9. Sınıf Biyoloji: Hücre Zarından Madde Geçişleri ve Ortamlar
Görselde yer alan 28, 29 ve 30. soruların ayrıntılı çözümleri aşağıdadır. Bu sorular, hücrenin su dengesi ve çözelti çeşitleri hakkındaki temel kavramları kapsamaktadır.
Soru 28: Bitki Hücresinde Plazmoliz
Şekil I’de normal olan bitki hücresi, Şekil II’de büzülmüş ve hücre zarı çeperden uzaklaşmıştır.
a) Hücrenin konulduğu çözeltinin adını yazınız.
Hücre su kaybederek büzüldüğü için konulduğu ortam Hipertonik (Çok Yoğun) bir çözeltidir.
b) Hücrede gerçekleşen olayın adı ile birlikte tanımını yazınız.
- Olayın Adı: Plazmoliz
- Tanımı: Hücrenin kendisinden daha yoğun (hipertonik) bir ortama konulduğunda su kaybederek büzülmesi olayıdır. Bitki hücrelerinde bu durumda koful küçülür ve hücre zarı hücre çeperinden içeri doğru çekilir.
Soru 29: Alyuvar Hücreleri ve Çözelti Çeşitleri
Alyuvar hücrelerinin farklı ortamlardaki değişimleri gösterilmiştir.
a) Çözelti çeşitlerinin isimlerini yazınız.
- X Çözeltisi: Hipotonik (Az Yoğun) — Hücre su alarak şişmiş (Hemoliz riski).
- Y Çözeltisi: İzotonik (Eş Yoğun) — Hücrenin şeklinde bir değişiklik olmamış, denge halindedir.
- Z Çözeltisi: Hipertonik (Çok Yoğun) — Hücre su kaybederek büzülmüştür.
b) a hücresinde görülen olay, bitki hücrelerinde görülmez. Bu olayın nedenini yazınız.
a hücresinde görülen olay Hemoliz’dir (aşırı su alıp patlama). Bitki hücrelerinde Hücre Çeperi (Hücre Duvarı) bulunduğu için, hücre su alsa da çeperin uyguladığı karşı basınç sayesinde patlamaz.
Soru 30: Grafik Analizi (Su Yoğunluğu - Zaman)
Grafikte bir bitki hücresindeki su miktarının zamana göre değişimi verilmiştir. (N: Normal seviye)
a) t_1 zaman aralığında gerçekleşen olayın adı ile tanımını yazınız.
- Olayın Adı: Plazmoliz
- Tanımı: Grafikte su yoğunluğu normalin altına düştüğü için hücre su kaybetmektedir. Bu durum, hücrenin hipertonik bir ortama bırakıldığını ve plazmolize uğradığını gösterir.
b) Hangi zaman aralığında bitki hücresinde osmotik basınç artar? Nedeni açıklayınız.
- Zaman Aralığı: t_1 aralığında osmotik basınç artar.
- Nedeni: Hücre su kaybettikçe hücre içindeki çözünmüş madde yoğunluğu artar. Hücrenin su alma isteği olan Osmotik Basınç, su miktarı ile ters orantılıdır. Su azaldığı için osmotik basınç yükselir.
Özet Karşılaştırma Tablosu
| Ortam Türü | Hücrenin Durumu | Su Geçiş Yönü |
|---|---|---|
| Hipotonik | Şişer (Turgor/Hemoliz) | Ortamdan hücreye |
| İzotonik | Değişmez (Denge) | Giriş-çıkış eşit |
| Hipertonik | Büzülür (Plazmoliz) | Hücreden ortama |
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Bitki hücresinde su yoğunluğunun t_4 aralığındaki gibi normalin üzerine çıkması durumuna ne ad verildiğini öğrenmek ister misin?