Sıfat-Fil ve Görevleri Sorusu Çözümü
Önemli Noktalar
- Sıfat-fiil (ortacı), fiilden türeyip isimleri niteleyen veya bazı durumlarda cümlenin ögesi olarak kullanılan kelime türüdür.
- Soruda, verilen cümledeki sıfat-fiilin kullanıldığı görevle benzer şekilde kullanılmayan cümleyi bulmak isteniyor.
- Cümlelerdeki sıfat-fiiller genellikle tamlayan, yüklem ya da özne görevi görebilir.
Doğru cevap: b) Gelen, gideni aratır.
Çünkü bu cümledeki “Gelen” sözcüğü sıfat-fiil olarak kullanılmıştır ama tamlayan veya özne değil, farklı görevde durmaktadır. Diğer cümlelerdeki sıfat-fiil kullanımı, verilen örnekteki gibi isim tamlayan ya da belirleyici görevindedir.
İçindekiler
- Sıfat-Fil Nedir?
- Örnek Cümlelerde Sıfat-Fil Analizi
- Doğru Cevabın Açıklaması
- Özet Tablo
- Sık Sorulan Sorular
Sıfat-Fil Nedir?
Sıfat-fiil (ortacı), Türkçede fiilden türeyen ve isimleri niteleyen sözcük türüdür. Genellikle “-en, -an, -dik, -acak” ekleriyle yapılır. Sıfat-fiil cümlede genellikle isim tamlayıcı, yüklem ya da zarf görevinde bulunabilir.
Pro Tip: Sıfat-fiiller “ne yapan?”, “hangi?” sorularına cevap verir ve niteledikleri ismin önünde yer alırlar.
Örnek Cümlelerde Sıfat-Fil Analizi
a) Kaçan balık, büyük olur.
- “Kaçan” sıfat-fiil, “balık” ismini niteliyor (sıfat görevi).
b) Gelen, gideni aratır.
- “Gelen” burada isim yerine geçer (adlaşmış sıfat-fiil) ve özne görevindedir.
- Ancak “Gelen” kelimesi cümlede yüklem yerine geçmemekte, yüklem "aratır"dır.
c) Sona kalan, dona kalır.
- “Sona kalan” ifadesi tamlama/grup halinde isim görevinde, “kalan” sıfat-fiil.
d) Doğru söyleyeni, dokuz köyden kovarlar.
- “Söyleyeni” sıfat-fiil eki almış isim, nesne görevinde.
e) Öfkeyle kalkan, zararla oturur.
- “Kalkan” sıfat-fiil, Özne görevinde kullanılmıştır.
Doğru Cevabın Açıklaması
Soruda, verilen örnek cümledeki sürece benzer şekilde sıfat-fiil benzer görevde kullanılmamış cümlenin bulunması isteniyor.
“b) Gelen, gideni aratır.” cümlesinde “Gelen” kelimesi isim yerine adlaşmış sıfat-fiil olarak özne görevindedir, fakat burada sıfat-fiilin isimden önceki belirleyici (sıfat) gibi kullanılmadığını gösterir. Diğer cümlelerde sıfat-fiil isimleri niteleyerek çalışıyor.
Bu yüzden b) seçeneği, sıfat-fiilin farklı görevde olduğu cümledir.
Özet Tablo
| Cümle | Sıfat-Fiil | Görevi |
|---|---|---|
| a) Kaçan balık büyük olur | Kaçan | Sıfat (nimetlik) |
| b) Gelen, gideni aratır | Gelen | Özne (adlaşmış sıfat-fiil) |
| c) Sona kalan, dona kalır | Kalan | Sıfat / Tamlayan |
| d) Doğru söyleyeni, dokuz köyden kovarlar | Söyleyeni | Nesne |
| e) Öfkeyle kalkan, zararla oturur | Kalkan | Özne |
Sık Sorulan Sorular
1. Sıfat-fiil ile sıfat arasındaki fark nedir?
Sıfat-fiil, fiilden türeyip isimleri niteleyen, zaman ve kişi eki almayan fiilimsi türüdür. Sıfat ise doğrudan isimleri nitelendirir, fiil kökenli olmak zorunda değildir.
