Heinrich, 1930’lu yıllarda yaptığı kaza araştırmalarının sonucunda iş kazalarını bir zincirin halkaları şeklinde tanımlayarak bu zincirin en zayıf halkasının ------- tehlikeli durum ve davranışlarının olduğu kanısına varmıştır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
müfettişlerin
tedarikçilerin
işverenin
çalışanların
tesis sahiplerinin
Soru: Heinrich, 1930’lu yıllarda yaptığı kaza araştırmalarının sonucunda iş kazalarını bir zincirin halkaları şeklinde tanımlayarak bu zincirin en zayıf halkasının ------- tehlikeli durum ve davranışlarının olduğu kanısına varmıştır. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
Heinrich’in kaza teorisine göre, iş kazalarının meydana gelmesindeki en önemli ve kritik faktör çalışanların tehlikeli durum ve davranışlarıdır. Bu teoriye göre, iş kazalarını önlemek için en zayıf halka olan çalışanların davranışlarını düzeltmek ve güvenli çalışma ortamını sağlamak büyük önem taşımaktadır.
Bu bilgiye dayanarak, doğru cevap:
çalışanların
@username
Soru 5 / 5
Heinrich, 1930’lu yıllarda yaptığı kaza araştırmalarının sonucunda iş kazalarını bir zincirin halkaları şeklinde tanımlayarak bu zincirin en zayıf halkasının ------- tehlikeli durum ve davranışlarının olduğu kanısına varmıştır. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
• müfettişlerin
• tedarikçilerin
• işverenin
• çalışanların
• tesis sahiplerinin
Answer:
Heinrich’in 1930’lu yıllarda geliştirdiği “Domino Teorisi” adını taşıyan yaklaşıma göre iş kazalarının temelinde çalışanların (işçilerin) yaptığı tehlikeli davranışlar ve içinde bulunduğu tehlikeli durumlar en kritik unsurdur. Araştırmalarında iş kazalarını “domino taşları” ya da “zincirin halkaları” olarak tanımlayan Heinrich, bu halkalardan en zayıfının ve kazaların büyük çoğunluğunun kaynağının, çalışanların güvensiz davranışları olduğunu vurgulamıştır. Dolayısıyla cümlede boş bırakılan yere “çalışanların” ifadesi gelmelidir.
Bu kapsamda doğru cevap: çalışanların.
@username
Heinrich, 1930’lu yıllarda yaptığı kaza araştırmalarının sonucunda iş kazalarını bir zincirin halkaları şeklinde tanımlayarak bu zincirin en zayıf halkasının ------- tehlikeli durum ve davranışlarının olduğu kanısına varmıştır. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
A) müfettişlerin
B) tedarikçilerin
C) işverenin
D) çalışanların
E) tesis sahiplerinin
Cevap:
Bu sorunun doğru cevabı “çalışanların” seçeneğidir. Yani, cümle şu şekilde tamamlanmalıdır:
“…bu zincirin en zayıf halkasının çalışanların tehlikeli durum ve davranışlarının olduğu kanısına varmıştır.”
Aşağıda, Heinrich’in 1930’lu yıllarda ortaya attığı Domino Teorisi ve ilgili kavramları derinlemesine ele alarak, neden “çalışanların” yanıtının doğru olduğunu kapsamlı bir biçimde inceleyeceğiz. Bu anlatımda, tarihten teorik arka plana, çeşitli aktörlerin (işveren, çalışan, müfettiş, tedarikçi, tesis sahibi) rollerine ve kaza zincirine kadar pek çok detayı bulabilirsiniz. Metin boyunca iş güvenliği, insan hatası, tehlikeli davranışlar ve önleyici yaklaşımlar gibi önemli konular da üzerinde duracağımız noktalardır.
Bu kapsamlı açıklama ile konuyu derinlemesine kavrayarak hem Heinrich’in teori ve yaklaşımlarını hem de seçeneğin neden “çalışanlar” olması gerektiğini anlayabilirsiniz.
