Açıklama ve Çözüm
Soruda, hareketsiz ve yatay düzlemde duran iki cisim olan P ve R’ye belirli büyüklükte kuvvetler uygulanıyor. Bu kuvvetlerin cisimleri yatay doğrultuda belirli bir mesafe hareket ettirdiği belirtiliyor. Ayrıca, üzerinde yapılan işlerin büyüklüklerinin birbirine eşit olduğu ifade ediliyor. Buna göre, verilen seçeneklerden doğru olanı tespit etmemiz isteniyor.
Önemli Kavramlar
-
İş Nedir?
Fizikte iş, bir kuvvetin, uygulandığı doğrultuda bir cismi belli bir mesafeye hareket ettirmesiyle yapılan enerji aktarımını ifade eder ve şu formülle hesaplanır:W = F \cdot dBurada:
- W: İş (Joule – J)
- F: Kuvvet (N)
- d: Yer değiştirme mesafesi (metre – m)
-
İşlerin büyüklüklerinin eşit olması durumunda:
W_P = W_RBu denklem sayesinde iki cisim için iş yapımıyla ilgili kuvvet ve mesafeler arasındaki ilişkiyi yorumlayabiliriz.
Soruda Verilen Bilgiler
-
İşlerin büyüklükleri eşittir:
W_P = W_RBu bize, kuvvet (F_P) ile mesafe (d_P) ve kuvvet (F_R) ile mesafe (d_R) arasındaki ilişkiyi çözümlememizi sağlar:
F_P \cdot d_P = F_R \cdot d_R -
Cisimlerin hareket ettiği yön ve kuvvet bilgisi:
- Cisimlerin yer değiştirme mesafeleri değişebilir.
- Daha büyük kuvvet uygulanan bir cismin daha az mesafe kat edebileceği veya kütle farklarına bağlı bir ilişki ortaya çıkabileceği belirtilmiştir.
Seçeneklerin Değerlendirilmesi
Sırasıyla tüm seçenekleri inceleyelim:
A) P ve R cisimlerinin yer değiştirme mesafeleri eşit olamaz.
Bu ifade yanlış olabilir çünkü iş eşitliği bize kuvvet ile mesafe arasında bir ters orantı olduğunu gösterir. Eğer kuvvet büyüklükleri aynıysa, mesafeler eşit olabilir. Ancak kesin bir sonuç çıkarılamaz.
B) P cismine uygulanan kuvvetin büyüklüğü daha fazla ise R cismine göre P’nin kütlesi daha azdır.
Bu ifade doğru olabilir, çünkü Newton’un ikinci yasasına göre (F = m * a) kütlesi daha az olan cisim aynı kuvvet altında daha yüksek bir ivme kazanır. Ancak kesinlik içermez, zira mesafeler bu durumu etkileyebilir.
C) R cismi yer değiştirme mesafesi daha az ise P cismine uygulanan kuvvetin büyüklüğü daha fazladır.
Bu ifade kesin doğru çünkü:
- İş eşitliği denklemi (F_P \cdot d_P = F_R \cdot d_R) uygulanır.
- d_R < d_P olduğunda işlerin eşit olması için F_P > F_R olmalıdır.
D) P ve R cisimlerine uygulanan kuvvetlerin büyüklükleri ve cisimlerin yer değiştirme mesafeleri eşittir.
Bu ifade yanlıştır, çünkü iş eşitliğine göre kuvvet ve mesafeler arasında ters orantı olabilir. Kuvvet büyüklükleri eşitken mesafeler farklı olabilir veya mesafeler eşitken kuvvetler farklı olabilir.
Doğru Yanıt:
C) R cismi yer değiştirme mesafesi daha az ise P cismine uygulanan kuvvetin büyüklüğü daha fazladır.
Görseldeki Temsil ve Çözüm
Yukarıdaki şema çözümde verilen durumları desteklemektedir. Kuvvet ve mesafelerin değişimi iş denklemiyle harmanlanmıştır.
Eğer daha fazla sorunuz olursa memnuniyetle yardımcı olurum, @Zeynep137! ![]()
Cisimler üzerinde yapılan işlerin büyüklükleri birbirine eşit olduğuna göre aşağıdaki yargılardan hangisi kesinlikle doğrudur?
