Sınıf öğretmeni Ahmet Bey, öğrencileriyle günlük hayatta karşılaşabilecekleri bazı durumlar hakkında sohbet etmektedir.
Elif: Geçen gün kantinden ihtiyacımızdan fazla yiyecek aldık. Bir kısmı da kaldı. Sonra düşündüm, yalnızca ihtiyacımız kadarını almak daha doğru.
Mert: Haklısın. Alışverişte ölçülü davranmak gerekir. Ben de geçen gün bir arkadaşımızın derse gelmediğini görünce “Herhâlde dersi önemsemiyor.” diye düşündüm.
Öğretmen: Ancak nedenini bilmiyordun. Belki de gelmemesi için özel bir nedeni vardı.
Mert: Doğru. Nedenini bilmediğimiz durumlar hakkında konuşmamalı, hele merak edip özel hayatını araştırmamalıyız.
Öğretmen: Evet. Ayrıca öğrendiğimiz bir durumu başkalarına aktarırken de dikkatli olmalıyız. Bir kişinin hoşlanmayacağı şeyleri arkasından konuşmak doğru değildir.
Buna göre öğrencilerin konuşmalarında aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?
A) Yalan
B) Gıybet
C) Tecessüs
D) İsraf
E) İtidal
İslam Ahlakında Yerilen ve Övülen Davranışlar
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: İslam ahlakında haram kılınan veya hoş görülmeyen israf (savurganlık), tecessüs (özel hayatı ve gizlilikleri araştırma), gıybet (arkadan çekiştirme) ile övülen bir erdem olan itidal (her tutumda aşırılıktan uzak durup ölçülü/dengeli olma) temel ahlaki kavramlardır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Diyalogdaki ifadeler incelendiğinde:
- A) Yalan: Metnin hiçbir bölümünde gerçeğe aykırı beyanda bulunma, aldatma veya asılsız söz söyleme davranışına değinilmemiştir.
- B) Gıybet: Öğretmenin “Bir kişinin hoşlanmayacağı şeyleri arkasından konuşmak doğru değildir.” uyarısı doğrudan gıybettir.
- C) Tecessüs: Mert’in “Hele merak edip özel hayatını araştırmamalıyız.” sözü, insanların gizli durumlarını ve mahremiyetini araştırma anlamına gelen tecessüs yasağına işaret eder.
- D) İsraf: Elif’in “Kantinden ihtiyacımızdan fazla yiyecek aldık. Bir kısmı da kaldı.” cümlesi gereksiz harcama ve israfı ifade eder.
- E) İtidal: Mert’in “Alışverişte ölçülü davranmak gerekir.” tespiti; harcamalarda cimrilik ile savurganlık arasında dengeyi ifade eden itidal (ölçülülük) kavramına değinmektedir.
CEVAP: A — Yalan
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Soruda geçen tecessüs kavramı (Hucurât Suresi 12. ayette de yasaklanan), insanların gizli yönlerini, ayıplarını ve mahremiyetini merak edip kurcalamak anlamına gelir ve ÖSYM/MEB Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi testlerinde en sık sorulan kavramlardan biridir.