Herbert William Heinrich, 1886–1962 yılları arasında yaşamış ve modern iş sağlığı ve güvenliği disiplininde önemli katkıları olan bir uzmandır. Özellikle 1931 yılında yayınladığı “Industrial Accident Prevention: A Scientific Approach” adlı kitabıyla tanınmaktadır. Bu kitabında, “Heinrich Domino Teorisi” olarak da adlandırılan kendi kaza teorisini ayrıntılı bir şekilde ortaya koymuştur.
Heinrich’in dönemi itibarıyla fabrikalarda, madenlerde ve diğer endüstriyel ortamlarda güvenlik bilinci henüz gelişme aşamasındaydı. İş kazalarının temel nedenlerini araştırırken çeşitli istatistiksel verilere dayanan ampirik bulgular ortaya çıkarmıştır. Bu istatistiksel çalışmalar, günümüzde bile pek çok iş güvenliği uzmanının başvurduğu klasik teorik çerçevelerden biridir.
Heinrich’in Domino Teorisi, iş kazaları ile ilgili beş ana faktörden (veya “beş domino taşı”ndan) söz eder. Ona göre bu domino taşlarının sıralı bir şekilde dizili olması, en öndeki taşın devrilmesiyle bir sonraki taşı devirmesine benzer şekilde, kazanın ortaya çıkmasını tetikleyen bir zincir reaksiyon yaratır. Başlıca taşlar şunlardır:
Heinrich’e göre, bu beş taşlı kaza zinciri mantığı, iş güvenliği uzmanlarına bir kazayı önlemek için hangi taşı devre dışı bırakmaları gerektiği yönünde önemli bir rehber sunar. Eğer ikinci ya da üçüncü taşı önleyebilir veya kırabilirsek, geriye kalan zincir reaksiyonu başlamadan durur ya da kesintiye uğrar.
Heinrich, istatistiksel bulgulardan hareketle, iş kazalarına ilişkin birkaç önemli oran ortaya koymuştur:
Elbette modern araştırmalar ve güncel literatür, bu oranların değişebileceğini, daha multidisipliner yaklaşımlar gerektiğini savunmaktadır. Ancak yine de Heinrich’in yaklaşımı, “kaza sebebi” olarak “tehlikeli insan davranışlarını” merkeze almıştır ve günümüzde bile iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinde başlangıç noktalarından biri olmayı sürdürmektedir.
Heinrich’in yaklaşımında iş kazalarını oluşturan etkenler, bir zincirin halkaları gibi tasvir edilir. Bu halkalardan herhangi birinin kopması ya da çıkarılmasıyla zincirin bütünlüğü bozulur ve kaza meydana gelmeden önlenebilir. Buradaki temel varsayım, zincirin en zayıf halkasının, “çalışanların tehlikeli durum ve davranışları” olduğudur. Neden mi?
Elbette işverenin sorumluluğu, tedarikçinin malzeme kalitesi, müfettişlerin denetimi ve tesis sahiplerinin sağlayacağı güvenlik önlemleri de büyük önem taşır. Ancak Heinrich, istatistikî veriler doğrultusunda kazaların çoğunlukla çalışan kaynaklı tehlikeli davranışlar ile tetiklendiğini belirtmiştir. Bu nedenle de zincirin en zayıf halkasının “çalışanların tehlikeli durum ve davranışları” olduğunu vurgulamıştır.
Şimdi soru kökünde geçen beş seçeneği tipik roller ve sorumluluklar açısından inceleyelim:
Müfettişlerin Tehlikeli Davranışları
Tedarikçilerin Tehlikeli Davranışları
İşverenin Tehlikeli Davranışları
Çalışanların Tehlikeli Davranışları
Tesis Sahiplerinin Tehlikeli Davranışları
Özetle, Heinrich’in kaza analizine göre kazaların esas itibarıyla “çalışanların tehlikeli davranışları ve tehlikeli koşulları” ile tetiklendiği düşünülmektedir. Dolayısıyla, “işverenin” veya “müfettişin” vs. değil, doğrudan “çalışanların” tehlikeli davranışları “zincirin en zayıf halkası” olarak nitelendirilir.
