) hatalardan biri değildir?
A) Dere yatağının insanlar tarafından daraltılması
B) Yerleşimin vadi tabanına (dere yatağına) yapılması
C) Tomruk depolarının dere kenarına kurulması
D) Bölgeye kısa sürede ekstrem miktarda yağış düşmesi
E) Köprülerin su akışını engelleyecek şekilde alçak yapılması
Afetlerde Doğal ve Beşerî Faktörlerin Ayrımı
ÇÖZÜM ADIMLARI & SEÇENEK ANALİZİ:
Soruda, yaşanan sel felaketinde zararı artıran faktörlerden hangisinin beşerî (insan kaynaklı) bir hata olmadığı (yani doğal bir faktör olduğu) sorulmaktadır:
- A Seçeneği: Dere yatağının imara veya yol yapımına açılarak daraltılması doğrudan insan müdahalesidir, dolayısıyla beşerî bir hatadır.
- B Seçeneği: Taşkın riski yüksek olan vadi tabanına ve dere yatağına konut/yerleşim yapılması hatalı mekânsal planlamadır, dolayısıyla beşerî bir hatadır.
- C Seçeneği: Tomruk depolarının taşkın sahasına kurulması, suların yükselmesiyle tomrukların köprüleri tıkamasına yol açmış bir insan faaliyetidir, dolayısıyla beşerî bir hatadır.
- D Seçeneği: Kısa sürede aşırı ve ekstrem miktarda yağış meydana gelmesi tamamen meteorolojik/klimatik bir doğa olayıdır; insan kontrolünde veya kaynaklı değildir, yani doğal bir faktördür.
- E Seçeneği: Köprü ve menfezlerin debi hesabı gözetilmeden alçak ve dar inşa edilmesi mühendislik ve planlama hatasıdır, dolayısıyla beşerî bir hatadır.
Sonuç ve Doğrulama:
A, B, C ve E seçeneklerindeki unsurlar insanların hatalı mekânsal planlama ve mühendislik uygulamalarından kaynaklanırken; D seçeneğinde belirtilen ekstrem yağış afeti tetikleyen doğal bir unsurdur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D — Bölgeye kısa sürede ekstrem miktarda yağış düşmesi
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Doğal afetlerde afetin kendisi ile afetin felakete dönüşmesine neden olan risk ve duyarlılık (kırılganlık) kavramları arasındaki farkı da inceleyelim mi?