SORU: 60 ve 75 sayısına bölündüğünde 4 kalanını veren en küçük doğal sayı nedir?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
Bir sayının 60 ve 75’e bölündüğünde 4 kalan vermesi demek, bu sayının 60 ve 75 sayılarından 4 fazla olması demektir. Yani,
x = 60k + 4
x = 75m + 4
Buradan,
60k + 4 = 75m + 4 \implies 60k = 75m
Yani sayıdan 4 çıkarınca hem 60’a hem de 75’e tam bölünebilen bir sayı elde edilir. Bu da sayının 60 ve 75’in ortak katı olduğunu gösterir. Ortak katların en küçüğüne EKOK (En Küçük Ortak Kat) denir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — EKOK’u Bul
60 ve 75’in EKOK’unu bulalım.
60’ın asal çarpanları: 2^2 \times 3 \times 5
75’in asal çarpanları: 3 \times 5^2
EKOK, asal çarpanların en yüksek kuvvetleriyle çarpılmasıdır:
SORU:60 ve 75 sayılarına bölündüğünde 4 kalanını veren en küçük doğal sayı kaçtır?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
Eğer bir sayı 60 ve 75 ile bölündüğünde aynı kalan 4 ise, o sayıdan 4 çıkarıldığında kalan iki sayıya da tam bölünür. Yani n-4 ortak kat olmalıdır. Ortak katların en küçüğü için EKOK (LCM) kullanılır: n-4=\operatorname{lcm}(60,75)\cdot k.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Asal çarpanlara ayır
60=2^2\times 3\times 5
75=3\times 5^2
Adım 2 — EKOK hesapla
\operatorname{lcm}(60,75)=2^2\times 3\times 5^2
2^2=4
4\times 3=12
5^2=25
12\times 25=300
\operatorname{lcm}(60,75)=300
Adım 3 — En küçük doğal sayı için k seçimi
En küçük pozitif çözüm için k=1 seçilir.
Böylece n-4=\operatorname{lcm}(60,75)\times 1=300
TEMEL KAVRAMLAR:
EKOK (LCM)
Tanım: İki veya daha fazla sayının ortak katlarının en küçüğü.
Bu problemde:n-4 sayısının 60 ve 75’e bölünebilmesi için n-4 en küçük ortak kat olan 300 olmalıdır.
Modüler Denklem / Kalan Mantığı
Tanım: Bir sayının başka bir sayıya bölündüğündeki kalanla ilgilidir.
Bu problemde:n\equiv 4\pmod{60} ve n\equiv 4\pmod{75} koşulları kullanıldı; bunlar n-4 sayısının her iki sayıya da bölündüğünü söyler.
SIK YAPILAN HATALAR:
Asal çarpanları yanlış almak
Yanlış: 75’i 5\times15 yerine doğru şekilde 3\times5^2 olarak düşünmemek.
Doğru: 75 = 3\times5^2.
Neden yanlış: Yanlış çarpanlama EKOK’u hatalı yapar.
Düzeltme: Sayıları asal çarpanlarına ayır ve en büyük kuvvetleri al.