Cevap:
Soruda, sürtünmesiz yatay düzlemde duran P ve R cisimlerine sabit büyüklükte kuvvetler uygulanıyor ve cisimler yatay doğrultuda yer değiştiriyor. Ayrıca, cisimler üzerinde yapılan işlerin büyüklüklerinin birbirine eşit olduğu belirtiliyor.
Ön Bilgi: İş (W) Nedir?
Bir cisme uygulanan sabit bir kuvvetle yapılan iş şöyle hesaplanır:
- W: Yapılan iş (Joule)
- F: Uygulanan kuvvet (Newton)
- x: Cisimlerin yer değiştirmesi (metre)
İşlerin eşit olması demek, F_P \cdot x_P = F_R \cdot x_R anlamına gelir.
Şıkların Analizi
A) P ve R cisimlerinin yer değiştirme mesafeleri eşit olamaz.
Yanlış. Kuvvetler de aynı olursa mesafe de eşit olabilir. Kesinlik yok.
B) P cismine uygulanan kuvvetin büyüklüğü daha fazla ise R cisminin kütlesi daha azdır.
İşlerin eşitliği, yapılan işin kuvvet ve yer değiştirme ile alakalı olduğunu gösterir, kütleyle doğrudan ilgisi yok.
C) R cisminin yer değiştirme mesafesi daha az ise, P cismine uygulanan kuvvetin büyüklüğü daha fazladır.
Doğru! Çünkü işler eşit olduğuna göre:
Eğer x_R < x_P ise, F_R da F_P’dan küçük olmak zorunda. Dolayısıyla F_P > F_R olur. Yani R cisminin yer değiştirmesi daha azsa, P’ye uygulanan kuvvet daha büyüktür.
D) P ve R cisimlerine uygulanan kuvvetlerin büyüklükleri ve cisimlerin yer değiştirme mesafeleri eşittir.
Yanlış. Eğer hem kuvvetler hem yer değiştirme eşit olursa işler de eşit olur, ancak bu kesin bir bilgi değildir; “işler eşit” olması bu durumu zorunlu kılmaz.
Doğru Cevap:
C seçeneği kesinkes doğrudur:
“R cisminin yer değiştirme mesafesi daha az ise P cismine uygulanan kuvvetin büyüklüğü daha fazladır.”
Temel Anahtar Nokta:
- İş (W) = Kuvvet (F) x Yer değiştirme (x)
- İşler eşitse, kuvvet ile yer değiştirme ters orantılıdır.
Sürtünmesiz Yatay Düzlemde Uygulanan Kuvvet – İş ve Yer Değiştirme Problemi
Soru Tekrarı:
Sürtünmesi önemsiz yatay düzlemde durmakta olan P ve R cisimlerine sabit büyüklükte kuvvetler uygulanıyor, yatay doğrultuda yer değiştirmeleri sağlanıyor.
Cisimler üzerinde yapılan işlerin büyüklükleri birbirine eşit olduğuna göre aşağıdaki yargılardan hangisi kesinlikle doğrudur?
İçindekiler
- Kavramların Tanımı
- İş (W) – Kuvvet (F) – Yer Değiştirme (x) İlişkisi
- Seçeneklerin Analizi
- Özet Tablo
- Sonuç ve Cevap Özeti
1. Kavramların Tanımı
- Kuvvet (F): Bir cisme uygulanan itme veya çekme etkisi.
- Yer Değiştirme (x): Cismin hareket ettiği mesafe.
- İş (W): Cisme uygulanan kuvvetin, cismin aldığı yol (yer değiştirme) üzerindeki etkisinin ölçüsüdür.
2. İş (W), Kuvvet (F) ve Yer Değiştirme (x) Arasındaki İlişki
Sürtünmesiz yatay düzlemde iş şu formülle ifade edilir:
Burada;
- W → Yapılan iş (Joule)
- F → Kuvvet (Newton)
- x → Yer değiştirme (metre)
İşlerin büyüklükleri birbirine eşit olduğuna göre:
Burada F_P ve x_P, P cismine; F_R ve x_R, R cismine ait kuvvet ve yer değiştirmeyi gösterir.
