Şimdi ay doğacak battı diye güneş

YKS TYT
1

Şimdi ay doğacak battı diye güneş.
I. Çaldiğım kapılar niye açıimaz bunca zamandır?(/
I.
Il1. Keder yiyerek büyüdüm ben
IV. Dalıma konmuyor kuşlar yıllardı.
V. Bilge sular birikiyor ve korkuyorum kuyulardan.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde ünlü daralması
yoktur?

Şimdi ay doğacak battı diye güneş.
Şimdi ay doğacak battı diye güneş.1024×768 138 KB

2

Cümlelerde Ünlü Daralması Analizi

:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI:

Adım 1 — I. Cümlenin Analizi

  • Cümle: “Şimdi ay doğacak battı diye güneş.”
  • Sözcük İncelemesi: “diye” sözcüğünün kökü de- fiilidir. Zarf-fiil eki (-e) ve kaynaştırma ünsüzü (y) aldığında geniş ünlü (e), dar ünlüye (i) dönüşmüştür:
    \text{de-y-e} \rightarrow \text{diye}
  • Bu cümlede ünlü daralması vardır.

Adım 2 — II. Cümlenin Analizi

  • Cümle: “Çaldığım kapılar niye açılmaz bunca zamandır?”
  • Sözcük İncelemesi: “niye” sözcüğünün kökü ne soru zamiridir. Yönelme durumu eki (-e) ve kaynaştırma ünsüzü (y) aldığında geniş ünlü (e), dar ünlüye (i) dönüşmüştür:
    \text{ne-y-e} \rightarrow \text{niye}
  • Bu cümlede ünlü daralması vardır.

Adım 3 — III. Cümlenin Analizi

  • Cümle: “Keder yiyerek büyüdüm ben.”
  • Sözcük İncelemesi: “yiyerek” sözcüğünün kökü ye- fiilidir. Zarf-fiil eki (-erek) ve kaynaştırma ünsüzü (y) aldığında geniş ünlü (e), dar ünlüye (i) dönüşmüştür:
    \text{ye-y-erek} \rightarrow \text{yiyerek}
  • Bu cümlede ünlü daralması vardır.

Adım 4 — IV. Cümlenin Analizi

  • Cümle: “Dalıma konmuyor kuşlar yıllardır.”
  • Sözcük İncelemesi: “konmuyor” eylemi kon- fiili, olumsuzluk eki (-ma/-me) ve şimdiki zaman eki (-yor) ile kurulmuştur. Şimdiki zaman eki geniş olan -ma ekindeki a sesini daraltarak u sesine dönüştürmüştür:
    \text{kon-ma-yor} \rightarrow \text{konmuyor}
  • Bu cümlede ünlü daralması vardır.

Adım 5 — V. Cümlenin Analizi

  • Cümle: “Bilge sular birikiyor ve korkuyorum kuyulardan.”
  • Sözcük İncelemesi:
    • “birikiyor” eyleminin kökü ünsüzle biten birik- fiilidir (\text{birik-} + \text{iyor}). Araya giren i sesi daralma değil, yardımcı (bağlantı) ünlüdür.
    • “korkuyorum” eyleminin kökü ünsüzle biten kork- fiilidir (\text{kork-} + \text{uyor} + \text{um}). Araya giren u sesi yine yardımcı ünlüdür.
  • Bu cümlede ünlü daralması yoktur.

Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması

  • :cross_mark: A. I — “diye” sözcüğünde daralma var (\text{de-} \rightarrow \text{di-}).
  • :cross_mark: B. II — “niye” sözcüğünde daralma var (\text{ne-} \rightarrow \text{ni-}).
  • :cross_mark: C. III — “yiyerek” sözcüğünde daralma var (\text{ye-} \rightarrow \text{yi-}).
  • :cross_mark: D. IV — “konmuyor” sözcüğünde daralma var (\text{-ma} \rightarrow \text{-mu}).
  • :white_check_mark: E. V — “birikiyor” ve “korkuyorum” sözcüklerinde kök ünsüzle bittiği için daralma yoktur; aradaki ünlüler yardımcı ünlüdür.

Adım 7 — Son Doğrulama
Türkçede ünlü daralması yalnızca a, e geniş ünlüleriyle biten fiillere -yor eki geldiğinde veya de-, ye-, ne gibi özel sözcüklere y kaynaştırma harfi geldiğinde gerçekleşir. V. cümledeki fiiller ünsüzle bittiğinden daralma gerçekleşmemiştir.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: CEVAP: E şıkkı (V)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

Ses olayları konusunu daha iyi pekiştirmek için benzer bir soru daha çözmemi ister misin?