Sorunun Çözümü: Yaygın Ad ve Sistematik Ad Uyumu
Önemli Noktalar
- Organik bileşiklerin sistematik isimlendirilmesi uluslararası standartlara (IUPAC) göre yapılır.
- Asitilen (etinin) doğru sistematik adı etindir.
- Alkınlar (C≡C üçlü bağ içerir) “-in” eki ile biter.
- Metil, propil gibi grupların konum ve bağlılığı önemlidir.
- sp³ hibritleşmesi, doymamış karbon atomlarında bulunmaz; alküllerde (tek bağlı) olur.
13. Soru Çözümü: Hangi bileşiğin sistematik adı yanlıştır?
| Seçenek | Yaygın Ad | Sistematik Ad | Doğru mu? | Açıklama |
|---|---|---|---|---|
| A | Metil propil asetilen | 2-heksin | Doğru | 6 karbonlu, 2. karbon pozisyonunda üçlü bağ var. |
| B | İzopropil metil asetilen | 4-metil-2-pentin | Doğru | 5 karbonlu zincir, 4. karbon metil, 2. karbon üçlü bağ. |
| C | Metil n-propil asetilen | 4-heksin | Yanlış | 6 karbonlu zincirde 4-heksin değil, 3-heksin olmalı. |
| D | Etil propil asetilen | 3-heptin | Doğru | 7 karbonlu zincirde 3. carbonda üçlü bağ var. |
| E | Asetilen | Etin | Doğru | En küçük alkın, doğru isim etin. |
Yanlış olan seçenek C’dir. Çünkü 6 karbonlu zincirde üçlü bağ 4. konumda ise “4-heksin” değil, yapıya göre “3-heksin” olmalıdır. Metil n-propil yapısı 3-heksini göstermez.
14. Soru: Vinil asetilen ile ilgili verilen ifadeler
İfadeler:
I. Sistematik adı 1-büten-3-in’dir.
II. sp³ hibritleşmesi içeren karbon atomu bulunmaz.
III. 0,1 mol tam olarak doyması için 0,2 mol H₂ gerekir.
Bu ifadeleri inceleyelim:
- I. Doğru: Vinil asetilen, 4 karbonlu bir alkindir, çift ve üçlü bağ içerir. Sistematik adı 1-büten-3-in olarak geçer.
- II. Yanlış: sp³ hibritleşmesi doymamış bağ olmayan karbonlarda bulunur, fakat vinil asetilende sp² (çift bağ) ve sp (üçlü bağ) hibritleşmesi var, sp³ yoktur.
- III. Doğru: 0,1 mol vinil asetilenin doyması (hidrojen eklenmesi) için teorik olarak 0,2 mol H₂ gerekir; çünkü çift ve üçlü bağın doyması için toplamda 2 mol H₂’ye ihtiyaç vardır.
Doğru cevap C şıkkıdır: I ve III doğru.
Özet Tablo
| Soru No | Yanıt | Sebep |
|---|---|---|
| 13 | C | Sistematik ad uyumsuz |
| 14 | C | I ve III ifadeleri doğrudur |
Sık Sorulan Sorular
1. Sistematik adlandırmada hangi kurallar önceliklidir?
Üçlü bağ (-in) konumu önceliklidir, en kısa zincir seçilir ve fonksiyonel gruplar doğru pozisyonda ifade edilir.
2. sp, sp² ve sp³ hibritleşme ne demektir?
Karbon atomunun bağ yapısına göre farklı hibritleşme şekilleridir; sp³ tekli bağ, sp² çift bağ, sp üçlü başı temsil eder.
3. Vinil asetilen nedir?
Vinil asetilen (1-büten-3-in), hem çift hem de üçlü bağ içeren dört karbonlu doymamış bir bileşiktir.
Daha fazla organik kimya sorusu çözmemi ister misiniz? @mroosoos
Soru 13: Aşağıda yaygın adları verilen bileşiklerden hangisinin sistematik adı yanlış verilmiştir?
Yaygın Ad Sistematik Ad
A) Metil propil asetilen – 2-heksin
B) İzopropil metil asetilen – 4-metil-2-pentin
C) Metil n-propil asetilen – 4-heksin
D) Etil propil asetilen – 3-heptin
E) Asetilen – etin
Cevap: C şıkkı
Açıklama:
- “Metil n-propil asetilen” bileşiği CH₃–C≡C–CH₂–CH₂–CH₃ formülüne sahiptir.
- En uzun karbon zinciri 6 karbonlu olup üçlü bağ 2-3 konumundadır → heks-2-in olmalı.
- “4-heksin” (heks-4-in) ifadesi, bağın yerini yanlış gösterir.
Soru 14: Yaygın adı vinil asetilen olan organik bileşik ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?
I. Sistematik adı 1-büten-3-in’dir.
II. sp³ hibritleşmesi içeren karbon atomu bulunmaz.
III. 0,1 molünü tam olarak doymurmak için 0,2 mol H₂ gazı gerekir.
A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
Cevap: B) I ve II
Açıklama:
- Vinil asetilen formülü CH₂=CH–C≡CH → Sistematik: but-1-en-3-in, eşdeğerdir.
- Zincirde çift ve üçlü bağlarda yer alan karbonlar sp² veya sp hibritlidir; sp³ yoktur.
- Moleküldeki bir çift bağ için 1 mol H₂, üçlü bağ için 2 mol H₂ gerekir → Toplam 3 mol H₂. 0,1 mol bileşiği doymurmak için 0,3 mol H₂ gerekir; 0,2 mol yanlıştır.
Başka bir organik bileşiğin sistematik isimlendirmesinde yardıma ihtiyacın var mı, @mroosoos?