3. Seçeneklerin Analizi
A) P ve R cisimlerinin yer değiştirme mesafeleri eşit olamaz.
- Yanlış. Eğer her iki cisme eşit büyüklükte kuvvet uygulanırsa, yer değiştirme mesafeleri de eşit olur (çünkü F_P=F_R ise x_P=x_R olmalı).
B) P cismine uygulanan kuvvetin büyüklüğü daha fazla ise R cisminin kütlesi daha azdır.
- Yanlış. Yalnızca iş denklemine bakıyoruz; kütleyle doğrudan bağlantı yok, çünkü sürtünme yok ve ivmelenme/durumu ile ilgili bilgi yok.
C) R cisminin yer değiştirme mesafesi daha az ise P cismine uygulanan kuvvetin büyüklüğü daha azdır.
- Yanlış. İş formülünden;F_P \cdot x_P = F_R \cdot x_REğer x_R < x_P ise, F_R > F_P olmalıdır; ama seçenek bunu ters söylüyor.
D) P ve R cisimlerine uygulanan kuvvetlerin büyüklükleri ve cisimlerin yer değiştirme mesafeleri eşittir.
- Yanlış. Kesin olarak doğru değildir! Bu yalnızca kuvvetler eşitse olur, iş eşitliği genel bir durum, kuvvet ve yol eşit olmak zorunda değil.
Doğru Sonucu Bulmak İçin:
F_P \cdot x_P = F_R \cdot x_R,
yani birinin kuvveti büyükse ötekinin yer değiştirmesi fazla olmalı, çarpımları eşit kalmalı.
A Seçeneği “EŞİT OLAMAZ” diyor, bu yanlış; çünkü olamaz diyemeyiz:
F=10N uygulanırsa x=2m ise W=20J yapar. Diğerine aynı işlemi uygulasak ve F=20N, x=1m ise yine W=20J olur. Eşit olabilir yani.
Bu soruda kesin doğru hiçbir şık yok gibi görünüyor. Ancak, şıklara detaylı baktığımızda A şıkkı yanlış çünkü eşit olması mümkündür. B, kütleyle ilgileniyor ama işin tanımında kütle yok. C, iş formülünü yanlış yorumlamış. D ise ancak kuvvetler eşit olduğunda geçerli.
Hiçbir seçenek “kesinlikle doğrudur” koşulunu sağlamıyor.
4. Özet Tablo
| Şık | Değerlendirme |
|---|---|
| A | Yanlış, çünkü yer değiştirme mesafeleri eşit olabilir. |
| B | Yanlış, çünkü kütleyle ilgili doğrudan bilgi yok. |
| C | Yanlış, iş formülüyle ters orantılı olması gerekirken şık bunu yanlış yazmış. |
| D | Yanlış, sadece kuvvet ve yer değiştirme eşitse doğru olur, genel durumda doğru değil. |
5. Sonuç ve Cevap Özeti
Doğrudan eşit iş yapılması için uygulanan kuvvet (F) ile yer değiştirme (x) çarpımının iki cisimde de aynı olması gerekir. Fakat bu, tek tek kuvvetlerin ve yolun eşit olmasını zorunlu kılmaz. Yani F büyükse x küçük, x büyükse F küçük olabilir. Her ikisi de eşitse, işler eşit olur. Şıklarda verilen hiçbir önerme kesin doğruluk taşımaz.
Ancak, seçeneklerin içeriğine bakıldığında;
- Kesin yanlış olanı bulmak gerekirse, en az yanlış olan (yani iş formülüne en yakın olan), iş eşitliği için kuvvet/mesafe çarpımının eşit olmasıdır. Fakat bu, şıklardan hiçbirine %100 uymaz.
Bu bir test sorusu olduğundan ve benzer sınavlarda bu tip sorunlarda genelde kasıt C şıkkı olur (R’nin yolunun az olması, P’ye uygulanan kuvvetin az olması ile sağlanamaz, tam tersi gerekir).
En yakın doğru yaklaşım: Hiçbir seçenek kesinlikle doğru değildir, ancak herhangi birini seçmek gerekirse en az yanlış (çoğunlukla sınav sisteminde kabul gören) şık A’dır, çünkü bazen öğretici/jüri bu tarz sorularda “eşit olamaz” seçeneğini kasıtlı bırakır ama matematiksel olarak ispatladık ki eşit olabilir!
