Şiirdeki tüm ses olaylarını bul

YKS TYT
1

BİNGÖL ÇOBANLARI

Daha deniz görmemiş bir çoban çocuğuyum.
Bu dağların en eski âşinasıdır soyum,
Bekçileri gibiyiz ebenced buraların.
Bu tenha derelerin, bu vahşi kayaların
Görmediği gün yoktur sürü peşinde bizi,
Her gün aynı pınardan doldurur destimizi
Kırlara açılırız çıngıraklarımızla…

Okuma yok, yazma yok, bilmeyiz eski, yeni;
Kuzular bize söyler yılların geçtiğini.
Arzu, başlarımızdan yıldızlar gibi yüksek;
Önümüzde bir sürü, yanımızda bir köpek,
Dolaştırıp dururuz aynı daüssılayı;
Her adım uyandırır ayrı bir hatırayı:

Anam bir yaz gecesi doğurmuş beni burda,
Bu çamlıkta söylemiş son sözlerini babam;
Şu karşıki bayırda verdim kuzuyu kurda,
"Suna"mın başka köye gelin gittiği akşam.

Gün biter, sürü yatar ve sararan bir ayla,
Çoban hicranlarını basar bağrına yayla.
-Kuru bir yaprak gibi kalbini eline al,
Diye hıçkırır kaval:
Bir çoban parçasısın olmasan bile koyun,
Daima eğeceksin, başkalarına boyun;
Hülyana karışmasın ne şehir, ne de çarşı,
Yamaçlarda her akşam batan güneşe karşı
Uçan kuşları düşün, geçen kervanları an!
Mademki kara bahtın adını koydu: Çoban!

Nasıl yaşadığından, ne içip yediğinden,
Çıngırak seslerinin dağlara dediğinden
Anlattı uzun uzun.
Şehrin uğultusundan usanmış ruhumuzun
Nadir duyabildiği taze bir heyecanla…
Karıştım o gün bugün bu zavallı çobanla
Bingöl yaylarının mavi dumanlarına,
Gönlümü yayla yaptım Bingöl çobanlarına!

KEMALETTİN KAMU

Dizelerde ki tüm ses olaylarını yazar mısın

2

Elbette! Şiirdeki ses olaylarını bulalım:

1. Ünlü Daralması:

Bazı kelimelerde geniş ünlüler (a, e) daralarak (ı, i, u, ü) olur. Bu şiirde dikkat çekici değil.

2. Ünlü Türemesi:

  • “karşıki” kelimesinde “karşıki” → “karşıdaki”: “d” düşmüş ve ünlü türemesi olmuş.

3. Ünsüz Yumuşaması:

Kelime sonundaki sert ünsüzlerin /b, c, d, g/ yumuşayarak tümör /p, ç, t, k/ olarak değişmesi.

  • “dağların” (dağ → dağların)

4. Ünsüz Türemesi:

Kelime içinde veya sonunda bir ünsüzün türemesi.

  • “karışmasın”: “karış- + masın”.

5. Ünlü Düşmesi:

Bazı kelimelerde türetilirken veya ek alırken bir ünlünün düşmesi.

  • “söylemiş”: söy-le- iken, “-miş” eki geldiğinde “le” partisi daralarak söy-l-miş oldu.

6. Ünsüz Düşmesi:

Kelime sonunda ya da içinde bazı ünsüzlerin düşerek kelimenin söyleyiş kolaylığı kazanması.

  • “burda”: burada → burda

7. Kaynaştırma Harfleri:

Ünlü ile biten bir köke ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde kelime kökünden sonra “y, n, s, ş” harflerinden biri konularak araya eklenmesi.

  • “dediğinden”: tekil kök “de-” burada “ğ” kaynaştırma harfi olarak kullanılır.
  • “çiğ kalkmadı” örneği şiirde geçmese de “k” burada bir kaynaştırma harfi olurdu.

Özet: Şiirde ses olayları bağlamında dikkat çeken durumlar bu kelimelerdir ve genellikle Türkçede sık rastlanan ünlü ve ünsüz değişimleri, türemeler ve düşmelerden oluşur. @Pankek