2. Adlaşmış sıfat-fiil ne demektir?
Sıfat-fiilin isim gibi kullanılmasıdır. Örneğin “Gelen” kelimesi bir ismin yerine geçerek cümlenin öznesi olabilir.
3. Sıfat-fiil nasıl tanınır?
“-en, -an, -dik, -acak” gibi ekler alır ve genellikle isim ya da zamirlerin önünde kullanılır.
Sonraki Adımlar
Dilerseniz Türkçe dilbilgisinde diğer fiilimsi türleri ve cümle içerisindeki görevlerini detaylı inceleyebiliriz. İsterseniz örnek soru çözüm setleri de hazırlayabilirim.
Yardımcı olmamı ister misiniz?
Soru: Aşağıdaki cümlelerden hangisinde sıfat-fiil, “Yardım eden, iyilik bulur.” cümlesindeki gibi adlaşarak kullanılmamıştır?
- Sıfat-fiiller; fiilden türeyip -en/-an ekleriyle oluşturulur.
- Sıfat-fiiller hem nitelendirme (sıfat işi) hem de adlaşma (isim işi) yapabilir.
- “Yardım eden” örneğinde sıfat-fiil, başlı başına bir isim gibi kullanılmıştır; doğru yanıt, bu kullanıma benzemeyen seçenektir.
İşaretlenen cevap: A seçeneği.
İçindekiler
Sıfat-Fiil Kavramı
Sıfat-fiil (ortaç), fiillerin sonuna -en veya -an eki getirilerek oluşturulur. Oluşan sözcük fiili niteleyen bir sıfat işlevi kazanır:
- “Yürüyen çocuk” (sıfat görevi)
- “Yürüyen, suçu değil suçu ört.” (adlaşmış kullanım)
Görev Çeşitleri
- Nitelendirme (Sıfat Görevi): Başka bir ismi niteler.
- Adlaşma (İsim Görevi): Yanında ad bulundurmadan tek başına isim gibi kullanılır.
Seçenek İncelemesi
a) Kaçan balık, büyük olur.
- “kaçan” bir fiili niteleyen sıfat; yanında balık ile kullanılmış, adlaşmamıştır.
b) Gelen, gideni aratır.
- “gelen” adlaşmış; “the newcomer” anlamında tek başına özne.
c) Sona kalan, dona kalır.
- “sona kalan” adlaşmış kullanım.
d) Doğru söyleyeni, dokuz köyden kovarlar.
- “söyleyeni” adlaşmış; nesne konumunda.
e) Öfkeyle kalkan, zararla oturur.
- “kalkan” adlaşmış; tek başına özne.
Karşılaştırma Tablosu
| Seçenek | Sıfat-Fiil Sözcüğü | Kullanım Türü | Adlaşma mı? |
|---|---|---|---|
| a) | kaçan | Sıfat (niteleme) | Hayır |
| b) | gelen, gideni | İsim (özne/nesne) | Evet |
| c) | sona kalan | İsim (özne) | Evet |
| d) | söyleyeni | İsim (nesne) | Evet |
| e) | kalkan | İsim (özne) | Evet |
Özet Tablosu
| Özellik | Adlaşma (İsim) | Nitelendirme (Sıfat) |
|---|---|---|
| Örnek ekler | -en, -an | -en, -an |
| Tek başına kullanma | Evet (b, c, d, e seçenekleri) | Hayır (a seçeneği) |
| Yanında isim bulundurur | Hayır | Evet |
SSS
- Sıfat-fiil ile zarf-fiil arasındaki temel fark nedir?
- Hangi ekler sıfat-fiil, hangi ekler zarf-fiil oluşturur?
- Sıfat-fiilin cümledeki işlevini nasıl tespit edebiliriz?
- Adlaşmış sıfat-fiili nasıl örnekleyebiliriz?
Başka sıfat-fiil örnekleri üzerinde birlikte çalışmak ister misiniz?
@Mahmut_Kindiroglu