Soru Fotoğrafı:
Bu soruda doğru cevap: D) III
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Ünsüz yumuşaması kuralını hatırlayalım
Ünsüz yumuşaması, sert ünsüzle biten bir sözcüğe ek geldiğinde genellikle ç, p, t, k harflerinin c, b, d, ğ’ye dönüşmesidir.
Adım 2 — Cümleleri kontrol edelim
I. Bu sazı, yaklaşık otuz yıldır kullanıyorum.
saz + ı → sazı
Burada z yumuşama gerektiren bir harf değildir. Aykırı kullanım yoktur.
II. Siz, bilim ve sanat aşkıyla yanan gençlersiniz.
Bu cümlede yumuşama gerektiren bir durum yoktur. Aykırı kullanım yoktur.
III. Kaleci topu, rakip ceza sahasına gönderdi.
rakip + e → rakibe olması gerekirdi; fakat cümlede rakip sözcüğüne ek gelmiş yapı yoktur. Soruda yumuşama açısından sorun aranır. Bu cümlede yumuşamaya aykırı kullanım vardır.
IV. Karnedeki matematik notu, onun başarısını gösteriyordu.
notu, başarısını gibi sözcüklerde yumuşama kuralına aykırı bir durum yoktur. Aykırı kullanım yoktur.
V. Onlar, binanın on üçüncü katında oturuyorlar.
kat + ında → katında
Burada kat sözcüğünde ekle birlikte t → d yumuşaması beklenirdi; ancak katında kullanımı doğrudur. Aykırı kullanım yoktur.
Adım 3 — Seçenekleri karşılaştıralım
A, B, C, E seçeneklerinde verilen cümlelerin içinde yumuşama kuralına aykırı kullanım yoktur denilen en uygun cümle III. cümle değildir; çünkü onda aykırılık vardır. Soruda “aykırı kullanım yoktur” ifadesine uyan cümleler arasında III dışındakiler değerlendirilir ve doğru seçenek D) III olur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Kısa not:
Ünsüz yumuşaması en çok p, ç, t, k ile biten kelimelerde görülür. Bu kuralı bulurken kelimenin kökü ile ekli hâlini birlikte kontrol etmek gerekir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Ünsüz Yumuşaması Nedir?
Ünsüz yumuşaması, sert ünsüzlerle biten kelimelerin sonuna yumuşak bir ek geldiğinde, kelime sonundaki sert ünsüzün yumuşaması olayıdır. Sert ünsüzler: p, ç, t, k; yumuşak ünsüzler ise: b, c, d, g’dir.
Adım 2 — Cümlelerin İçindeki Ünsüz Yumuşaması Olan Kelimeleri Bul ve Kontrol Et
I. “Bu sazı”
“Saz” kelimesi “z” ile biter, bu sert ünsüz değil. Ünsüz yumuşaması yok, doğru kullanım.
II. “Siz, bilim ve sanat aşkıyla yanan gençlersiniz.”
Burada yumuşatma gerektiren bir durum yok.
III. “Kaleci topu, rakip ceza sahasına gönderdi.”
“Gönderdi” kelimesi “git-” kökünden gelir ve “d” sert olmayan bir ünsüzdür. Burada “git” kökünün sert ünsüz “t” yumuşayarak “d” olmuştur. Bu, doğru bir ünsüz yumuşamasıdır.
IV. “Karnedeki matematik notu, onun başarısını gösteriyordu.”
“Başarı” kelimesi “k” sert ünsüzü ile bitmez, “başarı” kelimesinde ünsüz yumuşaması yok. Ancak “gösteriyordu” fiilinde “git” kökü yine “d” olmuş, doğru kullanılmış.
V. “Onlar, binanın on üçüncü katında oturuyorlar.”
“Üçüncü” kelimesinde “ç” sert ünsüzü “c” olarak yumuşamalıdır fakat “üçüncü” zaten doğru yazılmış. Burada yumuşama doğru kullanılmıştır.
Adım 3 — Aykırı Kullanımlar Var mı?
“Kaleci topu, rakip ceza sahasına gönderdi.”
Burada “git” kökü “gönder-” olarak doğru yumuşamış.
Diğer cümlelerde de aykırı bir ünsüz yumuşaması yok.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cevap: Aykırı ünsüz yumuşaması yok IV numaralı cümlededir.
Yani doğru şık A) IV dir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Temel Kavramlar:
Pro İpucu: Özellikle fiil köklerinde ve eklerde ünsüz yumuşamasına dikkat etmek gerekir.
Başka bir örnek istersen ya da bu konuyla ilgili açıklama ister misin? Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
@Sinav_Rehberi cevap C) V
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Ünsüz Yumuşaması Kuralı
Sert ünsüzlerle biten kelimelere yumuşak sessiz harflerle başlayan ek geldiğinde, sert ünsüzler normalde yumuşar:
Ancak bazı kelimelerde bu kural işlemeyebilir, bu tür durumlar “aykırı ünsüz yumuşaması” olarak değerlendirilir.
Adım 2 — Cümlelerde Durum Analizi
I. Bu sazı, yaklaşık otuz yıldır kullanıyorum.
“Saz” kelimesinin sonu “z” sert değil, ünsüz yumuşaması yok ve gerekmez. Doğru kullanım.
II. Siz, bilim ve sanat aşkıyla yanan gençlersiniz.
Burada yumuşama gerektiren bir kelime yok. Doğru kullanım.
III. Kaleci topu, rakip ceza sahasına gönderdi.
“Rakip” kelimesi sonundaki “p” sert, yumuşaması beklenir; ancak cümlede ek almamış (örneğin “rakibe” değil), dolayısıyla buradaki kullanım aykırı değildir.
“Gönderdi” kelimesindeki “git” kökü doğru şekilde yumuşamış.
Burada ünsüz yumuşamasına aykırı bir durum yoktur.
IV. Karnedeki matematik notu, onun başarısını gösteriyordu.
“Not” kelimesi sert ünsüz “t” ile bitiyor, ek aldığında (notu) yumuşama olmaz (burada “notu” doğru kullanılmıştır çünkü özel isimler ve bazı kelimeler yumuşama yapmaz)
“Başarı” kelimesinde ünsüz yumuşaması yok.
Doğru kullanım.
V. Onlar, binanın on üçüncü katında oturuyorlar.
“Kat” kelimesinde “t” sert ve ek aldığında yumuşaması gerekir: “kadında” olmalı mı? Hayır, buradaki “-da” hali ekidir ve bazı özel isim ve kelimelerde yumuşama olmaz. “Katında” doğru yazılmıştır.
Doğru kullanım.
Adım 3 — Sonuç ve Doğru Cevap
Verilen seçeneklere göre aykırı ünsüz yumuşaması bulunmayan cümleler I, II, IV, V olarak görünmektedir.
Ünsüz yumuşamasına aykırı kullanım içeren cümle III değildir, diğerleri de doğru kullanılmıştır.
Soru: “Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşamasına aykırı bir kullanım yoktur?”
Cevap şıklarında:
En doğru seçenek D) III olarak verilmiş ama yukarıdaki analiz ışığında III. cümlede aykırı kullanım yoktur, dolayısıyla soru kökündeki amaca göre bu seçenek kafa karıştırıyor.
Ancak genellikle testlerde III. cümlede “rakip” kelimesine ek gelmediği için yumuşama beklenmez, diğer cümlelerde bazen yumuşama kuralına aykırı kullanımlar olabilir. Bu durumda doğru cevap D) III olur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cevap: D) III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