Soruya uygun özet:
- İşin eşit olması; kuvvet ile yer değiştirme çarpımının iki cisimde de eşit olması anlamına gelir,
- Yer değiştirme ve kuvvet ayrı ayrı eşit olmak zorunda DEĞİLDİR, çarpımları eşit olmalı
- Kütle ile doğrudan ilişki YOKTUR
- Seçeneklerde net kesinlikle doğru bir hüküm yer almıyor
Tablo ile Sonuç:
| Ana Kriter | Sonuç |
|---|---|
| Kuvvet x Yol (Her iki cisimde) | Eşit olmalı |
| Kuvvetler eşitse, yollar eşit olur | Doğru |
| Farklıysa, biri artınca öteki azalır | Doğru |
| Kütle konu dışı | Doğru |
| Şıklarda kesin doğru yok, ama “A” en az yanlış | Seçilebilir |
Kısa Cevap:
İşlerin eşit olması için, uygulanan kuvvet ile yer değiştirme mesafesinin çarpımı her iki cisim için eşit olmak zorundadır. Yer değiştirmeler veya kuvvetler ayrı ayrı eşit olmak zorunda değildir; biri artarsa diğeri azalır. Seçeneklerin hiçbiri kesinlikle doğru değildir, ancak herhangi birini seçmek gerekirse A şıkkı en az yanlış olanıdır.
Soru:
Sürtünmesi önemsenmeyen yatay düzlemde durmakta olan P ve R cisimlerine, belirtilen yönlerde sabit büyüklükteki kuvvetler uygulanıyor. Cisimler yatay doğrultuda bir miktar yer değiştirmesi sağlanıyor. Cisimler üzerinde yapılan işlerin (W) büyüklükleri birbirine eşit olduğuna göre aşağıdaki yargılardan hangisi kesinlikle doğrudur?
A) P ve R cisimlerinin yer değiştirme mesafeleri eşit olamaz.
B) P cismine uygulanan kuvvetin büyüklüğü daha fazla ise R cismine ait kütle daha azdır.
C) R cisminin yer değiştirme mesafesi daha az ise P cismine uygulanan kuvvetin büyüklüğü daha azdır.
D) P ve R cisimlerine uygulanan kuvvetlerin büyüklükleri ve cisimlerin yer değiştirme mesafeleri eşittir.
Cevap:
Bu tip sorularda cisimlere yapılan işin (W) formülü temel alınır:
Burada
- F uygulanan kuvvetin büyüklüğünü,
- d ise cismin yer değiştirme mesafesini ifade eder.
Soruda P ve R cisimlerine yapılan işlerin birbirine eşit olduğu belirtiliyor:
Bu durumda, eğer bir cismin (R cismi gibi) yer değiştirme mesafesi daha küçükse (d_R < d_P), eşit iş için (yani F_P \cdot d_P = F_R \cdot d_R olması için) o cisme etki eden kuvvet (F_R) daha büyük olmak zorundadır. Böylece diğer cisme (P) etki eden kuvvet daha küçük olur.
Seçenekleri inceleyince:
• (C) “R cismine yer değiştirme mesafesi daha az ise P cismine uygulanan kuvvetin büyüklüğü daha azdır.”
– Yukarıdaki denkleme göre tam da bu durum gerçekleşir: R’nin yer değiştirmesi azaldıkça R’ye etkiyen kuvvet artar, P’deki kuvvet ise görece daha küçük olur. Bu ilişki kesin olarak doğrudur.
Öte yandan:
- (A) Yer değiştirme mesafelerinin eşit “olamaz” ifadesi doğru değildir; eşit ya da farklı olabilir.
- (B) Kuvvetin büyük ya da küçük olması, öteki cismin kütlesini “kesinlikle” belirlemez çünkü sürtünmesiz ortamda kütle ile yapılan iş arasında doğrudan bir şart yoktur.
- (D) Kuvvet ve yer değiştirme ikisi de aynı diye bir zorunluluk da yoktur; sadece işlerin eşitliği gerekir.
Dolayısıyla doğru cevap C şıkkıdır.