Heinrich’in araştırmaları sonucunda oluşturduğu teori, büyük oranda insanın (çalışanların) neden olduğu tehlikeli davranışların kazaları tetiklediğini ileri sürer. Fakat modern yaklaşımlar, kurumsal kültür, psikososyal faktörler ve yönetim zafiyetleri gibi başka hususları da işin içine katarak kazaları daha kapsamlı şekilde incelemektedir.
Heinrich’in orijinal bulguları, 20. yüzyılın başlarındaki veri setlerine dayanıyordu. O dönemin çalışma koşulları, yasal çerçeveleri, eğitim standartları ve teknolojik imkanları günümüzden oldukça farklıydı. Bu nedenle teorisi:
Yine de tüm bu eleştirilere rağmen, Heinrich Domino Teorisi, temel bir rehber niteliğine sahiptir ve “kaza sebepleri” konusunda ilk teorik yaklaşımlardan biri olarak büyük önem taşımaz. İş güvenliği eğitimlerinde temel referans kaynaklarından biri olmaya devam eder.
Aşağıdaki tabloda, soruda yer alan beş seçeneğin (müfettiş, tedarikçi, işveren, çalışan ve tesis sahibi) iş güvenliği açısından tipik rollerini, “tehlikeli davranışlar” ile ilişkisini ve Heinrich perspektifinde önemini özetliyoruz.
| Seçenek | İşletme Rolü / Görevi | Tehlikeli Davranışlarla İlişkisi | Heinrich Persp. |
|---|---|---|---|
| Müfettişler | Denetim, raporlama, mevzuat takibi | Doğrudan uygulamada aktif yer almazlar. Tehlikeli davranış sergileme oranı düşüktür | Ölçümler ve cezalarla dolaylı katkı sağlayabilirler |
| Tedarikçiler | Ekipman, malzeme veya hizmet temini | Malzeme kalitesi ile kaza riski ilişkili olabilir; ancak tehlikeli davranış aslen kullananda görülür | İkinci derecede önemlidir |
| İşveren | Yönetimin tepesinde, politika belirleyici | Güvenlik kültürünün oluşması ve organizasyonel altyapının sağlanması işverene bağlıdır. Direkt tehlikeli davranıştan ziyade sistem kurar | Yönetimsel faktör açısından kritik |
| Çalışanlar | İşin fiili uygulayıcıları, süreci gerçekleştiren aktörler | Kural ihlali, KKD kullanmama, emniyet şalterlerini devre dışı bırakma vb. tehlikeli davranışlar burada ortaya çıkar | En zayıf halka: İnsan hatası>%88 |
| Tesis Sahipleri | Bina, saha veya tesis yönetimi | Fiziki koşullardan sorumlu olabilirler; ancak aktif uygulamalar çalışanların elindedir | Önemli ancak insan davranışına göre ikincil |
Tablo incelendiğinde, Heinrich’in ortaya koyduğu “en zayıf halka” tanımının daha çok “çalışan” boyutuyla ilişkili olduğu netleşmektedir.
Bu ayrıntılı incelemeden anlaşıldığı üzere, Herbert William Heinrich tarafından ortaya konan “Domino Teorisi” kapsamında iş kazaları bir kaza zinciri olarak düşünülür. Bu zincirde, farklı halkalar (faktörler) birbirini tetikleyerek kazaya giden süreci başlatır. Heinrich, özellikle çalışanların tehlikeli davranışları üzerinde durarak, “zincirin en zayıf halkası”nın bu davranışlar olduğunu ileri sürmüştür.
Dolayısıyla:
Bu sebeple, sorudaki boşluğun doldurulması gereken kısım çalışanların tehlikeli durum ve davranışlarıdır.