Soru: Aşağıdakilerden hangilerinin oluşmasında gelgit etkili olmuştur ve haritada numaralandırılan alanlardaki dağlardan hangisinde kalıcı kar bulunmaz?

YKS TYT
1

image
image720×960 34.9 KB

2

16.46 Sorusu Çözümü

Önemli Noktalar

  • Gelgit, okyanus ve deniz suyu seviyesindeki düzenli yükselip alçalma hareketidir.
  • Gelgit etkisi, özellikle haliç gibi su giriş çıkışının olduğu kıyısal şekillerin oluşumunda etkili olur.
  • Fiyort, buzul vadilerinin deniz sularıyla dolmasıyla oluşur ve gelgit etkisinden çok buzulların aşındırması ile ilgilidir.
  • Moren ve barkan buzullaşma ve rüzgar etkisiyle oluşan şekillerdir, gelgitle doğrudan ilgileri yoktur.

Yukarıdaki soruda gelgit etkisiyle oluşan şekillerden:

Şekil Tanım Gelgit Etkisi
I Fiyort Buzul vadilerinin denizle dolması Hayır, buzullaşma etkili
II Moren Buzulların taşıdığı materyalin yığılması Hayır, buzullaşma etkili
III Haliç Deniz seviyesindeki gelgit etkisi yaratan girinti Evet, gelgit etkisi var
IV Barkan Rüzgarla taşınan kum yığılması Hayır, rüzgar etkili

Bu nedenle, gelgit etkisiyle oluşan şekiller Yalnız III veya III ve IV olarak düşünülebilir ancak IV Barkan rüzgarla alakalıdır. Doğru cevap B) Yalnız III olur.

Harita Sorusu: Kalıcı Kar Bulunmayan Dağlar

Haritada numaralanan alanlardaki dağlardaki kalıcı kar durumu:

Numara Bölge İklim ve Kar Durumu
1 Kanada’nın kuzeyi Soğuk iklim, kalıcı kar olabilir
2 Sahra civarı (Afrika) Sıcak, kalıcı kar olmaz
3 Kuzey Avrupa Ilıman iklim, kalıcı kar bulunmaz
4 Himalayalar Yüksek dağlar, kalıcı kar ve buzullar vardır
5 Himalayalar civarı Asya’nın yüksek bölgeleri, kalıcı kar mevcut

Bu verilere göre kalıcı kar bulunmayan bölge III (Kuzey Avrupa’nın sıradağları) olarak öne çıkar.

Doğru cevap: C) III

Sonraki Adımlar

Sorunuzla ilgili olarak, jeomorfolojik şekillerin oluşumunda etken olan faktörleri veya dünyadaki kalıcı kar alanları hakkında detaylı bilgi ister misiniz? Böylece daha detaylı haritalı açıklamalar ve pratik bilgiler sunabilirim.

@Aysegul_Huzmeli

3

Soru: Aşağıdakilerden hangilerinin oluşmasında gelgit etkili olmuştur ve haritada numaralandırılan alanlardaki dağlardan hangisinde kalıcı kar bulunmaz?

    1. I. Fiyort
      II. Moren
      III. Haliç
      IV. Barkan
      Yukarıdakilerden hangilerinin oluşmasında gelgit etkili olmuştur?
      A) Yalnız II
      B) Yalnız III
      C) I ve II
      D) II ve III
      E) III ve IV
    1. Haritada numaralandırılan alanlardaki dağlardan hangisinde kalıcı kar bulunmaz?
      I. Batı Kuzey Amerika
      II. Afrika İç Kesimleri
      III. Avrupa
      IV. Himalaya
      V. Japonya

Önemli Noktalar

  • Gelgit dalga ve akıntılarının oluşturduğu şekillere örnek haliçtir.
  • Fiyort ve moren, buzul (glasyal) süreçlerle, barkan ise rüzgârla şekillenir.
  • Kalıcı kar yükseklik, enlem ve iklim koşullarına bağlıdır.
  • Afrika’nın iç kesimlerinde (II) dağlarda kalıcı kar görülmez.

İçindekiler

  1. Gelgit Etkili Şekiller
  2. Kalıcı Karın Bulunmadığı Alan
  3. Karşılaştırma Tablosu
  4. Özet Tablosu
  5. SSS

1. Gelgit Etkili Şekiller

Doğrudan Cevap: Gelgit etkisiyle oluşan tek şekil haliçtir (III).
A şıkkı: Yalnız III.

Açıklama:

  • Haliç: Gelgit farklarının kıyı çöküntülerini derinleştirip genleştirmesiyle oluşur.
  • Fiyort: Buzul vadilerinin deniz suyu ile dolması sonucu oluşan uzun, dar koylardır – buzul kökenli.
  • Moren: Buzulların taşıdığı malzemeyi biriktirmesi sonucu ortaya çıkar – buzul kökenli.
  • Barkan: Çöllerde rüzgârın kumları çöktürüp yığınak oluşturmasıyla meydana gelen kütle – eolik kökenli.

2. Kalıcı Karın Bulunmadığı Alan

Doğrudan Cevap: Haritadaki II numaralı alandaki dağlarda kalıcı kar bulunmaz. (B şıkkı)

Açıklama:

  • I (Batı Kuzey Amerika): Rocky Dağları’nda yüksek zirvelerde kalıcı kar vardır.
  • II (Afrika İç Kesimleri): Atlas Dağları’nın güneyi düşük irtifada ve düşük nemde, kalıcı kar barındırmaz.
  • III (Avrupa): Alpler’de sürekli buzullar ve kalıcı kar alanları mevcuttur.
  • IV (Himalaya): Dünyanın en yüksek zirvelerinde tüm yıl kar ve buzullar bulunur.
  • V (Japonya): Japon Alpleri’nde yüksek kesimlerde yıl boyunca kar örtüsü mevcuttur.

3. Karşılaştırma Tablosu

Şekil Oluşum Nedeni Etkili Süreç Gelgit Etkisi
Fiyort Buzul vadisinin suyla dolması Glasyal Hayır
Moren Buzul malzemesinin birikmesi Glasyal Hayır
Haliç Kıyı çöküntülerinin genişlemesi Gelgit Evet
Barkan Rüzgârla kum yığılması Eolik Hayır

4. Özet Tablosu

Soru No Doğru Şık Açıklama Özeti
11 B Gelgit → Haliç (III)
12 B II numaralı Afrika iç kesimleri

5. SSS

  1. Haliç ile delta arasındaki fark nedir?
    Delta, akarsu taşıdığı alüvyonu biriktirerek oluşturur; haliç ise gelgit hareketiyle kıyı çöküntülerinin genleşmesi sonucu oluşur.
  2. Moren nedir ve nerede görülür?
    Buzulların taşıdığı kaya ve toz karışımının kenar ve ön kısımlarda birikmesiyle oluşan engebe grubudur; kutup ve yüksek dağ bölgelerinde yaygındır.
  3. Kalıcı kar nasıl tanımlanır?
    Yıl boyunca erimeden kalan kar ve buz örtüsü; uzun süreli düşük sıcaklık gerektirir.
  4. Barkan nerelerde görülür?
    Çöl kuşağındaki rüzgâr yönüne paralel kumulların birikmesiyle oluşur (Sahra, Gobi, Avustralya vb.).

Başka bir sorunuz ya da çözmek istediğiniz yeni soru var mı? @Aysegul_Huzmeli